Adhyaya 12

આ અધ્યાયમાં ફાલ્ગુન માસની વૈષ્ણવ ઉપાસનાનો વિધાન જણાવાયો છે. દરરોજ શ્રીકૃષ્ણની ભક્તિપૂર્વક પૂજા, ઘૃતાભિષેક, તથા મીઠાઈ, ખાંડ, ફળ વગેરે નૈવેદ્ય અર્પણ કરવાથી વિષ્ણુલોકપ્રાપ્તિ, દીર્ઘ સ્વર્ગસુખ અને અંતે મોક્ષ—એવી ફળશ્રુતિ કહેવામાં આવી છે. પછી ચૈત્ર અને વૈશાખ માસના નિયમો—મધુથી અભિષેક, પુષ્પાર્ચન, આહાર-સંયમ, સ્નાનવિધિ, દાન અને જળદાન—અક્ષય પુણ્ય આપનારાં તરીકે વર્ણવાયા છે. અધ્યાયનું મુખ્ય તત્ત્વ એ છે કે અશ્વત્થ (પીપળ) સ્વયં ભગવાન વિષ્ણુનું સાક્ષાત્ સ્વરૂપ છે. તેની પૂજા અને રક્ષા પરમ પુણ્યકારી છે; અને તેને કાપવું અથવા કાપવા દેવું અતિ ઘોર પાપનું કારણ કહેવાયું છે. ત્રેતાયુગની કથામાં બ્રાહ્મણ ભક્ત ધનંજય અશ્વત્થને આઘાત કરે ત્યારે એ જ વૃક્ષમાંથી ભગવાન પ્રગટ થાય છે, અજ્ઞાન ક્ષમા કરે છે, વર આપે છે અને અશ્વત્થપૂજાને ક્રિયાયોગનો માર્ગ તરીકે સ્થાપિત કરીને કલ્યાણ તથા મોક્ષપ્રદ ગણાવે છે.