Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Means of Liberation in Kali-yuga: Satsanga, Hearing Kṛṣṇa-kathā, and the Marks of a Vaiṣṇava

जैमिनिरुवाच । कलौ नृणां भवेत्केन मोक्षो वै कथयस्व मे । अल्पेनापि च पुण्येन मर्त्याश्चाल्पायुषो यतः

jaiminiruvāca | kalau nṛṇāṃ bhavetkena mokṣo vai kathayasva me | alpenāpi ca puṇyena martyāścālpāyuṣo yataḥ

જૈમિનિ બોલ્યા— કલિયુગમાં મનુષ્યોને કયા ઉપાયથી મોક્ષ મળે? મને કહો. કારણ કે મર્ત્યો અલ્પાયુ છે; તો થોડા પુણ્યથી પણ મોક્ષ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય?

जैमिनिःJaimini
जैमिनिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootjaimini (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
कलौin the Kali age
कलौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkali (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
नृणाम्of men
नृणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootnṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
भवेत्may be / can occur
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
केनby what (means)
केन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootkim (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (प्रश्नवाचक सर्वनाम)
मोक्षःliberation
मोक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmokṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वैindeed
वै:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
कथयस्वtell (me)
कथयस्व:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकथय् (धातु, णिच्)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, आत्मनेपद
मेto me / for me
मे:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive) एकवचन (एन्क्लिटिक सर्वनाम)
अल्पेनby a little
अल्पेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootalpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (विशेषण)
अपिeven / also
अपि:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (particle: also/even)
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
पुण्येनby merit
पुण्येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootpuṇya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
मर्त्याःmortals
मर्त्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmartya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अल्पायुषःshort-lived
अल्पायुषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootalpa (प्रातिपदिक) + āyus (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (अल्पं आयुः यस्य)
यतःsince / because
यतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootyataḥ (अव्यय)
Formहेतुवाचक अव्यय (causal indeclinable: 'because/since')

Jaimini

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: जैमिनिरुवाच = जैमिनिः + उवाच; भवेत्केन = भवेत् + केन; अल्पेनापि = अल्पेन + अपि; मर्त्याश्चाल्पायुषो = मर्त्याः + च + अल्पायुषः.

J
Jaimini
K
Kali (Kali-yuga)
M
Moksha

FAQs

He asks what practical means leads to moksha in Kali-yuga, given that human life is short and people may have only limited accumulated merit (puṇya).

It highlights the Kali-yuga condition: limited time and capacity for extensive austerities, prompting inquiry into accessible, effective spiritual practices.

The verse implies urgency and compassion: since life is brief, one should seek a direct, reliable path to liberation rather than postpone spiritual effort.