Adhyaya 99

Verse 1

विष्णुरुवाच । स्तोत्रं पवित्रं परमं पुराणं पापापहं पुण्यमयं शिवं च । धन्यं सुसूक्तं परमं सुजाप्यं निशम्य राजा स सुखी बभूव

વિષ્ણુએ કહ્યું—પરમ પવિત્ર, પુરાણપ્રમાણ, પાપહર, પુણ્યમય અને શિવ (મંગલમય) એવા તે સ્તોત્રને સાંભળી રાજા સુખી થયો। તે ધન્ય, સુસૂક્ત અને જપયોગ્ય સ્તોત્રોમાં શ્રેષ્ઠ હતું।

Verse 2

गतासु तृष्णा क्षुधया समेता देवोपमो भूमिपतिर्बभूव । भार्या च तस्यापि विभाति रूपैर्युक्तावुभौ पापविबंधमाप्तौ

તરસ અને ભૂખથી પીડિત હોવા છતાં તે ભૂપતિ દેવતુલ્ય તેજસ્વી બન્યો; તેની પત્ની પણ રૂપલાવણ્યથી ઝળહળી ઊઠી. બંને સાથે પાપજન્ય બંધનમાં પડેલા હતા।

Verse 3

देवः सुदेवैः परिवारितोसौ विप्रैः सुसिद्धैर्हरिभक्तियुक्तैः । आगत्य भूपं गतकल्मषं तं श्रीशंखचक्राब्जगदासिधर्ता

શ્રીશંખ, ચક્ર, કમળ, ગદા અને ખડ્ગ ધારણ કરનાર તે ભગવાન, ઉત્તમ દેવો તથા હરિભક્તિયુક્ત સિદ્ધ બ્રાહ્મણોથી પરિભ્રમિત થઈ આવી, કલ્મષરહિત થયેલા તે રાજા પાસે પહોંચ્યા।

Verse 4

श्रीनारदो भार्गव व्यास पुण्या समागतस्तत्र मृकंडसूनुः । वाल्मीकि नामा मुनिर्विष्णुभक्तः समागतो ब्रह्मसुतो वसिष्ठः

ત્યાં પવિત્ર શ્રીનારદ આવ્યા; ભાર્ગવ અને વ્યાસ પણ ઉપસ્થિત થયા; તેમજ પુણ્યાત્મા મૃકંડુપુત્ર પણ આવ્યા. વિષ્ણુભક્ત મુનિ વાલ્મીકિ આવ્યા અને બ્રહ્માના માનસપુત્ર મહર્ષિ વસિષ્ઠ પણ પધાર્યા।

Verse 5

गर्गो महात्मा हरिभक्तियुक्तो जाबालिरैभ्यावथ कश्यपश्च । आजग्मुरेते हरिणा समेता विष्णुप्रिया भागवतां वरिष्ठाः

હરિભક્તિથી યુક્ત મહાત્મા ગર્ગ, તેમજ જાબાલી, રૈભ્ય અને કશ્યપ—વિષ્ણુપ્રિય, ભાગવતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા આ ભક્તો—હરિ સાથે ત્યાં એકત્ર આવી પહોંચ્યા.

Verse 6

पुण्याः सुधन्या गतकल्मषास्ते हरेः सुपादांबुजभक्तियुक्ताः । श्रीवासुदेवं परिवार्य तस्थुः स्तुवंति भूपं विविधप्रकारैः

તેઓ પુણ્યવાન, પરમ ધન્ય, કલ્મષમુક્ત અને હરિના ઉત્તમ પાદપદ્મની ભક્તિથી યુક્ત હતા. શ્રી વાસુદેવને પરિઘેરી ઊભા રહી, રાજાની વિવિધ રીતે સ્તુતિ કરતા રહ્યા.

Verse 7

देवाश्च सर्वे हुतभुङ्मुखाश्च ब्रह्मा हरिश्चापि सुदिव्यदेव्यः । गायंति दिव्यं मधुरं मनोहरं गंधर्वराजादिसुगायनाश्च

સર્વ દેવો, હુતભુક્ અગ્નિમુખ, તેમજ બ્રહ્મા અને હરિ (વિષ્ણુ), અને પરમ દિવ્ય દેવીઓ—ગંધર્વરાજ આદિ શ્રેષ્ઠ ગાયકોએ પણ—મધુર, મનોહર, દિવ્ય ગીતો ગાયા.

Verse 8

सुवेद युक्तैः परमार्थसंमितैः स्तवैः सुपुण्यैर्मुनयः स्तुवंति । दृष्ट्वा पतिं भूपतिमेव देवो हरिर्बभाषे वचनं मनोहरम्

મુનિઓએ વેદયુક્ત, પરમાર્થસંગત, અતિપવિત્ર સ્તવો દ્વારા (તેમની) સ્તુતિ કરી. તે ભૂપતિ સ્વામીને જોઈ દેવ હરિએ મનોહર વચન કહ્યું.

Verse 9

वरं यथेष्टं वरयस्व भूपते ददाम्यहं ते परितोषितो यतः । हरेस्तु वाक्यं स निशम्य राजा दृष्ट्वा मुरारिं वदमानमग्रे

હે ભૂપતે! તારી ઇચ્છા મુજબ વર માગ; હું તને આપું છું, કારણ કે હું પ્રસન્ન થયો છું. હરિના આ વચન સાંભળી, સામે બોલતા મુરારિને જોઈ રાજા ધ્યાનપૂર્વક સાંભળવા લાગ્યો.

Verse 10

नीलोत्पलाभं मुरघातिनं प्रभुं तं शंखचक्रासिगदाप्रधारिणम् । श्रियासमेतं परमेश्वरं तं रत्नोज्ज्वलं कंकणहारभूषितम्

હું તે પ્રભુનું દર્શન કરું છું—નીલ કમળ સમ શ્યામ, મુરનો સંહારક; શંખ-ચક્ર-ખડ્ગ-ગદા ધારણ કરનાર; શ્રી (લક્ષ્મી) સહિત પરમેશ્વર, રત્નોથી તેજસ્વી અને કંકણ-હારોથી ભૂષિત।

Verse 11

रविप्रभं देवगणैः सुसेवितं महार्घहाराभरणैः सुभूषितम् । सुदिव्यगंधैर्वरलेपनैर्हरिं सुभक्तिभावैरवनीं गतो नृपः

સૂર્ય સમ તેજસ્વી, દેવગણો દ્વારા સુસેવિત, અમૂલ્ય હાર-આભૂષણોથી સુશોભિત, ઉત્તમ દિવ્ય સુગંધો અને શ્રેષ્ઠ લેપનોથી અનુલેપિત એવા હરિ પ્રત્યે શુદ્ધ ભક્તિભાવ ધરાવી રાજા પૃથ્વી પરથી પ્રસ્થાન કરી ગયો।

Verse 12

दंडप्रणामैः सततं नमाम जयेति वाचाथ महानृपस्तदा । दासोस्मि भृत्योस्मि पुरः स ते सदा भक्तिं न जाने न च भावमुत्तमम्

ત્યારે મહારાજ બોલ્યા—“‘જય’ કહીને હું દંડવત્ પ્રણામોથી તમને સતત નમસ્કાર કરું છું. હું તમારો દાસ છું, તમારો સેવક છું; સદા તમારી સમક્ષ ઊભો છું. મને સાચી ભક્તિ જાણીતિ નથી, અને ઉત્તમ ભાવ પણ મારી પાસે નથી.”

Verse 13

जायान्वितं मामिह चागतं हरे प्रपाहि वै त्वां शरणं प्रपन्नम् । धन्यास्तु ते माधव मानवा द्विजाः सदैव ते ध्यानमनोविलीनाः

હે હરિ! હું પત્ની સહિત અહીં આવ્યો છું; મારી રક્ષા કરો—હું નિશ્ચયે તમારી શરણમાં આવ્યો છું. હે માધવ! જે મનુષ્યો, ખાસ કરીને દ્વિજ, સદા તમારા ધ્યાનમાં મન લીન રાખે છે, તેઓ ધન્ય છે।

Verse 14

समुच्चरंतो भव माधवेति प्रयांति वैकुंठमितः सुनिर्मलाः । तवैव पादांबुजनिर्गतं पयः पुण्यं तथा ये शिरसा वहंति

“હે માધવ, તમે જ શરણ!” એમ ઉંચે સ્વરે ઉચ્ચારતા પરમ નિર્મળ જન અહીંથી પ્રસ્થાન કરીને વૈકુંઠને પામે છે. તેમજ તમારા કમળચરણોમાંથી વહેલું પુણ્ય જળ જે મસ્તક પર ધારણ કરે છે, તેઓ પણ ધન્ય છે।

Verse 15

समस्ततीर्थोद्भव तोय आप्लुतास्ते मानवा यांति हरेः सुधाम

સમસ્ત તીર્થોમાંથી ઉદ્ભવેલા જળમાં જે માનવો સ્નાન કરે છે, તેઓ હરિના પરમ ધામ—અમૃતમય પદ—ને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 16

नास्ति योगो न मे भक्तिर्ज्ञानं नास्ति न मे क्रिया । कस्य पुण्यस्य संगेन वरं मह्यं प्रयच्छसि

મારે યોગ નથી, ભક્તિ પણ નથી; જ્ઞાન નથી, ક્રિયા પણ નથી. કયા પુણ્યના સંગથી તમે મને આ વર આપો છો?

Verse 17

हरिरुवाच । वासुदेवाभिधानं यन्महापातकनाशनम् । भवता विज्वलात्पुण्याच्छ्रुतं राजन्विकल्मषः

હરિ બોલ્યા—હે રાજન, તું નિષ્કલુષ ભાવથી તે તેજસ્વી પુણ્ય-પ્રભવ સ્ત્રોતમાંથી સાંભળ્યું છે કે ‘વાસુદેવ’ નામ મહાપાતકોનો નાશ કરનાર છે।

Verse 18

तेन त्वं मुक्तिभागी च संजातो नात्र संशयः । मम लोके प्रभुंक्ष्व त्वं दिव्यान्भोगान्मनोनुगान्

અતએવ તું નિઃસંદેહ મુક્તિનો ભાગીદાર થયો છે. મારા લોકમાં તારા મનને અનુરૂપ દિવ્ય ભોગોનો ઉપભોગ કર।

Verse 19

राजोवाच । यदिदेववरोदेयोममदीनस्यवैत्वया । विज्वलायप्रयच्छत्वंप्रथमंवरमुत्तमम्

રાજાએ કહ્યું—હે દેવ, જો તમે આ દીન મને વર આપવાના હો, તો પ્રથમ વિજ્વલાને સર્વોત્તમ અને ઉત્તમ વર પ્રદાન કરો।

Verse 20

हरिरुवाच । विज्वलस्य पिता पुण्यः कुंजलो ज्ञानमंडितः । वासुदेवमहास्तोत्रं नित्यं पठति भूपते

હરિએ કહ્યું—હે રાજન, વિજ્વલના પિતા પુણ્યવાન કુંજલ, જ્ઞાનથી અલંકૃત; તે નિત્ય વાસુદેવ મહાસ્તોત્રનું પાઠ કરે છે.

Verse 21

पुत्रैः प्रियासमेतोऽसौ मम गेहं प्रयास्यति । एतत्तु जपते स्तोत्रं सदा दास्याम्यहं फलम्

તે પોતાના પુત્રો અને પ્રિય પત્ની સાથે મારા ધામે આવશે. અને જે આ સ્તોત્રનો સદા જપ કરે છે, તેને હું હંમેશાં તેનું ફળ આપું છું.

Verse 22

एवमुक्ते शुभे वाक्ये राजा केशवमब्रवीत् । इदं स्तोत्रं महापुण्यं सफलं कुरु केशव

આ શુભ વચનો કહ્યા પછી રાજાએ કેશવને કહ્યું—હે કેશવ, આ મહાપુણ્ય સ્તોત્રને ફળદાયી કરો.

Verse 23

हरिरुवाच । कृते युगे महाराज यदा स्तोष्यंति मानवाः । तदा मोक्षं प्रयास्यंति तत्क्षणान्नात्र संशयः

હરિએ કહ્યું—હે મહારાજ, કૃતયુગમાં જ્યારે મનુષ્યો પૂર્ણ સંતોષ પામે છે, ત્યારે એ જ ક્ષણે તેઓ મોક્ષને પ્રાપ્ત થાય છે; તેમાં શંકા નથી.

Verse 24

त्रेतायां मासमात्रेण षड्भिर्मासैस्तु द्वापरे । वर्षेणैकेन च कलौ ये जपंति च मानवाः

ત્રેતાયુગમાં માત્ર એક માસના જપથી, દ્વાપરમાં છ માસે, અને કલિયુગમાં એક વર્ષમાં—જે મનુષ્યો જપ કરે છે તેઓ તે સિદ્ધ કરે છે.

Verse 25

स्वर्गं प्रयांति राजेंद्र वैष्णवं गतिदायकम् । त्रिकालमेककालं वा स्नातो जपति ब्राह्मणः

હે રાજેન્દ્ર! બ્રાહ્મણ સ્નાન કરીને ત્રિકાળ કે એકકાળ જપ કરે તો પરમ ગતિ આપનાર વૈષ્ણવ સ્વરૂપ સ્વર્ગને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 26

यं यं तु वांछते कामं स स तस्य भविष्यति । क्षत्रियो जयमाप्नोति धनधान्यैरलंकृतः

મનુષ્ય જે જે ઇચ્છે છે, તે તે તેની માટે સિદ્ધ થાય છે. ક્ષત્રિય વિજય પામે છે અને ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ થઈ શોભે છે।

Verse 27

वैश्यो भविष्यति श्रीमान्सुखी शूद्रो भविष्यति । अंत्यजं श्रावयेद्योयं पापान्मुक्तो भविष्यति

વૈશ્ય શ્રીમાન બને છે, શૂદ્ર સુખી બને છે. અને જે આ પાઠ અંત્યજને સંભળાવે છે, તે પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 28

श्रावको नरकं घोरं कदाचिन्नैव पश्यति । मम स्तोत्रप्रसादाच्च सर्वसिद्धो भविष्यति

ભક્ત ક્યારેય ભયંકર નરકને નથી જોતો. મારા સ્તોત્રના પ્રસાદથી તે સર્વસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 29

ब्राह्मणैर्भोज्यमानैश्च श्राद्धकाले पठिष्यति । पितरो वैष्णवं लोकं तृप्ता यास्यंति भूपते

હે ભૂપતે! શ્રાદ્ધકાળે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવતાં સમયે જો આનું પાઠ થાય, તો પિતૃઓ તૃપ્ત થઈ વૈષ્ણવ લોકને પામે છે।

Verse 30

तर्पणांते जपं कुर्याद्ब्राह्मणो वाथ क्षत्रियः । पिबंति चामृतं तस्य पितरो हृष्टमानसाः

તર્પણના અંતે બ્રાહ્મણ અથવા ક્ષત્રિયએ જપ કરવો જોઈએ; તેના તે જપના ફળને પિતૃઓ હર્ષિત હૃદયે અમૃત સમાન પીવે છે।

Verse 31

होमेषु यज्ञमध्ये च भावाज्जपति मानवः । तत्र विघ्ना न जायंते सर्वसिद्धिर्भविष्यति

હોમોમાં અને યજ્ઞના મધ્યમાં જે મનુષ્ય ભાવપૂર્વક મંત્રજપ કરે છે, ત્યાં વિઘ્નો ઊભા થતા નથી અને સર્વસિદ્ધિ નિશ્ચિત થાય છે।

Verse 32

विषमे दुर्गसंस्थाने हिंस्रव्याघ्रस्य संकटे । चौराणां संकटे प्राप्ते तत्र स्तोत्रमुदीरयेत्

વિષમ માર્ગમાં, દુર્ગમ સ્થાને, હિંસક વાઘના સંકટમાં, તથા ચોરોના ભયમાં—તે સમયે તે સ્તોત્રનું પાઠ કરવું જોઈએ।

Verse 33

तत्र शांतिर्महाराज भविष्यति न संशयः । अन्येष्वेव सुभव्येषु राजद्वारे गते नरे

હે મહારાજ, ત્યાં નિઃસંદેહ શાંતિ થશે; અને મનુષ્ય રાજદ્વારે જાય ત્યારે તેમજ અન્ય શુભ પ્રસંગોમાં પણ એ જ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 34

वासुदेवाभिधानस्य अयुतं जपते नरः । ब्रह्मचर्येण संस्नातः क्रोधलोभविवर्जितः

જે મનુષ્ય ‘વાસુદેવ’ નામનો દસ હજાર વાર જપ કરે છે—બ્રહ્મચર્યથી શુદ્ધ અને ક્રોધ-લોભથી રહિત—તે મહાપુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 35

तिलतंडुलकैर्होमं दशांशमाज्यमिश्रितम् । वासुदेवं प्रपूज्यैव दद्यात्प्रयतमानसः

તલ અને ચોખાના દાણાથી, ઘીનો દશાંશ મિશ્રિત કરીને હોમ કરવો. વાસુદેવની યથાવિધી પૂજા કરીને, સંયમિત અને એકાગ્ર મનથી દાન/આહુતિ આપવી.

Verse 36

श्लोकं प्रति ततो देयं होमं ध्यानेन मानवैः । तेषां सुभृत्यवन्नित्यं पार्श्वं नैव त्यजाम्यहम्

અતએવ દરેક શ્લોક માટે મનુષ્યોએ ધ્યાનપૂર્વક હોમની આહુતિ આપવી. હું તેમનો સાથ કદી છોડતો નથી; સદા વિશ્વાસુ સેવકની જેમ તેમની બાજુમાં રહું છું.

Verse 37

कलौ युगे सुसंप्राप्ते स्तोत्रे दास्यं प्रयास्यति । वेदभंगप्रसंगेन यस्य कस्य न दीयते

કલિયુગ સંપૂર્ણ રીતે આવી પહોંચે ત્યારે (સત્ય) સ્તોત્ર દાસ્યમાં પડી જશે; અને ‘વેદભંગ’ના બહાને તે કોઈને પણ સહેજે આપવામાં નહીં આવે.

Verse 38

सर्वकामसमृद्धार्थः स चैव हि भविष्यति । एवं हि सफलं स्तोत्रं मया भूप कृतं शृणु

તે નિશ્ચિત જ સર્વ કામનાઓમાં સમૃદ્ધ અને સર્વ હેતુઓમાં સિદ્ધિ પામનાર થશે. હે રાજન, સાંભળો—આ રીતે ફળદાયક આ સ્તોત્ર મેં રચ્યું છે.

Verse 39

ब्रह्मणा निर्मितं तेन जप्तं रुद्रेण वै पुरा । ब्रह्महत्याविनिर्मुक्त इंद्रो मुक्तश्च किल्बिषात्

તે (મંત્ર) બ્રહ્માએ રચ્યો હતો અને પ્રાચીનકાળે રુદ્રે તેનો જપ કર્યો હતો. એ જ મંત્રથી ઇન્દ્ર બ્રહ્મહત્યાના પાપથી મુક્ત થયો અને કલુષ/દોષથી પણ છૂટ્યો.

Verse 40

देवाश्च ऋषयो गुह्याः सिद्धविद्याधरामराः । नागैस्तु पूजितं स्तोत्रमापुः सिद्धिं मनीप्सिताम्

દેવો, ઋષિઓ, ગુહ્યકો, સિદ્ધો, વિદ્યાધરો અને અમરો—નાગોએ જેમ સ્તોત્રનું પૂજન કર્યું તેમ તેનું આરાધન કરીને—ઇચ્છિત આધ્યાત્મિક સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી।

Verse 41

पुण्यो धन्यः स वै दाता पुत्रवान्हि भविष्यति । जपिष्यति मम स्तोत्रं नात्र कार्या विचारणा

એ દાતા ખરેખર પુણ્યવાન અને ધન્ય છે; તે પુત્રવાન થશે. તે મારા સ્તોત્રનો જપ કરશે—આ વિષয়ে શંકા કે વિચાર કરવાની જરૂર નથી।

Verse 42

आगच्छ त्वं स्त्रिया सार्धं मम स्थानं नृपोत्तम । हस्तावलंबनं दत्तं हरिणा तस्य भूपतेः

હે નૃપોત્તમ! પત્ની સાથે મારા ધામમાં આવો. તે રાજાને હરિએ પોતાના હાથનો આધાર—દિવ્ય સહાય અને રક્ષા—અર્પણ કર્યો।

Verse 43

नेदुर्दुंदुभयस्तत्र गंधर्वा ललितं जगुः । ननृतुश्चाप्सरः श्रेष्ठाः पुष्पवृष्टिं प्रचक्रिरे

ત્યાં દુન્દુભિઓ ગુંજ્યાં; ગંધર્વોએ મધુર ગાન કર્યું. શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓ નૃત્ય કરી અને પુષ્પવર્ષા વરસાવી।

Verse 44

देवाश्च ऋषयः सर्वे वेदस्तोत्रैः स्तुवंति ते । ततो दयितया सार्द्धं जगाम नृपतिर्हरिम्

બધા દેવો અને ઋષિઓ વેદસ્તોત્રોથી તેની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા; ત્યારબાદ રાજા પોતાની પ્રિયાસહ હરિ પાસે ગયો।

Verse 45

तं स्तूयमानं सुरसिद्धसंघैः स विज्वलः पश्यति हृष्टमानसः । समागतस्तिष्ठति यत्र वै पिता माता च वेगेन महाप्रभावः

દેવો અને સિદ્ધોના સમૂહો દ્વારા સ્તુતિ પામતા તે મહાપુરુષને વિજ્વલ હર્ષિત મનથી નિહાળે છે. ત્યારબાદ મહાપ્રભાવશાળી તેના પિતા અને માતા વેગે આવી જ્યાં તે ઊભો હતો ત્યાં જ સ્થિર થયા।

Verse 99

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रे नवनवतितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાન, ગુરુતીર્થ તથા ચ્યવનચરિત્રના પ્રસંગમાં નવ્વાણુંમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।