Adhyaya 9

Verse 1

कश्यप उवाच । एवं संबोधितस्तत्र आत्मा ध्यानादिकैस्तदा । त्यक्तुकामः स तत्कार्यं पंचात्मकं स बुद्धिमान्

કશ્યપે કહ્યું: ત્યાં આ રીતે ઉપદેશ પામીને, ધ્યાન વગેરે સાધનો દ્વારા, તે બુદ્ધિમાન આત્મા ત્યારે પંચાત્મિક—પંચભૂતસંબંધિત—કાર્ય ત્યાગવા ઇચ્છુક થયો।

Verse 2

निमित्तान्येव पश्यैव प्राप्य तांस्तान्प्रयाति सः । विहाय कायं निर्लक्ष्यं पतितं नैव पश्यति

તે માત્ર નિમિત્તો જ જોઈને તે-તે ગંતવ્યને પ્રાપ્ત કરી આગળ પ્રસ્થાન કરે છે। દેહને ત્યજી—પડીને ઓળખ ન પડે એવો બનેલો કાયાને—તે પાછું ફરીને જોતો પણ નથી।

Verse 3

सहवर्द्धितयोर्नास्ति संबंधः प्राण देहयोः । धनपुत्रकलत्रैश्च संबंधः केन हेतुना

સાથે વધ્યા છતાં પ્રાણ અને દેહનો સ્થાયી સંબંધ નથી। તો ધન, પુત્ર અને પત્ની સાથે સાચો સંબંધ કયા હેતુથી માનવો?

Verse 4

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ क्लैब्यं मा भज सुप्रिये । अयमेव परं ब्रह्म अयमेव सनातनः

આ જાણીને શાંતિને પ્રાપ્ત થા; હે પ્રિયે, નબળાઈનો આશ્રય ન કર. એ જ પરમ બ્રહ્મ છે, એ જ સનાતન છે.

Verse 5

अयमात्मस्वरूपेण दैत्य देवेषु संस्थितः । अयं ब्रह्मा अयं रुद्रो ह्ययं विष्णुः सनातनः

તે પોતાના આત્મસ્વરૂપે દૈત્ય અને દેવ—બન્નેમાં સ્થિત છે. તે જ બ્રહ્મા છે, તે જ રુદ્ર છે, અને ખરેખર તે જ સનાતન વિષ્ણુ છે.

Verse 6

अयं सृजति विश्वानि अयं पालयते प्रजाः । संहरत्येष धर्मात्मा धर्मरूपी जनार्दनः

એ જ વિશ્વોની સૃષ્ટિ કરે છે, એ જ પ્રજાનું પાલન કરે છે. એ જ સંહાર પણ કરે છે—ધર્માત્મા, ધર્મરૂપ જનાર્દન.

Verse 7

अनेनोत्पादिता देवा दानवाश्चैव सुप्रिय । देवाश्चाधर्मनिर्मुक्ता धर्महीनाः सुतास्तव

હે પ્રિયે, આ દ્વારા દેવો અને દાનવો બંને ઉત્પન્ન થયા. દેવો અધર્મથી મુક્ત થયા; પરંતુ તારા પુત્રો ધર્મહીન રહ્યા.

Verse 8

धर्मोयं माधवस्यांगं सर्वदैवैश्च पालितम् । धर्मं च चिंतयेद्देवि धर्मं चैव तु पालयेत्

આ ધર્મ માધવ (વિષ્ણુ)નું અંગ છે અને સર્વ દેવોએ તેને પાળ્યો છે. તેથી હે દેવી, ધર્મનું ચિંતન કર અને ધર્મનું પાલન-રક્ષણ કર.

Verse 9

तस्य विष्णुः स धर्मात्मा सर्वदैव प्रसादवान् । धर्मेण वर्तिता देवाः सत्येन तपसा किल

તેના માટે ધર્માત્મા અને સર્વદા પ્રસન્ન રહેનાર ભગવાન વિષ્ણુ સન્નિહિત હતા. ખરેખર દેવો ધર્મ, સત્ય અને તપ દ્વારા જ ધારિત રહે છે.

Verse 10

येषां विष्णुः प्रसन्नो वै धर्मस्तैरिह पालितः । विष्णोः कायमिदं धर्मं सत्यं हृदयमेव च

જેનાં પર વિષ્ણુ ખરેખર પ્રસન્ન હોય, તેઓ જ અહીં ધર્મનું પાલન અને રક્ષણ કરે છે. ધર્મ વિષ્ણુનું શરીર છે અને સત્ય જ તેમનું હૃદય છે.

Verse 11

यस्तौ पालयते नित्यं तस्य विष्णुः प्रसीदति । दूषयेद्यः सत्यधर्मौ पापमेव प्रपालयेत्

જે સત્ય અને ધર્મ—આ બન્નેનું નિત્ય પાલન કરે છે, તેના પર વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાય છે. પરંતુ જે સત્ય-ધર્મને દૂષિત કરે છે, તે ખરેખર પાપને જ પોષે છે.

Verse 12

तस्य विष्णुः प्रकुप्येत नाशयेदतिवीर्यवान् । वैष्णवैः पालितं धर्मं तपः सत्येन संस्थितैः

તેના પર વિષ્ણુ ક્રોધિત થઈ પરમ પરાક્રમી બની તેનો નાશ કરશે; કારણ કે આ એ ધર્મ છે, જેને વૈષ્ણવો તપથી સ્થાપિત અને સત્યમાં સ્થિર રહીને પાળે છે.

Verse 13

तेषां प्रसन्नो धर्मात्मा रक्षामेवं करोति च । तव पुत्रा दनोः पुत्राः सैंहिकेयास्तथैव च

તેમના પર પ્રસન્ન થઈ તે ધર્માત્મા આ રીતે રક્ષા કરે છે—તમારા પુત્રોની, દનુના પુત્રોની અને તેમજ સૈંહિકેયોની પણ.

Verse 14

अधर्मेणापि पापेन वर्तिताः पापचेतसः । सूदिता वासुदेवेन समरे चक्रपाणिना

અધર્મ અને પાપમાં વર્તન કરનારા પાપચિત્ત લોકો; સમરમાં ચક્રધારી વાસુદેવ દ્વારા સંહારાયા।

Verse 15

योसावात्मा मयोक्तः पूर्वमेव तवाग्रतः । सोयं विष्णुर्न संदेहो धर्मात्मा सर्वपालकः

જે પરમાત્માનું મેં અગાઉ તારા સમક્ષ વર્ણન કર્યું, તે જ નિશ્ચયે વિષ્ણુ છે—સંદેહ નથી; તે ધર્માત્મા અને સર્વપાલક છે।

Verse 16

दैत्यकायेषु यः स्वस्थः पापमेव समास्थितः । जघ्निवान्दानवान्देवि स च क्रुद्धो महामतिः

દૈત્યદેહોમાં રહીને પણ જે અચલ રહ્યો અને પાપમાં જ સ્થિત હતો—હે દેવી—એ મહામતિ ક્રોધિત થઈ દાનવોને સંહાર્યો।

Verse 17

स बाह्याभ्यंतरे भूत्वा तव पुत्रा निपातिताः । येन चोत्पादिता देवि तेनैव विनिपातिताः

તે બાહ્ય અને અંતર—બન્ને રૂપ બની તારા પુત્રોને પાડી દીધા; હે દેવી, જેમના દ્વારા તેઓ ઉત્પન્ન થયા, તેમનાં જ દ્વારા તેઓ વિનષ્ટ થયા।

Verse 18

नैषां मोहस्तु कर्तव्यो भवत्या वचनं शृणु । पापेन वर्तते योसौ स एव निधनं व्रजेत्

એમના વિષે તારે મોહ કરવો નહીં; મારું વચન સાંભળ. જે પાપમાં વર્તે છે, તે જ વિનાશ (મૃત્યુ) પામે છે।

Verse 19

तस्मान्मोहं परित्यज्य सदाधर्मं समाश्रय । दितिरुवाच । एवमस्तु महाभाग करिष्ये वचनं तव

અતએવ મોહનો ત્યાગ કરીને સદા ધર્મનો આશ્રય લે. દિતીએ કહ્યું—એવમસ્તુ, હે મહાભાગ! હું તમારું વચન પાળિશ.

Verse 20

कश्यपं च मुनिश्रेष्ठमेवमाभाष्य दुःखिता । संबोधिता सा मुनिना दुःखं संत्यज्य संस्थिता

આ રીતે દુઃખિત થઈ તેણે મુનિશ્રેષ્ઠ કશ્યપને સંબોધ્યો. મુનિના ઉપદેશ અને સાંત્વનાથી તેણે દુઃખ ત્યજી શાંત થઈ સ્થિર રહી.