Adhyaya 87

Verse 1

कुंजल उवाच । व्रतभेदान्प्रवक्ष्यामि यैर्यैश्चाराधितो हरिः । जया च विजया चैव जयंती पापनाशिनी

કુંજલ બોલ્યા—જે જે વિવિધ વ્રતભેદોથી હરિ આરાધિત થાય છે તે હું વર્ણવીશ—જયા, વિજયા અને પાપનાશિની જયંતી.

Verse 2

त्रिस्पृशा वंजुली चान्या तिलदग्धा तथापरा । अखंडाचारकन्या च मनोरथा सुपुत्रक

ત્રિસ્પૃશા, અને બીજી વંજુલીઃ તેમજ બીજી તિલદગ્ધાઃ અખંડાચારકન્યા અને મનોરથા—આ બધાં સારા પુત્રોથી ધન્ય બન્યાં.

Verse 3

एकादश्यास्तु भेदाश्च संति पुत्र अनेकधा । अशून्यशयनं चान्यज्जन्माष्टमी महाव्रतम्

હે પુત્ર, એકાદશીના વ્રતભેદ અનેક પ્રકારના છે. બીજું ‘અશૂન્યશયન’ નામનું વ્રત છે, અને ‘જન્માષ્ટમી’ મહાવ્રત પણ છે.

Verse 4

एतैर्व्रतैर्महापुण्यैः पापं दूरं प्रयाति च । प्राणिनां नात्र संदेहः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

આ મહાપુણ્ય વ્રતો દ્વારા પાપ દૂર થઈ જાય છે; પ્રાણીઓ માટે તેમાં કોઈ સંશય નથી. હું સત્ય—સત્ય જ—કહું છું.

Verse 5

कुंजल उवाच । स्तोत्रं तस्य प्रवक्ष्यामि पापराशिविनाशनम् । सुपुत्रशतनामाख्यं नराणां गतिदायकम्

કુંજલ બોલ્યો—હવે હું તે સ્તોત્ર પ્રકટ કરીશ, જે પાપરાશિનો નાશ કરે છે. તે ‘સુપુત્ર-શતનામ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે અને મનુષ્યોને સદ્ગતિ આપનાર છે.

Verse 6

तस्य देवस्य कृष्णस्य शतनामाख्यमुत्तमम् । संप्रत्येव प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व सुतोत्तम

તે દેવસ્વરૂપ શ્રીકૃષ્ણના ઉત્તમ ‘શતનામ’ને હું અત્યારે જ પ્રકટ કરીશ; હે શ્રેષ્ઠ પુત્ર, તેને સાંભળ।

Verse 7

विष्णोर्नामशतस्यापि ऋषिं छंदो वदाम्यहम् । देवं चैव महाभाग सर्वपापविशोधनम्

હું વિષ્ણુના શતનામના ઋષિ અને છંદ કહું છું, તેમજ અધિષ્ઠાતા દેવતાને પણ—હે મહાભાગ—જે સર્વ પાપોને શુદ્ધ કરે છે.

Verse 8

विष्णोर्नामशतस्यापि ऋषिर्ब्रह्मा प्रकीर्तितः । ओंकारो देवता प्रोक्तश्छंदोनुष्टुप्तथैव च

વિષ્ણુના શતનામ માટે ઋષિ તરીકે બ્રહ્મા કીર્તિત છે; દેવતા તરીકે ઓંકાર કહેવાયો છે અને છંદ પણ અનુષ્ટુપ જ છે.

Verse 9

सर्वकामिकसंसिद्ध्यै मोक्षे च विनियोगकः । अस्य विष्णोः शतनामस्तोत्रस्य । ब्रह्मा ऋषिः विष्णुर्देवता अनुष्टुप्छंदः । सर्वकामसमृद्ध्यर्थं सर्वपापक्षयार्थे विनियोगः

આ સ્તોત્ર સર્વ કામનાઓની સિદ્ધિ તથા મોક્ષ માટે વિનિયોગયોગ્ય છે. આ વિષ્ણુ-શતનામ-સ્તોત્રના ઋષિ બ્રહ્મા, દેવતા વિષ્ણુ અને છંદ અનુષ્ટુપ છે. સર્વ ઇચ્છાઓની સમૃદ્ધિ અને સર્વ પાપક્ષય માટે તેનો વિનિયોગ છે.

Verse 10

नमाम्यहं हृषीकेशं केशवं मधुसूदनम् । सूदनं सर्वदैत्यानां नारायणमनामयम्

હું હૃષીકેશ, કેશવ, મધુસૂદનને નમું છું—જે સર્વ દૈત્યોનો સંહારક છે; વ્યાધિ-શોકરહિત, નિર્મળ નારાયણને પ્રણામ।

Verse 11

जयंतं विजयं कृष्णमनंतं वामनं ततः । विष्णुं विश्वेश्वरं पुण्यं विश्वाधारं सुरार्चितम्

પછી જયંત, વિજય, કૃષ્ણ, અનંત અને વામનનું સ્મરણ કરું છું; તથા વિષ્ણુ—વિશ્વેશ્વર, પવિત્ર, સમગ્ર વિશ્વનો આધાર, દેવોથી પૂજિત।

Verse 12

अनघं त्वघहंतारं नरसिंहं श्रियः प्रियम् । श्रीपतिं श्रीधरं श्रीदं श्रीनिवासं महोदयम्

તમે અનઘ છો, પાપહંતા નરસિંહ, શ્રી (લક્ષ્મી)ના પ્રિય; શ્રીપતિ, શ્રીધર, શ્રીદાતા, શ્રીનિવાસ—હે મહોદય!

Verse 13

श्रीरामं माधवं मोक्षं क्षमारूपं जनार्दनम् । सर्वज्ञं सर्ववेत्तारं सर्वदं सर्वनायकम्

હું શ્રીરામ, માધવ—મોક્ષસ્વરૂપ—અને ક્ષમાસ્વરૂપ જનાર્દનને પ્રણામ કરું છું; તેઓ સર્વજ્ઞ, સર્વવેત્તા, સર્વદાતા અને સર્વનાયક છે।

Verse 14

हरिं मुरारिं गोविंदं पद्मनाभं प्रजापतिम् । आनंदं ज्ञानसंपन्नं ज्ञानदं ज्ञाननायकम्

હું હરિ—મુરારી, ગોવિંદ, પદ્મનાભ, પ્રજાપતિ—ની પૂજા કરું છું; તેઓ આનંદસ્વરૂપ, જ્ઞાનસમ્પન્ન, જ્ઞાનદાતા અને જ્ઞાનનાયક છે।

Verse 15

अच्युतं सबलं चंद्रं चक्रपाणिं परावरम् । युगाधारं जगद्योनिं ब्रह्मरूपं महेश्वरम्

હું અચ્યુતને નમું છું—જે બલવાન, ચંદ્રસમાન તેજસ્વી, ચક્રપાણિ; પરા-અપરાથી પરે, યુગાધાર, જગતની યોનિ, બ્રહ્મરૂપ મહેશ્વર છે।

Verse 16

मुकुंदं तं सुवैकुंठमेकरूपं जगत्पतिम् । वासुदेवं महात्मानं ब्रह्मण्यं ब्राह्मणप्रियम्

તે મુકુન્દને નમસ્કાર—જે પરમ વૈકુંઠ, એકરૂપ, જગત્પતિ વાસુદેવ; મહાત્મા, બ્રહ્મ-ધર્મનિષ્ઠ અને બ્રાહ્મણપ્રિય છે।

Verse 17

गोप्रियं गोहितं यज्ञंयज्ञांगं यज्ञवर्द्धनम् । यज्ञस्यापि सुभोक्तारं वेदवेदांगपारगम्

જે ગાયોને પ્રિય અને ગોહિતકારી છે; જે સ્વયં યજ્ઞ, યજ્ઞનું અંગ અને યજ્ઞવર્ધક છે; યજ્ઞનો શુભ ભોક્તા તથા વેદ-વેદાંગમાં પારંગત—તેને હું નમું છું।

Verse 18

वेदज्ञं वेदरूपं तं विद्यावासं सुरेश्वरम् । अव्यक्तं तं महाहंसं शंखपाणिं पुरातनम्

જે વેદજ્ઞ અને વેદરૂપ છે; સર્વ વિદ્યાનું ધામ, સુરેશ્વર; અવ્યક્ત, મહાહંસ, શંખપાણિ, પુરાતન—તેને હું નમું છું।

Verse 19

पुरुषं पुष्कराक्षं तु वाराहं धरणीधरम् । प्रद्युम्नं कामपालं च व्यासं व्यालं महेश्वरम्

હું પુરુષોત્તમ, પુષ્કરાક્ષ; વારાહ, ધરણીધર; પ્રદ્યુમ્ન, કામપાલ; વ્યાસ, વ્યાલ અને મહેશ્વર—એમનું સ્મરણ અને સ્તવન કરું છું।

Verse 20

सर्वसौख्यं महासौख्यं मोक्षं च परमेश्वरम् । योगरूपं महाज्ञानं योगिनां गतिदं प्रियम्

એ જ સર્વસુખ અને પરમસુખ છે; એ જ મોક્ષસ્વરૂપ પરમેશ્વર છે. એ યોગસ્વરૂપ મહાજ્ઞાન છે, યોગીઓને પરમ ગતિ આપનાર પ્રિય પ્રભુ છે.

Verse 21

मुरारिं लोकपालं तं पद्महस्तं गदाधरम् । गुहावासं सर्ववासं पुण्यवासं महाभुजम्

હું તે મુરારી—લોકપાલ—નું ભજન કરું છું; જેમના હાથમાં કમળ છે અને જે ગદાધારી છે. જે હૃદયગુહામાં વસે છે, સર્વનો આશ્રય, પરમ પુણ્યધામ, મહાબાહુ પ્રભુ છે.

Verse 22

वृंदानाथं बृहत्कायं पावनं पापनाशनम् । गोपीनाथं गोपसखं गोपालं गोगणाश्रयम्

હું વૃંદાવનનાથ—વિશાળ સ્વરૂપ—પાવન, પાપનાશકને નમસ્કાર કરું છું; ગોપીનાથ, ગોપસખ, ગોપાલ, ગોગણનો આશ્રય એવા પ્રભુને પ્રણામ કરું છું.

Verse 23

परात्मानं पराधीशं कपिलं कार्यमानुषम् । नमामि निश्चलं नित्यं मनोवाक्कायकर्मभिः

હું કપિલ—પરમાત્મા, પરાધીશ—પ્રભુને નિત્ય અચલ ભાવથી નમસ્કાર કરું છું; જે દિવ્ય કાર્ય માટે માનવરૂપ ધારણ કરે છે—મન, વાણી, કાયા અને કર્મથી.

Verse 24

नाम्नां शतेनापि सुपुण्यकर्ता यः स्तौति कृष्णं मनसा स्थिरेण । स याति लोकं मधुसूदनस्य विहाय लोकानिह पुण्यपूतः

જે સ્થિર મનથી માત્ર સો નામોથી પણ શ્રીકૃષ્ણની સ્તુતિ કરે છે, તે મહાપુણ્યકર્તા પુણ્યથી પવિત્ર થઈ અહીંના લોકોને ત્યજી મધુસૂદનના લોકને પામે છે.

Verse 25

नाम्नां शतं महापुण्यं सर्वपातकशोधनम् । जपेदनन्यमनसा ध्यायेद्ध्यानसमन्वितम्

નામોના શતજપ મહાપુણ્યદાયક છે અને સર્વ પાપોનું શોધન કરે છે. અચલ મનથી જપ કરવો અને એકાગ્ર ધ્યાનસહિત ધ્યાન કરવું.

Verse 26

नित्यमेव नरः पुण्यैर्गंगास्नानफलं लभेत् । तस्मात्तु सुस्थिरो भूत्वा समाहितमना जपेत्

માનવ પુણ્યકર્મોથી નિત્ય ગંગાસ્નાનનું ફળ મેળવી શકે છે. તેથી સુસ્થિર બની, સમાહિત મનથી જપ કરવો જોઈએ.

Verse 27

त्रिकालं च जपेन्मर्त्यो नियतो नियमे स्थितः । अश्वमेधफलं तस्य जायते नात्र संशयः

નિયમપર રહી નિયમોમાં સ્થિત થઈ ત્રિકાળ જપ કરનાર મર્ત્યને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 28

एकादश्यामुपोष्यैव पुरतो माधवस्य यः । जागरे प्रजपेन्मर्त्यस्तस्य पुण्यं वदाम्यहम्

જે મર્ત્ય એકાદશીનું ઉપવાસ કરીને માધવના સમક્ષ જાગરણમાં જપ કરે છે, તેનું પુણ્ય હું વર્ણવું છું.

Verse 29

पुंडरीकस्य यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः । तुलसीसंनिधौ स्थित्वा मनसा यो जपेन्नरः

તુલસીના સાન્નિધ્યમાં રહી મનથી જપ કરનાર નર પુન્ડરીક યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 30

राजसूयफलं भुंक्ते वर्षेणापि च मानवः । शालग्रामशिला यत्र यत्र द्वारावती शिला

એક જ વર્ષમાં મનુષ્ય રાજસૂય યજ્ઞનું ફળ ભોગવે છે—જ્યાં જ્યાં શાલગ્રામ-શિલા હોય અને જ્યાં જ્યાં દ્વારાવતી-શિલા હોય ત્યાં.

Verse 31

उभयोः संनिधौ जाप्यं कर्तव्यं सुखमिच्छता । बहुसौख्यं प्रभुक्त्वैव कुलानां शतमेव च

સુખ ઇચ્છનારએ બંનેના સાન્નિધ્યમાં જપ કરવો જોઈએ; બહુ સુખ ભોગવીને તે પોતાના કુળની સો પેઢીઓ સુધી ઉદ્ધાર કરે છે.

Verse 32

एकेन चाधिकं मर्त्य आत्मना सह तारयेत् । कार्तिके स्नानकर्ता यः पूजयेन्मधुसूदनम्

કાર્તિક માસમાં પવિત્ર સ્નાન કરીને જે મધુસૂદન (વિષ્ણુ)ની પૂજા કરે છે, તે મર્ત્ય પોતાને સાથે એક અન્ય વ્યક્તિને પણ તારણ આપે છે.

Verse 33

यः पठेत्प्रयतः स्तोत्रं प्रयाति परमां गतिम् । माघस्नायी हरिं पूज्य भक्त्या च मधुसूदनम्

જે સંયમી અને શુદ્ધચિત્ત થઈ આ સ્તોત્રનું પાઠ કરે છે, તે પરમ ગતિને પામે છે; માઘ માસમાં સ્નાન કરીને ભક્તિથી હરિ—મધુસૂદન—ની પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 34

ध्यायेच्चैव हृषीकेशं जपेद्वाथ शृणोति वा । सुरापानादिकं पापं विहाय परमं पदम्

હૃષીકેશનું ધ્યાન કરવું, અથવા નામજપ કરવો, કે તેને શ્રવણ કરવું પણ; દારૂપાન વગેરે પાપો ત્યજીને તે પરમ પદને પામે છે.

Verse 35

विना विघ्नं नरः पुत्र संप्रयाति जनार्दनम् । श्राद्धकाले हि यो मर्त्यो विप्राणां भुंजतां पुरः

હે પુત્ર, મનુષ્ય વિઘ્ન વિના જનાર્દન (વિષ્ણુ)ને પ્રાપ્ત કરે છે—વિશેષ કરીને જે મર્ત્ય શ્રાદ્ધકાળે બ્રાહ્મણો ભોજન કરતા હોય ત્યારે તેમની સામે હાજર રહે છે।

Verse 36

यो जपेच्च शतं नाम्नां स्तोत्रं पातकनाशनम् । पितरस्तुष्टिमायांति तृप्ता यांति परां गतिं

જે પાપનાશક શતનામ-સ્તોત્રનો જપ કરે છે, તેના પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે; તૃપ્ત થઈ તેઓ પરમ ગતિને પામે છે।

Verse 37

ब्राह्मणो वेदविद्वान्स्यात्क्षत्रियो विंदते महीम् । धनऋद्धिं प्रभुंजीत वैश्यो जपति यः सदा

બ્રાહ્મણ વેદવિદ્વાન બને; ક્ષત્રિય પૃથ્વી (રાજ્ય) પ્રાપ્ત કરે; ધન-ઋદ્ધિનો ઉપભોગ થાય; અને જે વૈશ્ય સદા જપ કરે છે તે તેનું ફળ પામે છે।

Verse 38

शूद्रः सुःखं प्रभुंक्ते च ब्राह्मणत्वं च गच्छति । प्राप्य जन्मांतरं वत्स वेदविद्यां प्रविंदति

શૂદ્ર સુખનો ઉપભોગ કરે છે અને બ્રાહ્મણત્વને પણ પામે છે; હે વત્સ, બીજા જન્મને પામી તે વેદવિદ્યાને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 39

सुखदं मोक्षदं स्तोत्रं जप्तव्यं च न संशयः । केशवस्य प्रसादेन सर्वसिद्धो भवेन्नरः

આ સ્તોત્ર સુખ અને મોક્ષ આપનારું છે; નિઃસંદેહ તેનો જપ કરવો જોઈએ. કેશવના પ્રસાદથી મનુષ્ય સર્વસિદ્ધ બને છે।

Verse 87

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थवर्णने च्यवनचरित्रे सप्ताशीतितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાન, ગુરુ-તીર્થવર્ણન તથા ચ્યવનચરિત્રના પ્રસંગમાં સત્ત્યાસી મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।