Adhyaya 85

Verse 1

वेन उवाच । भगवन्देवदेवेश प्रसादाच्च मम त्वया । भार्यातीर्थं समाख्यातं पितृतीर्थमनुत्तमम्

વેન બોલ્યો—હે ભગવન્, હે દેવદેવેશ! તમારી કૃપાથી તમે મને ભાર્યા-તીર્થ તથા અનુત્તમ પિતૃ-તીર્થનું વર્ણન કર્યું છે.

Verse 2

मातृतीर्थं हृषीकेश बहुपुण्यप्रदायकम् । प्रसादसुमुखो भूत्वा गुरुतीर्थं वदस्व मे

હે હૃષીકેશ! માતૃતીર્થ બહુ પુણ્ય આપનારું છે. કૃપાથી પ્રસન્નમુખ થઈ મને ગુરુતીર્થનું વર્ણન કહો.

Verse 3

श्रीभगवानुवाच । कथयिष्याम्यहं राजन्गुरुतीर्थमनुत्तमम् । सर्वपापहरं प्रोक्तं शिष्याणां गतिदायकम्

શ્રીભગવાન બોલ્યા: હે રાજન! હું અનુત્તમ ગુરુતીર્થનું વર્ણન કરીશ; તે સર્વ પાપ હરનારું અને શિષ્યોને પરમ ગતિ આપનારું કહેવાય છે.

Verse 4

शिष्याणां परमं पुण्यं धर्मरूपं सनातनम् । परं तीर्थं परं ज्ञानं प्रत्यक्षफलदायकम्

શિષ્યો માટે આ પરમ પુણ્ય છે—સનાતન ધર્મસ્વરૂપ. આ પરમ તીર્થ, પરમ જ્ઞાન છે અને પ્રત્યક્ષ ફળ આપનારું છે.

Verse 5

यस्यप्रसादाद्राजेंद्र इहैव फलमश्नुते । परलोके सुखं भुंक्ते यशः कीर्तिमवाप्नुयात्

હે રાજેન્દ્ર! જેના પ્રસાદથી મનુષ્ય આ લોકમાં જ ફળ ભોગવે છે; પરલોકમાં સુખ ભોગવે છે અને યશ તથા કીર્તિ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 6

प्रसादाद्यस्य राजेंद्र गुरोश्चैव महात्मनः । प्रत्यक्षं दृश्यते शिष्यैस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

હે રાજેન્દ્ર! તે મહાત્મા ગુરુના પ્રસાદથી શિષ્યોને ચરાચર સહિત ત્રિલોક્ય પ્રત્યક્ષ દેખાય છે.

Verse 7

व्यवहारं च लोकानामाचारं नृपनंदन । विज्ञानं विंदते शिष्यो मोक्षं चैव प्रयाति च

હે નૃપનંદન! શિષ્ય લોકોના વ્યવહાર અને યોગ્ય આચાર શીખે છે; તે સાચું જ્ઞાન પામે છે અને અંતે મોક્ષને પણ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 8

सर्वेषामेव लोकानां यथा सूर्यः प्रकाशकः । गुरुः प्रकाशकस्तद्वच्छिष्याणां गतिरुत्तमा

જેમ સૂર્ય સર્વ લોકોને પ્રકાશિત કરે છે, તેમ ગુરુ પણ પ્રકાશક છે; શિષ્યો માટે તેઓ જ પરમ આશ્રય અને ઉત્તમ ગતિ છે.

Verse 9

रात्रावेव प्रकाशेच्च सोमो राजा नृपोत्तम । तेजसा साधयेत्सर्वमधिकारं चराचरम्

હે નૃપોત્તમ! સોમરાજ ચંદ્ર રાત્રિમાં વિશેષ પ્રકાશે છે; પોતાના તેજથી તે ચરાચર સર્વ પર અધિકાર અને પ્રભાવ સાધે છે.

Verse 10

गृहेप्रकाशयेद्दीपः समूहं नृपसत्तम । तेजसा नाशयेत्सर्वमंधकारघनाविलम्

હે નૃપસત્તમ! દીપકએ ઘરના સમગ્ર ભાગને પ્રકાશિત કરવો જોઈએ; પોતાના પ્રકાશથી ઘન અને મલિન અંધકારને સંપૂર્ણ નાશ કરવો જોઈએ.

Verse 11

अज्ञानतमसा व्याप्तं शिष्यं द्योतयते गुरुः । शिष्यप्रकाशौद्द्योतैरुपदेशैर्महामते

હે મહામતે! ગુરુ અજ્ઞાનના અંધકારથી વ્યાપ્ત શિષ્યને પ્રકાશિત કરે છે; શિષ્યના અંતઃપ્રકાશને પ્રજ્વલિત કરનાર ઉપદેશોથી.

Verse 12

दिवाप्रकाशकः सूर्यः शशीरात्रौ प्रकाशकः । गृहप्रकाशको दीपस्तमोनाशकरः सदा

દિવસનો પ્રકાશક સૂર્ય છે અને રાત્રિનો પ્રકાશક ચંદ્ર છે. ઘરનો પ્રકાશ દીવો છે, જે સદા અંધકારનો નાશ કરે છે.

Verse 13

रात्रौ दिवा गृहस्यांते गुरुः शिष्यं सदैव हि । अज्ञानाख्यं तमस्तस्य गुरुः सर्वं प्रणाशयेत्

રાતે અને દિવસે, પોતાના નિવાસના અંતરમાં પણ, ગુરુ હંમેશાં શિષ્યની સંભાળ રાખે; અને શિષ્યના ‘અજ્ઞાન’ નામના અંધકારને ગુરુ સર્વથા નાશ કરે.

Verse 14

तस्माद्गुरुः परं तीर्थं शिष्याणामवनीपते । एवं ज्ञात्वा ततः शिष्यः सर्वदा तं प्रपूजयेत्

અતએવ, હે રાજન, શિષ્યો માટે ગુરુ જ પરમ તીર્થ છે. એમ જાણી શિષ્યે સદા તે ગુરુની પૂજા અને સન્માન કરવું જોઈએ.

Verse 15

गुरुं पुण्यमयं ज्ञात्वा त्रिविधेनापि कर्मणा । इत्यर्थे श्रूयते विप्र इतिहासः पुरातनः

ગુરુને સર્વથા પુણ્યમય જાણીને, ત્રિવિધ કર્મથી—કાયા, મન અને વાણીથી—તેમનું સન્માન કરવું જોઈએ; આ વિષયે, હે વિપ્ર, એક પ્રાચીન ઇતિહાસ સાંભળવામાં આવે છે.

Verse 16

सर्वपापहरः प्रोक्तश्च्यवनस्य महात्मनः । भार्गवस्य कुले जातश्च्यवनो मुनिसत्तमः

મહાત્મા ચ્યવન મુનિને સર્વપાપહર કહેવામાં આવ્યા છે. તે મુનિશ્રેષ્ઠ ચ્યવન ભૃગુવંશ—ભાર్గવ કુળમાં—જન્મેલા હતા.

Verse 17

तस्य चिंता समुत्पन्ना एकदा तु नृपोत्तम । कदाहं ज्ञानसंपन्नो भविष्यामि महीतले

એક વખત, હે નૃપોત્તમ, તેના મનમાં ચિંતા ઉપજી— “આ ધરતી પર હું ક્યારે સાચા જ્ઞાનથી સંપન્ન થઈશ?”

Verse 18

दिवारात्रौप्रचिंतेत्स ज्ञानार्थी मुनिसत्तमः । एवं तु चिंतमानस्य मतिरासीन्महात्मनः

જ્ઞાનાર્થી તે મુનિશ્રેષ્ઠ દિવસ-રાત ઊંડું ચિંતન કરતો રહ્યો; આમ ચિંતન કરતાં કરતાં તે મહાત્માના મનમાં દૃઢ નિશ્ચય ઉપજ્યો।

Verse 19

तीर्थयात्रां प्रयास्यामि अभीष्टफलदायिनीम् । गृहक्षेत्रादिसंत्यज्य भार्यां पुत्रं धनं ततः

“ઇચ્છિત ફળ આપનારી તીર્થયાત્રા માટે હું નીકળીશ; ઘર, ખેતર વગેરે ત્યજી, પછી પત્ની, પુત્ર અને ધન પણ પરિત્યાગીશ।”

Verse 20

तीर्थयात्राप्रसंगेन अटते मेदिनीं तदा । लोमानुलोमयात्रां स गंगायाः कृतवान्नृप

પછી તીર્થયાત્રાના બહાને તે ધરતી પર ફરતો રહ્યો; હે રાજન, તેણે ગંગાની ધારા સાથે અને ધારા વિરુદ્ધ—લોમાનુલોમ—યાત્રા કરી।

Verse 21

स तद्वन्नर्मदायाश्च सरस्वत्या मुनीश्वरः । गोदावर्यादिसर्वासां नदीनां सागरस्य च

એ જ રીતે, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તેણે નર્મદા અને સરસ્વતીનું, ગોદાવરી વગેરે સર્વ નદીઓનું અને સમુદ્રનું પણ સ્મરણ કર્યું।

Verse 22

अन्येषां सर्वतीर्थानां क्षेत्राणां च नृपोत्तम । देवानां पुण्यलिगानां यात्राव्याजेन सोऽभ्रमत्

હે નૃપોત્તમ! યાત્રાનો બહાનો કરીને તે અન્ય સર્વ તીર્થો અને પવિત્ર ક્ષેત્રોમાં ભ્રમણ કરતો રહ્યો અને દેવોના પુણ્યદાયક લિંગચિહ્નોના દર્શન કરતો રહ્યો.

Verse 23

भ्रममाणस्य तस्यापि तीर्थेषु परमेषु च । भ्रममाणः समायातः क्षेत्राणामुत्तमं तदा । कायश्च निर्मलो जातः सूर्यतेजः समप्रभः

પરમ તીર્થોમાં પણ ભ્રમણ કરતો તે ફરતો ફરતો અંતે તે સમયે ક્ષેત્રોમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાને પહોંચ્યો. ત્યારે તેનું શરીર નિર્મળ બન્યું અને સૂર્યતેજ સમાન તેજસ્વી થયું.

Verse 24

च्यवनः काशते दीप्त्या पूतात्मानेन कर्मणा

ચ્યવન પોતાના ધર્મમય કર્મોથી અંતઃકરણ શુદ્ધ કરીને તેજથી પ્રકાશિત થયો.

Verse 25

नर्मदा दक्षिणे कूले नाम्ना अमरकंटकम् । ददर्श सुमहालिगं सर्वेषां गतिदायकम्

નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે ‘અમરકંટક’ નામના સ્થાને તેણે સર્વને પરમ ગતિ આપનાર અતિ મહાન લિંગનું દર્શન કર્યું.

Verse 26

नत्वा स्तुत्वा तु संपूज्य सिद्धनाथं महेश्वरम् । ज्वालेश्वरं ततो दृष्ट्वा दृष्ट्वा चाप्यमरेश्वरम्

સિદ્ધનાથ મહેશ્વરને નમસ્કાર કરીને, સ્તુતિ કરીને અને વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને, તેણે પછી જ્વાલેશ્વરના દર્શન કર્યા અને અમરેશ્વરના પણ દર્શન કર્યા.

Verse 27

ब्रह्मेशं कपिलेशं च मार्कंडेश्वरमुत्तमम् । एवं यात्रां ततः कृत्वा ओंकारं समुपागतः

આ રીતે બ્રહ્મેશ, કપિલેશ અને ઉત્તમ માર્કંડેશ્વરનાં દર્શન-પૂજન કરીને, તેણે યાત્રા પૂર્ણ કરી અને પછી ઓંકાર પહોંચ્યો।

Verse 28

वटच्छायां समाश्रित्य शीतलां श्रमनाशिनीम् । सुखेन संस्थितो विप्रश्च्यवनो भृगुनंदनः

વટવૃક્ષની શીતળ, શ્રમનાશિની છાયાનો આશ્રય લઈને, ભૃગુનંદન બ્રાહ્મણ ચ્યવન ત્યાં સુખથી બેઠો રહ્યો।

Verse 29

तत्र स्वनं स शुश्राव समुक्तं पक्षिणा तदा । दिव्यभाषा समायुक्तं ज्ञानविज्ञानसंयुतम्

ત્યાં તેણે ત્યારે એક પક્ષીએ ઉચ્ચારેલો સ્વર સાંભળ્યો—જે દિવ્ય ભાષાથી યુક્ત હતો અને જ્ઞાન તથા વિજ્ઞાન (અનુભવ-બોધ)થી સંયુક્ત હતો।

Verse 30

शुकश्च एकस्तत्रास्ते बहुकालप्रजीवकः । कुंजलोनाम धर्मात्मा चतुःपुत्रः सभार्यकः

ત્યાં એક જ તોતો રહેતો હતો, જે બહુ લાંબા સમય સુધી જીવતો રહ્યો. તેનું નામ ‘કુંજલ’; તે ધર્માત્મા, પત્ની સાથે રહેતો અને ચાર પુત્રો ધરાવતો હતો।

Verse 31

आसंस्तस्य हि पुत्राश्च चत्वारः पितृनंदनाः । तेषां नामानि राजेंद्र कथयिष्ये तवाग्रतः

તેના ચાર પુત્રો હતા, જે પિતાને આનંદ આપનારા હતા. હે રાજેન્દ્ર, હવે હું તારી સમક્ષ તેમના નામ કહું છું।

Verse 32

ज्येष्ठस्तु उज्ज्वलो नाम द्वितीयस्तु समुज्ज्वलः । तृतीयो विज्वलोनाम चतुर्थश्च कपिंजलः

જેઠનું નામ ‘ઉજ્જ્વલ’ હતું; બીજાનું ‘સમુજ્જ્વલ’; ત્રીજાનું ‘વિજ્વલ’ અને ચોથાનું ‘કપિંજલ’ હતું.

Verse 33

एवं पुत्रास्तु चत्वारः कुंजलस्य महामते । शुकस्य तस्य पुण्यस्य पितृमातृपरायणाः

આ રીતે, હે મહામતિ, કુંજલના ચાર પુત્ર હતા—તે પુણ્યશીલ શુકના—જે પિતા-માતાની ભક્તિસેવામાં પરાયણ હતા.

Verse 34

भ्रमंति गिरिकुंजेषु द्वीपेषु च समाहिताः । भोजनार्थं तु संक्षुब्धाः क्षुधया परिपीडिताः

તેઓ પર્વત-કુંજોમાં અને દ્વીપોમાં મન એકાગ્ર રાખીને ભટકતા; ભોજનની શોધમાં વ્યાકુળ થઈ ભૂખથી પીડાતા.

Verse 35

स्वोदरस्थां क्षुधां सौम्य फलैरमृतसन्निभैः । अमृतस्वादुतोयेन शमयंति नृपोत्तम

હે સૌમ્ય, હે નૃપોત્તમ! તેઓ પોતાના ઉદરની ભૂખને અમૃતસમાન ફળોથી અને અમૃતસ્વાદુ જળથી શમાવતા.

Verse 36

फलं पक्वं रसालं तु आहारार्थं सुपुत्रकाः । दत्वा फलानि दंपत्योर्निक्षिपंति प्रयत्नतः

“હે સુપુત્રો! આહાર માટે પક્વ, રસાળ ફળો આપી, તે દંપતી માટે પણ ફળો શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રયત્નથી મૂકી અર્પે છે.”

Verse 37

मातुरर्थे महाभागा भक्तिभावसमन्विताः । तुष्टा आहारमुत्पाद्य भक्षयंति पठंति च

માતાના હિતાર્થે તે મહાભાગ ભક્તિભાવથી યુક્ત થઈ આનંદથી આહાર ઉપજાવી ભોજન કરે છે; અને સાથે પવિત્ર પાઠ પણ કરે છે।

Verse 38

तत्र क्रीडारताः सर्वे विलसंति रमंति च । संध्याकालं समाज्ञाय पितुरंतिकमुत्तमम्

ત્યાં બધા રમતમાં લીન થઈ ક્રીડા કરતા અને આનંદ માણતા; પરંતુ સંધ્યાકાળ જાણીને તેઓ પોતાના ઉત્તમ પિતાની પાસે ગયા।

Verse 39

आयांति भक्ष्यमादाय गुर्वर्थं तु प्रयत्नतः । पश्यतस्तस्य विप्रस्य च्यवनस्य महात्मनः

ગુરુના હિતાર્થે તેઓ મહા પ્રયત્નથી ભક્ષ્ય લઈને આવે છે; અને મહાત્મા બ્રાહ્મણ ચ્યવન તે જોઈ રહ્યા હોય છે।

Verse 40

आगतास्त्वंडजाः सर्वे पितुर्नीडं सुशोभनम् । पितरं मातरं चोभौ प्रणेमुस्ते महामते

બધા અંડજ બચ્ચાં પિતાના સુશોભિત માળામાં પાછા આવ્યા; હે મહામતે, તેમણે પિતા અને માતા—બન્નેને પ્રણામ કર્યા।

Verse 41

ताभ्यां भक्ष्यं समासाद्य उपतस्थुस्तयोः पुरः । सर्वे संभाषिताः पित्रा मानितास्ते सुतोत्तमाः

તે બંને પાસેથી ભક્ષ્ય મેળવી તેઓ તેમની સામે ઉપસ્થિત થયા; પિતાએ તે સર્વ ઉત્તમ પુત્રો સાથે વાત કરી અને તેમનું સન્માન કર્યું।

Verse 42

मात्रा च कृपया राजन्वचनैः प्रीतिसंमितैः । पक्षवातेन शीतेन मातापित्रोश्च ते तदा

હે રાજન, તારી માતાએ કરુણાથી, પ્રેમમિશ્રિત મિત વચનો વડે તને સાંત્વના આપી, હાથને પંખા સમાન કરી શીતળ પવનથી ત્યારે તને પંખો કર્યો; તે જ સમયે પિતા અને માતા બન્નેએ પણ એમ જ કર્યું.

Verse 43

तेषामाप्यायनं तौ द्वौ चक्राते पक्षिणौ नृप । आशीर्भिरभिनंद्यैव द्वाभ्यामपि सुपुत्रकान्

હે નૃપ, તે બે પક્ષીઓએ તેમનું પોષણ કર્યું; અને આશીર્વાદવચનો વડે અભિનંદન કરીને, તે બે સદ્પુત્રો વિષે પણ બન્ને આનંદિત થયા.

Verse 44

तैश्च दत्तं सुसंपुष्टमाहारममृतोपमम् । तावेव हि सुसंप्रीतिं चक्राते द्विजसत्तम

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તેમણે આપેલો સુપોષક, અમૃતસમાન આહાર તે બંનેને અત્યંત પ્રીતિ અને આનંદ આપનાર બન્યો.

Verse 45

पिबतो निर्मलं तोयं तीर्थकोटिसमुद्भवम् । स्वस्थानं तु समाश्रित्य सुखसंतुष्टमानसौ

કરોડો તીર્થોમાંથી ઉદ્ભવેલું નિર્મળ જળ પીીને, તેઓ પોતાના નિવાસસ્થાને પરત ફર્યા; તેમના મન શાંતિસુખથી સંતોષિત હતાં.

Verse 46

चक्राते च कथां दिव्यां सुपुण्यां पापनाशिनीम् । विष्णुरुवाच । पित्रा तु कुंजलेनापि पृष्ट उज्ज्वल आत्मजः

પછી તેમણે એક દિવ્ય કથા કહી—અતિ પુણ્યપ્રદ અને પાપનાશિની. વિષ્ણુએ કહ્યું—પિતા કુંજલે પૂછ્યું તોય, તેજસ્વી પુત્ર ઉજ્જ્વલે ઉત્તર આપ્યો.

Verse 47

क्वगतोऽस्यद्य पुत्र त्वं किमपूर्वं त्वया पुनः । तत्र दृष्टं श्रुतं पुण्यं तन्मे कथय नंदन

હે પુત્ર, આજે તું ક્યાં ગયો હતો? અને ફરી તું શું નવું અનુભવ્યું? ત્યાં જે પુણ્યદાયક જોયું-સાંભળ્યું, તે મને કહો, પ્રિય નંદન।

Verse 48

कुंजलस्य पितुर्वाक्यं समाकर्ण्य स उज्ज्वलः । पितरं प्रत्युवाचाथ भक्त्या नमितकंधरः

કુંજલના પિતાના વચન સાંભળી ઉજ્જ્વલ તેજસ્વી થયો; પછી ભક્તિથી ગળું નમાવી પોતાના પિતાને ઉત્તર આપ્યો।

Verse 49

प्रणाममकरोन्मूर्ध्ना कथां चक्रे मनोहराम् । उज्ज्वल उवाच । प्लक्षद्वीपं महाभाग नित्यमेव व्रजाम्यहम्

તેણે મસ્તક નમાવી પ્રણામ કર્યો અને મનોહર કથા શરૂ કરી. ઉજ્જ્વલ બોલ્યો—હે મહાભાગ, હું નિત્ય પ્લક્ષદ્વીપે જાઉં છું।

Verse 50

महता उद्यमेनापि आहारार्थं महामते । प्लक्षेद्वीपे महाराज संति देशा अनेकशः

હે મહામતે, આહાર માટે મહા પ્રયત્ન કર્યે પણ—હે મહારાજ—પ્લક્ષદ્વીપમાં અનેક પ્રદેશો છે।

Verse 51

पर्वताः सरिदुद्यान वनानि च सरांसि च । ग्रामाश्च पत्तनाश्चान्ये सुप्रजाभिः प्रमोदिताः

પર્વતો, નદીઓ, ઉદ્યાનો, વનો અને સરોવરો; તેમજ ગામો અને અન્ય પત્તનો—સુપ્રજાથી સર્વત્ર આનંદ છવાયો હતો।

Verse 52

सदा सुखेन संतुष्टा लोका हृष्टा वसंति ते । दानपुण्यजपोपेताः श्रद्धाभावसमन्विताः

તે લોકો સદા સુખમાં સંતોષ પામી હર્ષપૂર્વક વસે છે; દાન, પુણ્યકર્મ અને જપથી યુક્ત, તથા શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવથી પરિપૂર્ણ હોય છે।

Verse 53

प्लक्षद्वीपे महाराज आसीत्पुण्यमतिः सदा । दिवोदासस्तु धर्मात्मा तत्सुतासीदनूपमा

હે મહારાજ, પ્લક્ષદ્વીપમાં સદા ‘પુણ્યમતિ’ નામનો પુરુષ રહેતો હતો. અને ધર્માત્મા દિવોદાસને એક અનુપમા પુત્રી હતી।

Verse 54

गुणरूपसमायुक्ता सुशीला चारुमंगला । दिव्यादेवीति विख्याता रूपेणाप्रतिमा भुवि

તે ગુણ અને રૂપથી યુક્ત, સુશીલા અને મનોહર-મંગલમયી હતી; ‘દિવ્યાદેવી’ તરીકે વિખ્યાત, ધરતી પર રૂપે અનુપમા હતી।

Verse 55

पित्रा विलोकिता सा तु रूपतारुण्यमंगला । प्रथमे वयसि सा च वर्त्तते चारुमंगला

પિતાએ તેણીને નિહાળી; તે રૂપ અને યૌવનની મંગલમય શોભાથી યુક્ત હતી. વયના પ્રથમ પુષ્પમાં તે ખરેખર તેજસ્વી અને મનોહર-મંગલમયી રહી।

Verse 56

स तां दृष्ट्वा दिवोदासो दिव्यां देवीं सुतां तदा । कस्मै प्रदीयते कन्या सुवराय महात्मने

તે દિવ્ય તેજસ્વી કન્યાને જોઈ દિવોદાસે ત્યારે પૂછ્યું—“આ કન્યા કોને આપવામાં આવે છે? મહાત્મા સુવરાને શું?”

Verse 57

इति चिंतापरो भूत्वा समालोक्य नरोत्तमः । रूपदेशस्य राजानं समालोक्य महीपतिः

આ રીતે વિચારમગ્ન થઈ નરોત્તમે ચારે તરફ નજર કરી; અને રૂપદેશના રાજાને જોઈ તે મહીપતિએ પણ તેને નિહાળ્યો।

Verse 58

चित्रसेनं महात्मानं समाहूय नरोत्तमः । कन्यां ददौ महात्मासौ चित्रसेनाय धीमते

મહાત્મા ચિત્રસેનને બોલાવી તે નરોત્તમે—પોતે પણ મહાત્મા—ધીમંત ચિત્રસેનને પોતાની કન્યા વિવાહાર્થે અર્પી।

Verse 59

तस्या विवाहकाले तु संप्राप्ते समये नृप । मृतोसौ चित्रसेनस्तु कालधर्मेण वै किल

હે નૃપ! તેના વિવાહનો નિર્ધારિત સમય આવ્યો ત્યારે ચિત્રસેન ખરેખર કાળધર્મ અનુસાર મૃત્યુ પામ્યો।

Verse 60

दिवोदासस्तु धर्मात्मा चिंतयामास भूपतिः । सुब्राह्मणान्समाहूय पप्रच्छ नृपनंदनः

ધર્માત્મા રાજા દિવોદાસ વિચારમાં પડ્યો; અને સુબ્રાહ્મણોને બોલાવી રાજકુમારે તેમને પ્રશ્ન કર્યો।

Verse 61

अस्या विवाहकाले तु चित्रसेनो दिवं गतः । अस्यास्तु कीदृशं कर्म भविष्यति वदंतु मे

તેના વિવાહ સમયે ચિત્રસેન સ્વર્ગને પામ્યો. હવે તેને કેવું કર્મફળ/ભાગ્ય મળશે તે મને કહો।

Verse 62

ब्राह्मणा ऊचुः । विवाहो दृश्यते राजन्कन्यायास्तु विधानतः । पतिर्मृत्युं प्रयात्यस्या नोचेत्संगं करोति च

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—હે રાજન્, શાસ્ત્રવિધિ મુજબ કન્યાનો વિવાહ અવશ્ય કરવો જોઈએ. નહીંતર તે પતિ સાથે સંગમ ન કરે તો તેનો પતિ મૃત્યુને પામે છે.

Verse 63

महाधिव्याधिना ग्रस्तस्त्यागं कृत्वा प्रयाति च । प्रव्राजितो भवेद्राजन्धर्मशास्त्रेषु दृश्यते

જો કોઈ ગંભીર અને અસાધ્ય રોગથી પીડિત હોય, તો ત્યાગ કરીને તે પ્રસ્થાન કરી શકે અને પ્રવ્રાજિત (સંન્યાસી) બની શકે. હે રાજન્, ધર્મશાસ્ત્રોમાં આ માન્ય છે.

Verse 64

अनुद्वाहितायाः कन्याया उद्वाहः क्रियते बुधैः । न स्याद्रजस्वला यावदन्यः पतिर्विधीयते

અવિવાહિત કન્યાનો વિવાહ વિદ્વાનો કરે છે; તે રજસ્વલા થવા પહેલાં જ તેના માટે વિધિપૂર્વક અન્ય પતિ નિર્ધારિત કરવો જોઈએ.

Verse 65

विवाहं तु विधानेन पिता कुर्यान्न संशयः । एवं राजन्समादिष्टं धर्मशास्त्रं बुधैर्जनैः

પિતાએ વિધિપૂર્વક વિવાહ કરાવવો જોઈએ—એમાં સંશય નથી. હે રાજન્, આ ધર્મશાસ્ત્ર વિદ્વાનો દ્વારા સ્થાપિત અને આદેશિત છે.

Verse 66

विवाहः क्रियतामस्या इत्यूचुस्ते द्विजोत्तमाः । दिवोदासस्तु धर्मात्मा द्विजवाक्यप्रणोदितः

શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ કહ્યું—“આનો વિવાહ કરાવો.” અને ધર્માત્મા દિવોદાસ બ્રાહ્મણોના વચનોથી પ્રેરિત થઈ તેમ જ સંમત થયો.

Verse 67

विवाहार्थं महाराज उद्यमं कृतवान्नृप । पुनर्दत्ता तु दानेन दिव्यादेवी द्विजोत्तम

હે મહારાજ, વિવાહાર્થે નૃપે પ્રયત્ન કર્યો. અને હે દ્વિજોત્તમ, તે દિવ્યાદેવી દાનરૂપે ફરી અર્પણ કરવામાં આવી.

Verse 68

रूपसेनाय पुण्याय तस्मै राज्ञे महात्मने । मृत्युधर्मं गतो राजा विवाहे तु महीपतिः

તે પુણ્યશીલ મહાત્મા રાજા રૂપસેન માટે—પરંતુ વિવાહકાળે એ ભૂપતિ રાજા મૃત્યુધર્મને પામ્યો.

Verse 69

यदा यदा महाभाग दिव्यादेव्याश्च भूपतिः । भर्ता च म्रियते काले प्राप्ते लग्नस्य सर्वदा

હે મહાભાગ, દિવ્યાદેવીના પતિ એવા રાજા જ્યારે જ્યારે મરે છે, ત્યારે ત્યારે લગ્નનો નિર્ધારિત સમય આવી પહોંચે ત્યારે જ તે હંમેશાં બને છે.

Verse 70

एकविंशतिभर्तारः काले काले मृताः पितः । ततो राजा महादुःखी संजातः ख्यातविक्रमः

કાળે કાળે તેના એકવીસ પતિઓ મૃત્યુ પામ્યા. ત્યારબાદ વિક્રમથી ખ્યાત રાજા મહાદુઃખથી વ્યાકુળ થયો.

Verse 71

समालोच्य समाहूय समामंत्र्य स मंत्रिभिः । स्वयंवरे महाबुद्धिं चकार पृथिवीपतिः

મંત્રીઓ સાથે વિચાર કરીને, તેમને બોલાવી અને પરામર્શ કરીને, ભૂપતિએ સ્વયંવર વિષે મહાન નિશ્ચય કર્યો.

Verse 72

प्लक्षद्वीपस्य राजानः समाहूता महात्मना । स्वयंवरार्थमाहूतास्तथा ते धर्मतत्पराः

પ્લક્ષદ્વીપના રાજાઓને તે મહાત્માએ બોલાવ્યા. સ્વયંવર માટે તેઓ આમંત્રિત થયા હતા અને તેઓ પણ ધર્મપરાયણ હતા.

Verse 73

तस्यास्तु रूपसंमुग्धा राजानो मृत्युनोदिताः । संग्रामं चक्रिरे मूढास्ते मृताः समरांगणे

તેણીના રૂપથી મોહિત થયેલા રાજાઓ, જાણે મૃત્યુથી પ્રેરિત થઈ, મૂઢતાથી યુદ્ધ કરવા લાગ્યા અને રણભૂમિમાં માર્યા ગયા.

Verse 74

एवं तात क्षयो जातः क्षत्रियाणां महात्मनाम् । दिव्यादेवी सुदुःखार्ता गता सा वनकंदरम्

આ રીતે, હે તાત, તે મહાત્મા ક્ષત્રિયોનો ક્ષય થયો. દિવ્ય દેવી અત્યંત દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ વનકંદરામાં ગઈ.

Verse 75

रुरोद करुणं बाला दिव्यादेवी मनस्विनी । एवं तात मया दृष्टमपूर्वं तत्र वै तदा

તે બાલા, મનસ્વિની દિવ્ય દેવી, કરુણ રીતે રડી પડી. ‘હે તાત, ત્યારે મેં ત્યાં એક અપુર્વ દૃશ્ય જોયું.’

Verse 76

तन्मे सुविस्तरं तात तस्याः कथय कारणम्

હે તાત, કૃપા કરીને તેના તે વિષયનું કારણ મને વિસ્તારે કહો.