Adhyaya 84

Verse 1

सुकर्मोवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं चरित्रं पापनाशनम् । पुत्राणां तारकं दिव्यं बहुपुण्यप्रदायकम्

સુકર્મ બોલ્યા—આ સમગ્ર પાપનાશક ચરિત્ર તને કહેલું છે; તે પુત્રો માટે દિવ્ય તારક છે અને બહુ પુણ્ય આપનારું છે.

Verse 2

प्रत्यक्षं दृश्यते लोके ययातिचरितं श्रुतम् । पूरुणाप्तं महद्राज्यं दुर्गतिं गतवांस्तुरुः

લોકમાં યયાતિનું પ્રસિદ્ધ ચરિત્ર પ્રત્યક્ષ દૃષ્ટાંતરૂપે દેખાય છે; પૂરું મહારાજ્ય પામ્યો અને તુરુ દુર્ગતિને પામ્યો.

Verse 3

पितृप्रसादात्कोपाच्च यथा जातं तथा पुनः । पुत्राणां तारकं पुण्यं यशस्यं धनधान्यदम्

પિતાના પ્રસાદથી હોય કે કોપથી—જેમ પરિણામ થાય તેમ; છતાં તે ફરી પુત્રો માટે તારક, પુણ્યદાયક, યશપ્રદ અને ધન-ધાન્યદાતા બને છે.

Verse 4

शापयुक्ताविमौ चोभौ तुरुश्च यदुरेव च । पितृमातृसमं नास्ति अभीष्टफलदायकम्

આ બંને—તુરુ અને યદુ—શાપગ્રસ્ત હતા. પિતા-માતા સમાન કોઈ નથી; તેઓ જ ઇચ્છિત ફળ આપનાર છે.

Verse 5

साभिलाषेण भावेन पिता पुत्रं समाह्वयेत् । माता च पुत्रपुत्रेति तस्य पुण्यफलं शृणु

સ્નેહભર્યા અભિલાષાભાવે પિતા પુત્રને બોલાવે, અને માતા ‘પુત્ર, પુત્ર’ કહીને હાક આપે—તેનું પુણ્યફળ સાંભળો.

Verse 6

समाहूतो यथा पुत्रः प्रयाति मातरं प्रति । यो याति हर्षसंयुक्तो गंगास्नानफलं लभेत्

જેમ બોલાવેલો પુત્ર માતા તરફ જાય છે, તેમ જે હર્ષસહિત જાય છે તે ગંગાસ્નાનનું ફળ મેળવે છે.

Verse 7

पादप्रक्षालनं यस्तु कुरुते च महायशाः । सर्वतीर्थफलं भुंक्ते प्रसादात्तु तयोः सुतः

હે મહાયશસ્વી! જે પૂજ્યના પાદપ્રક્ષાલન કરે છે તે સર્વ તીર્થોનું ફળ ભોગવે છે; અને તેમના પ્રસાદથી તેનો પુત્ર પણ તે લાભ પામે છે.

Verse 8

अंगसंवाहनाच्चान्यदश्वमेधफलं लभेत् । भोजनाच्छादनस्नानैर्गुरुं यः पोषयेत्सुतः

ગુરુના અંગસંવાહનથી અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે. જે પુત્ર ભોજન, વસ્ત્ર અને સ્નાનસેવાથી ગુરુનું પોષણ કરે છે, તે મહાન ફળ પામે છે.

Verse 9

पृथ्वीदानसमं पुण्यं तत्पुत्रे हि प्रजायते । सर्वतीर्थमयी गंगा तथा माता न संशयः

પૃથ્વીદાન સમાન પુણ્ય નિશ્ચયે તેની પુત્રમાં પ્રગટે છે. ગંગા સર્વતીર્થમયી છે, તેમ જ માતા પણ—એમાં સંશય નથી.

Verse 10

बहुपुण्यमयः सिंधुर्यथा लोके प्रतिष्ठितः । अस्मिल्लोंके पिता तद्वत्पुराणकवयो विदुः

જેમ લોકમાં સિંધુ નદી અત્યંત પુણ્યમય તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, તેમ જ આ લોકમાં પિતા પણ તદ્રূপ મહિમાવાન છે—એવું પુરાણકવિ ઋષિઓ જાણે છે.

Verse 11

सुकर्मोवाच । भ्रंशते क्रोशते यस्तु पितरं मातरं पुनः । स पुत्रो नरकं याति रौरवाख्यं न संशयः

સુકર્મે કહ્યું—જે પુત્ર પિતા અને માતાને વારંવાર અપમાનિત કરે અને ચીસો પાડે, તે ‘રૌરવ’ નામના નરકમાં જાય છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 12

मातरं पितरं वृद्धौ गृहस्थो यो न पोषयेत् । स पुत्रो नरकं याति वेदनां प्राप्नुयाद्ध्रुवम्

જે ગૃહસ્થ વૃદ્ધાવસ્થામાં માતા-પિતાનું પોષણ ન કરે, એવો પુત્ર નરકમાં જાય છે અને નિશ્ચિત રીતે દુઃખ ભોગવે છે.

Verse 13

कुत्सते पापकर्ता यो गुरुं पुत्रः सुदुर्मतिः । निष्कृतिर्नैव दृष्टा वै पुराणैः कविभिः कदा

જે પાપકર્તા દુર્મતિ પુત્ર પોતાના ગુરુની નિંદા કરે છે, તેના માટે પુરાણોના કવિ-ઋષિઓએ ક્યારેય કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત દર્શાવ્યું નથી.

Verse 14

एवंज्ञात्वाह्यहंविप्रपूजयामिदिनेदिने । मातरं पितरं नित्यं भक्त्या नमितकंधरः

હે બ્રાહ્મણ! આ રીતે જાણીને હું દિવસે દિવસે તમારું પૂજન કરું છું; અને માતા-પિતાને નિત્ય ભક્તિથી, ગળું નમાવી, પ્રણામ કરું છું।

Verse 15

कृत्याकृत्यं वदेच्चैव समाहूय गुरुर्मम । तत्करोम्यविचारेण शक्त्या स्वस्य च पिप्पल

હે પિપ્પલ! મારા ગુરુ મને બોલાવી શું કરવું અને શું ન કરવું તે કહે છે; અને હું મારી શક્તિ મુજબ વિના સંકોચે તે કરી નાખું છું।

Verse 16

तेन मे परमं ज्ञानं संजातं गतिदायकम् । एतयोश्च प्रसादेन संसारे परिवर्तते

તેના દ્વારા મારા અંદર પરમ જ્ઞાન ઉત્પન્ન થયું છે, જે પરમ ગતિ આપનારું છે; અને આ બેના પ્રસાદથી સંસારમાં મનુષ્યની દિશા બદલાઈ જાય છે।

Verse 17

यच्चकिंचित्प्रकुर्वंति मानवा भुवि संस्थिताः । गृहस्थस्तदहं जाने यच्च स्वर्गे प्रवर्तते

પૃથ્વી પર રહી માનવો જે કંઈ કરે છે—તેનું મૂળ કારણ હું ગૃહસ્થને જ માનું છું; અને સ્વર્ગમાં જે કંઈ પ્રવર્તે છે તે પણ તેની સાથે જોડાયેલું છે।

Verse 18

नागानां च इहस्थोपि चारं जानामि पिप्पल । एतयोश्च प्रसादाच्च त्रैलोक्यं मम वश्यताम्

હે પિપ્પલ! અહીં જ રહીને પણ હું નાગોના સંચારને જાણું છું; અને આ બેના પ્રસાદથી ત્રિલોક્ય મારા વશમાં આવે.

Verse 19

गतं विद्याधरश्रेष्ठ भवानर्चतु माधवम् । विष्णुरुवाच । एवं संचोदितस्तेन पिप्पलो हि स्वकर्मणा

જાઓ, હે વિદ્યાધરશ્રેષ્ઠ; તમે માધવ (વિષ્ણુ)ની આરાધના કરો. વિષ્ણુએ કહ્યું—તેના પ્રેરણાથી પિપ્પલ પોતાના પૂર્વકર્મના વશથી તેમ જ કરવા પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 20

आनम्य तं द्विजश्रेष्ठं लज्जितोऽपि दिवं ययौ । सुकर्मासोऽपि धर्मात्मा गुरुं शुश्रूषते नृप

તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજને પ્રણામ કરીને, લજ્જિત હોવા છતાં તે સ્વર્ગે ગયો. હે રાજા, ધર્માત્મા સુકર્માસ પણ ગુરુની ભક્તિપૂર્વક શুশ્રૂષા કરતો હતો.

Verse 21

एतत्ते सर्वमाख्यातं पितृतीर्थानुगं मया । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि वद वेन महामते

પિતૃતીર્થના અનુસંધાન મુજબ આ બધું મેં તને કહી દીધું. હવે બીજું શું કહું? બોલ, હે મહામતિ વેન.

Verse 84

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडेवेनोपाख्याने मातापितृतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरशीतितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાનમાં, ‘માતા-પિતા તીર્થમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ચોર્યાસીમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.