Adhyaya 76

Verse 1

सुकर्मोवाच । सौरिर्दूतैस्तथा सर्वैः सह स्वर्गं जगाम सः । द्रष्टुं तत्र सहस्राक्षं देववृंदैः समावृतम्

સુકર્મ બોલ્યો—પછી સૌરિ તે બધા દૂતებთან સાથે સ્વર્ગે ગયો, ત્યાં દેવસમૂહોથી ઘેરાયેલા સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રના દર્શન કરવા માટે।

Verse 2

धर्मराजं समायांतं ददर्श सुरराट्तदा । समुत्थाय त्वरायुक्तो दत्वा चार्घमनुत्तमम्

ત્યારે દેવોના રાજાએ ધર્મરાજને આવતાં જોયા; તે તત્કાળ ઉતાવળથી ઊભો થઈ, અતિ ઉત્તમ અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને તેમનું સન્માન કર્યું।

Verse 3

पप्रच्छागमनं तस्य कथयस्व ममाग्रतः । समाकर्ण्य महद्वाक्यं देवराजस्य भाषितम्

દેવરાજના મહાન વચન સાંભળી તેણે પૂછ્યું—“તેનું આગમન મારા સમક્ષ કહો.”

Verse 4

धर्मराजोऽब्रवीत्सर्वं ययातेश्चरितं महत् । धर्मराज उवाच । श्रूयतां देवदेवेश यस्मादागमनं मम

ધર્મરાજે રાજા યયાતિના મહાન ચરિત્રનું સર્વ રીતે વર્ણન કર્યું. ધર્મરાજ બોલ્યા—હે દેવોના દેવેશ, મારા આગમનનું કારણ સાંભળો।

Verse 5

कथयाम्यहमत्रापि येनाहमागतस्तव । नहुषस्यात्मजेनापि वैष्णवेन महात्मना

અહીં પણ હું કહું છું કે હું કેવી રીતે તમારા સમીપ આવ્યો. નહુષના પુત્ર એવા મહાત્મા વૈષ્ણવે મને અહીં લાવ્યો।

Verse 6

वैष्णवाश्च कृता मर्त्या ये वसंति महीतले । वैकुंठस्य समं रूपं मर्त्यलोकस्य वै कृतम्

જે મર્ત્યો વૈષ્ણવ બની પૃથ્વી પર વસે છે, તેઓ મર્ત્યલોકને વૈકુંઠ સમાન રૂપ આપે છે।

Verse 7

अमरा मानवा जाता जरारोगविवर्जिताः । पापमेव न कुर्वंति असत्यं न वदंति ते

તેઓ માનવ હોવા છતાં અમર સમાન જન્મ્યા—વૃદ્ધાવસ્થા અને રોગથી રહિત. તેઓ પાપ કરતા નહીં અને અસત્ય બોલતા નહીં।

Verse 8

कामक्रोधविहीनास्ते लोभमोहविवर्जिताः । दानशीला महात्मानः सर्वे धर्मपरायणाः

તેઓ કામ-ક્રોધથી રહિત, લોભ-મોહથી વિમુક્ત હતા. દાનશીલ તે મહાત્માઓ સૌ ધર્મપરાયણ હતા।

Verse 9

सर्वधर्मैः समर्चंति नारायणमनामयम् । तेन वैष्णवधर्मेण मानवा जगतीतले

સર્વ ધર્મોથી તેઓ નિરામય નારાયણનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરે છે; તે વૈષ્ણવધર્મથી જ પૃથ્વીતળે માનવોનું જીવન માર્ગે ચાલે છે.

Verse 10

निरामया वीतशोकाः सर्वे च स्थिरयौवनाः । दूर्वा वटा यथा देव विस्तारं यांति भूतले

બધા રોગમુક્ત અને શોકરહિત બને છે, તથા સૌનું યૌવન સ્થિર રહે છે; હે દેવ, દૂર્વા ઘાસ અને વડવૃક્ષની જેમ તેઓ પૃથ્વી પર વિસ્તરે છે.

Verse 11

तथा ते विस्तरं प्राप्ताः पुत्रपौत्रैः प्रपौत्रकैः । तेषां पुत्रैः प्रपौत्रैश्च वंशाद्वंशांतरं गताः

આ રીતે પુત્ર, પૌત્ર અને પ્રપૌત્રોથી તેઓ વૃદ્ધિ અને વિસ્તાર પામ્યા; અને તે વંશજોના પુત્રો તથા પ્રપૌત્રોથી તેમનો વંશ એક શાખાથી બીજી શાખામાં પ્રસરી ગયો.

Verse 12

एवं हि वैष्णवः सर्वो जरामृत्युविवर्जितः । मर्त्यलोकः कृतस्तेन नहुषस्यात्मजेन वै

આ રીતે ખરેખર દરેક વૈષ્ણવ જરા અને મૃત્યુથી રહિત થાય છે; નહુષના તે પુત્રે જ આ મર્ત્યલોકને એમ રચ્યો હતો.

Verse 13

पदभ्रष्टोस्मि संजातो व्यापारेण विवर्जितः । एतत्सर्वं समाख्यातं मम कर्मविनाशनम्

હું મારા પદથી ભ્રષ્ટ થયો છું અને જીવનોપાર્જનના વ્યવહારથી વંચિત થયો છું; મેં બધું કહી દીધું છે—મારા કર્મોનો નાશ કેવી રીતે થયો તે.

Verse 14

एवं ज्ञात्वा सहस्राक्ष लोकस्यास्य हितं कुरु । एतत्ते सर्वमाख्यातं यथापृष्टोस्मि वै त्वया

હે સહસ્રાક્ષ! આ જાણીને આ લોકનું હિત કર. તું જેમ પૂછ્યું તેમ સર્વ મેં તને કહી સમજાવ્યું છે.

Verse 15

एतस्मात्कारणादिंद्र आगतस्तव सन्निधौ । इंद्र उवाच । पूर्वमेव मया दूत आगमाय महात्मनः

આ કારણથી ઇન્દ્ર તારા સન્નિધિમાં આવ્યો છે. ઇન્દ્ર બોલ્યો—હે મહાત્મન, તને બોલાવવા મેં પહેલેથી જ દૂત મોકલ્યો હતો.

Verse 16

प्रेषितो धर्मराजेंद्र दूतेनास्यापि भाषितम् । नाहं स्वर्गसुखस्यार्थी नागमिष्ये दिवं पुनः

હે ધર્મરાજેન્દ્ર! તારા મોકલેલા દૂત દ્વારા પણ તેણે કહ્યું—મને સ્વર્ગસુખની ઇચ્છા નથી; હું ફરી દેવલોકમાં નહીં જાઉં.

Verse 17

स्वर्गरूपं करिष्यामि सर्वं तद्भूमिमंडलम् । इत्याचचक्षे भूपालः प्रजापाल्यं करोति सः

હું આ સમગ્ર ભૂમિમંડળને સ્વર્ગસમાન કરી દઈશ—એમ રાજાએ ઘોષણા કરી; અને તે પ્રજાપાલનના કર્તવ્યમાં લાગી ગયો.

Verse 18

तस्य धर्मप्रभावेण भीतस्तिष्ठामि सर्वदा । धर्म उवाच । येनकेनाप्युपायेन तमानय सुभूपतिम्

તેના ધર્મપ્રભાવથી ભયભીત થઈ હું સદા સાવચેત રહું છું. ધર્મ બોલ્યા—જે કોઈ ઉપાયથી બને, તે સદ્ભૂપતિને અહીં લાવી દે.

Verse 19

देवराज महाभाग यदीच्छसि मम प्रियम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य धर्मस्यापि सुराधिपः

હે દેવરાજ, હે મહાભાગ! જો તું મારું પ્રિય કરવા ઇચ્છે…—ધર્મના આ વચનો સાંભળી દેવાધિપતિ ઇન્દ્ર (શક્ર) વિચારમાં પડ્યો।

Verse 20

चिंतयामास मेधावी सर्वतत्वेन भूपते । कामदेवं समाहूय गंधर्वांश्च पुरंदरः

હે ભૂપતે! મેધાવી પુરંદર (ઇન્દ્ર) એ સમગ્ર તત્ત્વથી વિચાર કર્યો; પછી કામદેવને બોલાવી ગંધર્વોને પણ આહ્વાન કર્યા।

Verse 21

मकरंदं रतिं देव आनिनाय महामनाः । तथा कुरुत वै यूयं यथाऽगच्छति भूपतिः

હે દેવ! મહામનાએ મકરંદ અને રતિને અહીં લાવ્યા છે; તેથી તમે સૌ એવું કરો કે રાજા અહીં આવી પહોંચે।

Verse 22

यूयं गच्छन्तु भूर्लोकं मयादिष्टा न संशयः । काम उवाच । युवयोस्तु प्रियं पुण्यं करिष्यामि न संशयः

તમે સૌ મારા આદેશથી ભૂર્લોકમાં જાઓ—કોઈ સંશય નથી. કામે કહ્યું—તમારા બંને માટે હું નિશ્ચયે પ્રિય અને પુણ્ય કર્મ કરીશ, સંશય નથી.

Verse 23

राजानं पश्य मां चैव स्थितं चैव समा युधि । तथेत्युक्त्वा गताः सर्वे यत्र राजा स नाहुषिः

રાજાને જુઓ—અને મને પણ જુઓ—હું અહીં યુદ્ધમાં સમભાવથી સ્થિત છું. ‘તથાસ્તુ’ કહી તેઓ બધા ત્યાં ગયા જ્યાં તે રાજા નાહુષ હતો।

Verse 24

नटरूपेण ते सर्वे कामाद्याः कर्मणा द्विज । आशीर्भिरभिनंद्यैव ते च ऊचुः सुनाटकम्

હે દ્વિજ! કામ વગેરે સર્વે પોતાના કર્મબળથી નટરૂપ ધારણ કરીને, આશીર્વાદોથી તેને અભિનંદન કરી બોલ્યા—“આ તો અતિ સુંદર નાટક છે.”

Verse 25

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ययातिः पृथिवीपतिः । सभां चकार मेधावी देवरूपां सुपंडितैः

તેમના વચન સાંભળી પૃથ્વીપતિ રાજા યયાતિએ, મેધાવી બની, ઉત્તમ પંડિત નિષ્ણાતો દ્વારા દેવસમાન વૈભવવાળી એક સભા નિર્માણ કરાવી.

Verse 26

समायातः स्वयं भूपो ज्ञानविज्ञानकोविदः । तेषां तु नाटकं राजा पश्यमानः स नाहुषिः

જ્ઞાન અને વિવેકમાં કુશળ એવો ભુપતિ સ્વયં ત્યાં આવ્યો; નાહુષવંશીય તે રાજા તેમનું નાટ્યપ્રદર્શન જોતો રહ્યો.

Verse 27

चरितं वामनस्यापि उत्पत्तिं विप्ररूपिणः । रूपेणाप्रतिमा लोके सुस्वरं गीतमुत्तमम्

ત્યાં વામન ભગવાનનું ચરિત્ર પણ ગવાયું અને બ્રાહ્મણરૂપ ધારણ કરનારની ઉત્પત્તિ પણ; જગતમાં અપ્રતિમ રૂપવાળા પ્રભુનું તે ઉત્તમ, મધુર સ્વરવાળું ગીત હતું.

Verse 28

गायमाना जरा राजन्नार्यारूपेण वै तदा । तस्या गीतविलासेन हास्येन ललितेन च

હે રાજન! તે સમયે જરાએ આર્યા-સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીને ગાવાનું શરૂ કર્યું; તેના ગીતવિલાસ, મધુર હાસ્ય અને લલિત સૌંદર્યથી (સભા મોહિત થઈ ગઈ).

Verse 29

मधुरालापतस्तस्य कंदर्पस्य च मायया । मोहितस्तेन भावेन दिव्येन चरितेन च

તેના મધુર વચનો અને કંદર્પ (કામદેવ)ની માયાથી તે મોહિત થયો। તે દિવ્ય ભાવ અને દિવ્ય આચરણથી પણ તે ભ્રમિત બની ગયો॥

Verse 30

बलेश्चैव यथारूपं विंध्यावल्या यथा पुरा । वामनस्य यथारूपं चक्रे मारोथ तादृशम्

જેમ પહેલાં બલિનું રૂપ હતું—જેમ વિંધ્યાવલીએ જાણ્યું હતું—તેમ જ ત્યારે માર (કામદેવ)એ વામન સમાન રૂપ ધારણ કર્યું॥

Verse 31

सूत्रधारः स्वयं कामो वसंतः पारिपार्श्वकः । नटीवेषधरा जाता सा रतिर्हृष्टवल्लभा

સ્વયં કામદેવ સૂત્રધાર બન્યા અને વસંત તેમના પારશ્વ-સેવક બન્યો। પોતાના પ્રિયને હર્ષિત કરનારી રતિ નટીના વેશમાં પ્રગટ થઈ॥

Verse 32

नेपथ्यांतश्चरी राजन्सा तस्मिन्नृत्यकर्मणि । मकरंदो महाप्राज्ञः क्षोभयामास भूपतिम्

હે રાજન, તે નૃત્યકર્મ ચાલતું હતું ત્યારે નેપથ્યમાં ફરનાર મહાપ્રાજ્ઞ મકરંદે ભુપતિને ઉદ્વેગિત કર્યો॥

Verse 33

यथायथा पश्यति नृत्यमुत्तमं गीतं समाकर्णति स क्षितीशः । तथातथा मोहितवान्स भूपतिं नटीप्रणीतेन महानुभावः

જેમ જેમ ધરતીપતિ ઉત્તમ નૃત્ય જોતો અને ગીત સાંભળતો, તેમ તેમ નટીના માર્ગદર્શનથી તે મહાનુભાવ રાજાને વારંવાર વધુ મોહિત કરતો ગયો॥

Verse 76

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थे ययातिचरित्रे षट्सप्ततितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાનના અંતર્ગત, માતાપિતૃતીર્થે યયાતિચરિત્ર વિષયક છોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।