Adhyaya 74

Verse 1

सुकर्मोवाच । दूतास्तु ग्रामेषु वदंति सर्वे द्वीपेषु देशेष्वथ पत्तनेषु । लोकाः शृणुध्वं नृपतेस्तदाज्ञां सर्वप्रभावैर्हरिमर्चयंतु

સુકર્મે કહ્યું—દૂતોએ ગામોમાં, દ્વીપોમાં, સર્વ દેશોમાં અને નગરોમાં આ જાહેરાત કરવી—“લોકો, રાજાની આજ્ઞા સાંભળો; તમારી સર્વ શક્તિ અને સાધનોથી હરિની આરાધના કરો।”

Verse 2

दानैश्च यज्ञैर्बहुभिस्तपोभिर्धर्माभिलाषैर्यजनैर्मनोभिः । ध्यायंतु लोका मधुसूदनं तु आदेशमेवं नृपतेस्तु तस्य

દાનથી, અનેક યજ્ઞોથી, તપથી, ધર્મની અભિલાષાથી, પૂજનકર્મોથી અને ભક્તિમનથી લોકો મધુસૂદનનું ધ્યાન કરે—આ જ તે રાજાની આજ્ઞા હતી।

Verse 3

एवं सुघुष्टं सकलं तु पुण्यमाकर्ण्य तं भूमितलेषु लोकैः । तदाप्रभृत्येव यजंति विष्णुं ध्यायंति गायंति जपंति मर्त्याः

પૃથ્વી પર લોકોએ આ સમગ્ર પુણ્યકથા સુઘોષિત રીતે સાંભળી; ત્યારથી જ મર્ત્યો વિષ્ણુની પૂજા કરે છે—ધ્યાન કરે છે, કીર્તન ગાય છે અને નામજપ કરે છે।

Verse 4

वेदप्रणीतैश्च सुसूक्तमंत्रैः स्तोत्रैः सुपुण्यैरमृतोपमानैः । श्रीकेशवं तद्गतमानसास्ते व्रतोपवासैर्नियमैश्च दानैः

વેદપ્રણીત સુસૂક્ત મંત્રો અને અતિ પુણ્ય, અમૃતસમાન સ્તોત્રો દ્વારા—જેનાં મન શ્રીકેશવમાં લીન છે—તેઓ વ્રત, ઉપવાસ, નિયમ અને દાનથી તેમની આરાધના કરે છે।

Verse 5

विहाय दोषान्निजकायचित्तवागुद्भवान्प्रेमरताः समस्ताः । लक्ष्मीनिवासं जगतां निवासं श्रीवासुदेवं परिपूजयंति

પોતાના દેહ, મન અને વાણીમાંથી ઉપજતા સર્વ દોષોને ત્યજીને, પ્રેમભક્તિમાં રત સર્વ જન લક્ષ્મીનિવાસ અને સર્વ જગતના આશ્રય શ્રી વાસુદેવની પરિપૂજા કરે છે।

Verse 6

इत्याज्ञातस्य भूपस्य वर्तते क्षितिमंडले । वैष्णवेनापि भावेन जनाः सर्वे जयंति ते

આ રીતે ઉપદેશ પામેલા રાજાના શાસનમાં સમગ્ર ક્ષિતિ-મંડળમાં ધર્મયુક્ત વ્યવસ્થા ચાલે છે; અને વૈષ્ણવભાવના કારણે તે સર્વ પ્રજા વિજયી—સમૃદ્ધ અને સુખી—થાય છે।

Verse 7

नामभिः कर्मभिर्विष्णुं यजंते ज्ञानकोविदाः । तद्ध्यानास्तद्व्यवसिता विष्णुपूजापरायणाः

સત્યજ્ઞાનમાં કુશળ જન પવિત્ર નામો અને વિધિપૂર્વક કર્મો દ્વારા વિષ્ણુનું યજન કરે છે; તેમના ધ્યાનમાં લીન, તેમના પ્રત્યે દૃઢ નિશ્ચયવાળા, તેઓ માત્ર વિષ્ણુપુજામાં પરાયણ રહે છે।

Verse 8

यावद्भूमंडलं सर्वं यावत्तपति भास्करः । तावद्धि मानवा लोकाः सर्वे भागवता बभुः

જ્યાં સુધી સમગ્ર ભૂમંડળ ટકશે અને જ્યાં સુધી ભાસ્કર સૂર્ય તપશે, ત્યાં સુધી માનવલોકના સર્વ લોકો નિશ્ચયે ભગવાનના ભાગવત ભક્ત બની રહેશે।

Verse 9

विष्णोर्ध्यानप्रभावेण पूजास्तोत्रेण नामतः । आधिव्याधिविहीनास्ते संजाता मानवास्तदा

વિષ્ણુના ધ્યાનના પ્રભાવથી અને તેમના નામે અર્પિત પૂજા તથા સ્તોત્રોથી, તે લોકો ત્યારે માનસિક આધી અને શારીરિક વ્યાધિથી રહિત બન્યા।

Verse 10

वीतशोकाश्च पुण्याश्च सर्वे चैव तपोधनाः । संजाता वैष्णवा विप्र प्रसादात्तस्य चक्रिणः

તેઓ સર્વે શોકરહિત, પુણ્યવાન અને તપોધન બન્યા; હે બ્રાહ્મણ, ચક્રધારી ભગવાનના પ્રસાદથી તેઓ વૈષ્ણવ થયા.

Verse 11

आमयैश्च विहीनास्ते दोषैरोषैश्च वर्जिताः । सर्वैश्वर्यसमापन्नाः सर्वरोगविवर्जिताः

તેઓ વ્યાધિથી રહિત, દોષ અને ક્રોધથી વર્જિત; સર્વ ઐશ્વર્યથી સમ્પન્ન અને સર્વ રોગોથી સંપૂર્ણ મુક્ત હતા.

Verse 12

प्रसादात्तस्य देवस्य संजाता मानवास्तदा । अमराः निर्जराः सर्वे धनधान्यसमन्विताः

તે દેવના પ્રસાદથી ત્યારે માનવો ઉત્પન્ન થયા; તેઓ સર્વે અમર, અજર અને ધન-ધાન્યથી સમ્પન્ન હતા.

Verse 13

मर्त्या विष्णुप्रसादेन पुत्रपौत्रैरलंकृताः । तेषामेव महाभाग गृहद्वारेषु नित्यदा

વિષ્ણુના પ્રસાદથી મર્ત્યજન પુત્ર-પૌત્રોથી અલંકૃત થાય છે; હે મહાભાગ, તેમના ગૃહદ્વારે નિત્ય મંગળ નિવાસ કરે છે.

Verse 14

कल्पद्रुमाः सुपुण्यास्ते सर्वकामफलप्रदाः । सर्वकामदुघा गावः सचिंतामणयस्तथा

તે કલ્પવૃક્ષો અતિ પુણ્યવાન છે અને સર્વ કામનાઓનું ફળ આપે છે; તેમ જ સર્વકામદુઘા ગાયો અને ચિંતામણિ રત્નો પણ.

Verse 15

संति तेषां गृहे पुण्याः सर्वकामप्रदायकाः । अमरा मानवा जाताः पुत्रपौत्रैरलंकृताः

તેમના ઘરોમાં પુણ્યમય, સર્વકામ પ્રદાન કરનાર શુભ આશીર્વાદો વસે છે. ત્યાં દેવતાઓ પણ માનવરૂપે જન્મ લે છે અને તે ગૃહો પુત્ર-પૌત્રોથી અલંકૃત થાય છે.

Verse 16

सर्वदोषविहीनास्ते विष्णोश्चैव प्रसादतः । सर्वसौभाग्यसंपन्नाः पुण्यमंगलसंयुताः

માત્ર વિષ્ણુના પ્રસાદથી તેઓ સર્વ દોષોથી રહિત થાય છે. તેઓ સર્વ સૌભાગ્યથી સંપન્ન, પુણ્ય અને મંગળથી યુક્ત રહે છે.

Verse 17

सुपुण्या दानसंपन्ना ज्ञानध्यानपरायणाः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम्

તેઓ અતિ પુણ્યવાન, દાનથી સમૃદ્ધ અને જ્ઞાન-ધ્યાનમાં પરાયણ હોય છે. તેમના માટે ન દુર્ભિક્ષ, ન વ્યાધિ, અને મનુષ્યોમાં અકાળમરણ પણ નથી.

Verse 18

तस्मिञ्शासति धर्मज्ञे ययातौ नृपतौ तदा । वैष्णवा मानवाः सर्वे विष्णुव्रतपरायणाः

તે સમયે ધર્મજ્ઞ રાજા યયાતિ શાસન કરતા હતા ત્યારે સર્વ માનવો વૈષ્ણવ હતા અને વિષ્ણુવ્રતમાં પરાયણ હતા.

Verse 19

तद्ध्यानास्तद्गताः सर्वे संजाता भावतत्पराः । तेषां गृहाणि दिव्यानि पुण्यानि द्विजसत्तम

તેમના ધ્યানে લીન થઈ સૌ તેનામાં જ સ્થિત થયા અને ભક્તિભાવમાં સંપૂર્ણ તત્પર બન્યા. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તેમના ઘરો દિવ્ય અને પુણ્યમય બન્યા.

Verse 20

पताकाभिः सुशुक्लाभिः शंखयुक्तानि तानि वै । गदांकितध्वजाभिश्च नित्यं चक्रांकितानि च

તે અતિ શ્વેત પતાકાઓથી શોભિત છે, જેમાં શંખનું ચિહ્ન છે; તેમના ધ્વજ ગદાચિહ્નિત છે અને તે સદા ચક્રચિહ્નથી પણ અંકિત રહે છે।

Verse 21

पद्मांकितानि भासंते विमानप्रतिमानि च । गृहाणि भित्तिभागेषु चित्रितानि सुचित्रकैः

પદ્મચિહ્નિત અલંકારો તેજથી ઝળહળે છે અને વિમાનસમાન આકારો પણ છે; દિવાલોના ભાગોમાં ઉત્તમ ચિત્રકારોએ ચિતરેલા ઘરોનાં ચિત્રો અંકિત છે।

Verse 22

सर्वत्र गृहद्वारेषु पुण्यस्थानेषु सत्तमाः । वनानि संति दिव्यानि शाद्वलानि शुभानि च

હે સત્તમોમાં શ્રેષ્ઠ! સર્વત્ર ઘરદ્વારે અને પુણ્યસ્થાનોમાં દિવ્ય વનો છે—મંગલમય, અને મનોહર લીલા શાદ્વલથી યુક્ત।

Verse 23

तुलस्या च द्विजश्रेष्ठ तेषु केशवमंदिरैः । भासंते पुण्यदिव्यानि गृहाणि प्राणिनां सदा

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! જ્યાં તુલસી છે, ત્યાં કેશવમંદિરોથી અલંકૃત તે ઘરો સદા પ્રાણીઓ માટે પુણ્ય અને દિવ્ય ધામરૂપે પ્રકાશિત રહે છે।

Verse 24

सर्वत्र वैष्णवो भावो मंगलो बहु दृश्यते । शंखशब्दाश्च भूलोके मिथः स्फोटरवैः सखे

સર્વત્ર વૈષ્ણવ ભાવ દેખાય છે; મંગળ અનેક રીતે પ્રગટ થાય છે. અને હે સખે! આ ભૂલોકમાં શંખધ્વનિઓ પરસ્પર સ્ફોટરવ સાથે મિશ્રિત થઈ સંભળાય છે।

Verse 25

श्रूयंते तत्र विप्रेंद्र दोषपापविनाशकाः । शंखस्वस्तिकपद्मानि गृहद्वारेषु भित्तिषु

હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ! ત્યાં દોષ અને પાપનો નાશ કરનાર મંગલચિહ્નો દેખાય છે—શંખ, સ્વસ્તિક અને પદ્મ—જે ઘરના દ્વાર અને ભીંતો પર અંકિત છે।

Verse 26

विष्णुभक्त्या च नारीभिर्लिखितानि द्विजोत्तम । गीतरागसुवर्णैश्च मूर्च्छना तानसुस्वरैः

હે દ્વિજોત્તમ! સ્ત્રીઓએ વિષ્ણુભક્તિથી તે રચી/લખી છે; અને તે ગીત, રાગ તથા મધુર સ્વરોથી શોભિત—મૂર્ચ્છના, તાન અને સુસ્વર સહિત।

Verse 27

गायंति केशवं लोका विष्णुध्यानपरायणाः

વિષ્ણુધ્યાનમાં પરાયણ લોકો કેશવનું ગાન કરે છે।

Verse 28

हरिं मुरारिं प्रवदंति केशवं प्रीत्या जितं माधवमेव चान्ये । श्रीनारसिंहं कमलेक्षणं तं गोविंदमेकं कमलापतिं च

કેટલાક પ્રેમથી તેમને હરિ, મુરારી અને કેશવ કહે છે; અન્ય ભક્તિથી જીતાયેલા ‘માધવ’ કહે છે। એ જ એક પ્રભુ શ્રી-નરસિંહ, કમલનેત્ર, એકમાત્ર ગોવિંદ અને કમલા (લક્ષ્મી)ના પતિ છે।

Verse 29

कृष्णं शरण्यं शरणं जपंति रामं च जप्यैः परिपूजयंति । दंडप्रणामैः प्रणमंति विष्णुं तद्ध्यानयुक्ताः परवैष्णवास्ते

તે પરમ વૈષ્ણવો તેમના ધ્યાનમાં યુક્ત રહી, શરણ્ય એવા કૃષ્ણને શરણ માની સતત જપ કરે છે; પવિત્ર જપોથી રામની વિધિવત પૂજા કરે છે; અને દંડવત પ્રણામથી વિષ્ણુને નમસ્કાર કરે છે।

Verse 74

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययाति । चरित्रे चतुःसप्ततितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત માતા–પિતૃતીર્થના વર્ણન તથા યયાતિચરિત્ર સહિત ચોત્તેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।