Adhyaya 58

Verse 1

विष्णुरुवाच । क्रीडाप्रयुक्तासु वनं प्रविष्टा वैश्यस्य भार्या सुकला सुतन्वी । ददर्श सर्वं गहनं मनोरमं तामेव पप्रच्छ सखीं सती सा

વિષ્ણુએ કહ્યું— રમતમાં પ્રેરિત થઈ વૈશ્યની પત્ની, સુતન્વી સુકલા વનમાં પ્રવેશી. તે ઘન અને મનોહર વન સર્વત્ર જોઈ, તે સતી પોતાની સખીને જ તે વિષે પૂછવા લાગી.

Verse 2

अरण्यमेतत्प्रवरं सुपुण्यं दिव्यं सखे कस्य मनोभिरामम् । सिद्धंसुकामैः प्रवरैः समस्तैः पप्रच्छ हर्षात्सुकला सखीं ताम्

“હે સખી! આ અરણ્ય તો શ્રેષ્ઠ, અતિપુણ્ય અને દિવ્ય છે; આ મનોહર ઉપવન કોનું છે?” એમ કહી, સર્વ શ્રેષ્ઠ સિદ્ધો અને મનોકામના પૂર્ણ થયેલાઓ દ્વારા સેવિત તે સ્થાન વિષે સુકલાએ હર્ષથી સખીને પૂછ્યું.

Verse 3

क्रीडोवाच । एतद्वनं दिव्यगुणैः प्रयुक्तं सिद्धस्वभावैः परिभावनेन । पुष्पाकुलं कामफलोपयुक्तं विपश्य सर्वं मकरध्वजस्य

ક્રીડાએ કહ્યું— “આ વન દિવ્ય ગુણોથી યુક્ત છે અને સિદ્ધસ્વભાવ મહાત્માઓના પ્રભાવથી પરિપૂર્ણ છે. તે પુષ્પોથી ભરેલું છે અને ઇચ્છાફળ આપવાનું સમર્થ છે; જુઓ, આ સર્વ મકરધ્વજ (કામદેવ)નું છે.”

Verse 4

एवं वाक्यं ततः श्रुत्वा हर्षेण महतान्विता । समालोक्य महद्वृत्तं कामस्य च दुरात्मनः

એ વચનો સાંભળીને તે મહાન હર્ષથી પરિપૂર્ણ થઈ. દુષ્ટસ્વભાવ કામના કારણે થયેલા ગંભીર પ્રસંગને જોઈ તેણે સમગ્ર વૃત્તાંત જાણી લીધો.

Verse 5

वायुना नीयमानं तं समाघ्राति न सौरभम् । वाति वायुः स्वभावेन सौरभेण समन्वितः

વાયુ દ્વારા વહેંચાતું હોવા છતાં તે પોતે સુગંધનો આસ્વાદ લેતું નથી. વાયુ સ્વભાવથી જ વહે છે, ભલે તે સુગંધથી યુક્ત હોય.

Verse 6

तद्बाणो विशतेनासां यथा तथा सुलीलया । सा गंधं नैव गृह्णाति पुष्पाणां च वरानना

તેનું બાણ રમતમાં ક્યારેક આ રીતે ક્યારેક તે રીતે તેના નાસિકામાં પ્રવેશે છે; છતાં તે સુંદરમુખી સ્ત્રી પુષ્પોની સુગંધ જરાય ગ્રહણ કરતી નથી.

Verse 7

न चास्वादयते सा तु सुरसान्सा महासती । स सखा कामदेवस्य रममाणो विनिर्जितः

પરંતુ મહાસતી સુરસાંસા તેનો આસ્વાદ લેતી નથી. અને કામદેવનો તે સખા, રમતો હોવા છતાં, પરાજિત થયો.

Verse 8

लज्जितः पराङ्मुखो भूत्वा भूं पपात लवच्छदैः । फलेभ्यो हि सुपक्वेभ्यः पुष्पमंजरिसंस्कृतः

લજ્જિત થઈ તે પરાઙ્મુખ બની જમીન પર પડી ગયો; તેનું શરીર કોમળ પાંદડાંથી ઢંકાયેલું, પુષ્પમંજરીઓથી શોભિત અને સંપૂર્ણ પક્વ ફળોથી યુક્ત હતું.

Verse 9

लवरूपोपतद्भूमौ रसस्त्वेष तया जितः । मकरंदः सुदीनात्मा फलाद्भूमिं ततः पुनः

બિંદુરૂપે રસ ભૂમિ પર પડતાં તે તેણી દ્વારા પરાજિત થયો. ત્યારબાદ હૃદયે નિરાશ મકરંદ ફળમાંથી ફરી ધરતી પર પડી ગયો.

Verse 10

भक्ष्यते मक्षिकाभिश्च यथामृतो रणे तथा । मक्षिकाभक्ष्यमाणस्तु प्रवाहेन प्रयाति सः

તે માખીઓ દ્વારા ભક્ષાય છે, જેમ રણમાં મારાયેલ પુરુષ ભક્ષાય. અને માખીઓ ખાઈ રહી હોય તોય તે પ્રવાહ સાથે વહેતો જાય છે.

Verse 11

मंदंमंदं प्रयात्येव तं हसंति च पक्षिणः । नानारुतैः प्रचलंति सुखमानंदनिर्भरैः

તે ધીમે ધીમે આગળ વધે છે અને પક્ષીઓ તેને જોઈ હસે છે. વિવિધ કલરવથી તેઓ સુખ અને આનંદથી ભરપૂર થઈ ઉડતા-ફરતા રહે છે.

Verse 12

प्रीत्या शकुनयस्तत्र वनमध्यनगस्थिताः । सुकलया जितो ह्येष निम्नं पंथानमाश्रितः

ત્યાં વનમાં મધ્યે પર્વત પર વસતા પક્ષીઓ પ્રેમથી ભરાઈ ગયા. ખરેખર સુકલાએ જીતેલો એ નીચો માર્ગ આશ્રય કરીને ચાલ્યો.

Verse 13

प्रीत्या समेता रतिः कामभार्या गत्वाब्रवीत्सा सुकलां विहस्य । स्वस्त्यस्तु ते स्वागतमेव भद्रे रमस्व प्रीत्या नयनाभिरामम्

કામની પ્રિય પત્ની રતિ પ્રેમથી ભરાઈ સુકલાની પાસે ગઈ અને હસતાં હસતાં બોલી— “ભદ્રે, તને મંગળ થાઓ; તારો સાચો સ્વાગત છે. આ નેત્રોને રમ્ય સ્થાને પ્રેમથી વિહાર કર.”

Verse 14

ते रूपमिष्टममलमिंद्रस्यापि महात्मनः । यदेष्टं ते तदा ब्रूहि समानेष्ये न संशयः

તમારું આ ઇષ્ટ અને નિર્મળ રૂપ મહાત્મા ઇન્દ્રને પણ અતિ પ્રિય છે. તેથી હવે તને જે અભિષ્ટ હોય તે કહો; હું નિઃસંદેહ તે તારા માટે લાવી આપીશ.

Verse 15

सूत उवाच । वदंत्यौ ते स्त्रियौ दृष्ट्वा श्रुत्वोवाच सुभाषितम् । रतिं प्रतिगृहीत्वा मे गतो भर्त्ता महामतिः

સૂત બોલ્યા—તે બે સ્ત્રીઓને બોલતી જોઈ અને તેમનું સुभાષિત સાંભળી તેણે ઉત્તર આપ્યો. મારી રતિ (પ્રેમ) સ્વીકારી મારા પતિ—મહામતિ—ત્યાંથી પ્રસ્થાન કર્યા.

Verse 16

यत्र मे तिष्ठते भर्त्ता तत्राहं पतिसंयुता । तत्र कामश्च मे प्रीतिरयं कायो निराश्रयः

મારો પતિ જ્યાં રહે છે ત્યાં જ હું પતિસંયુક્તા છું. ત્યાં જ મારી કામના અને ત્યાં જ મારી પ્રીતિ; નહીંતર આ દેહ આશ્રયવિહિન છે.

Verse 17

द्वे अप्युक्तं समाकर्ण्य रतिप्रीती विलज्जिते । व्रीडमाने गते ते द्वे यत्र कामो महाबलः

આ વાત સાંભળી રતિ અને પ્રીતિ બંને લજ્જિત થઈ. સંકોચથી તેઓ બંને મહાબલી કામદેવ જ્યાં હતા ત્યાં ચાલ્યા ગયા.

Verse 18

ऊचतुस्तं महावीरमिंद्रकाय समाश्रितम् । चापमाकर्षमाणं तं नेत्रलक्ष्यं महाबलम्

તેઓએ ઇન્દ્રરૂપ ધારણ કરેલા તે મહાવીરને કહ્યું. તે મહાબલી ધનુષ્ય ખેંચતો ઊભો હતો; તેની નજર જ લક્ષ્ય પર અચળ હતી.

Verse 19

दुर्जयेयं महाप्राज्ञ त्यज पौरुषमात्मनः । पतिकामा महाभागा पतिव्रता सदैव सा

હે મહાપ્રાજ્ઞ, આ સ્ત્રી અજય છે; તારો આત્મગર્વભર્યો પૌરુષ ત્યજી દે. તે મહાભાગા સદા પતિવ્રતા છે અને માત્ર પતિની જ કામના કરે છે.

Verse 20

काम उवाच । अनया लोक्यते रूपमिंद्रस्यास्य महात्मनः । यदि देवि तदा चाहं हनिष्यामि न संशयः

કામ બોલ્યો—આ સ્ત્રી દ્વારા આ મહાત્મા ઇન્દ્રનું રૂપ દેખાય છે. હે દેવી, તું સંમતિ આપેશ તો હું નિઃસંદેહ તેને બાણથી વિંધું.

Verse 21

अथ वेषधरो देवो महारूपः सुराधिपः । स तयानुगतस्तूर्णं परया लीलया तदा

પછી વેશ ધારણ કરેલો, મહારૂપ દેવાધિપતિ તે સમયે પરમ લીલાભાવે ત્વરિત તેની પાછળ ગયો.

Verse 22

सर्वभोगसमाकीर्णः सर्वाभरणशोभितः । दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः

તે સર્વ ભોગોથી પરિપૂર્ણ, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત; દિવ્ય માળા-વસ્ત્ર ધારણ કરનાર અને દિવ્ય સુગંધથી અનુલેપિત હતો.

Verse 23

तया रत्या समायातो यत्रास्ते पतिदेवता । प्रत्युवाच महाभागां सुकलां सत्यचारिणीम्

રતિ સાથે તે ત્યાં આવ્યો જ્યાં પતિવ્રતા, પતિને દેવ સમાન માનનારી સ્ત્રી હતી; ત્યારે સત્યાચારિણી, સદ્ગુણવતી સુકલાએ તે મહાભાગા સ્ત્રીને ઉત્તર આપ્યો.

Verse 24

पूर्वं दूती समक्षं ते प्रीत्या च प्रहिता मया । कस्मान्न मन्यसे भद्रे भजंतं त्वामिहागतम्

પૂર્વે સ્નેહથી મેં તારી સમક્ષ જ એક દૂતી મોકલી હતી. હે ભદ્રે, ભક્તિભાવથી તને ભજવા અહીં આવેલ મને તું કેમ સ્વીકારતી નથી?

Verse 25

सुकलोवाच । रक्षायुक्तास्मि भद्रं ते भर्तुः पुत्रैर्महात्मभिः । एकाकिनीसहायैश्च नैव कस्य भयं मम

સુકલા બોલી—તારું મંગળ થાઓ. મારા પતિના મહાત્મા પુત્રો તથા સાથે રહેનારા સહાયકો મને રક્ષે છે; તેથી મને કોઈનો ભય નથી.

Verse 26

शूरैश्च पुरुषाकारैः सर्वत्र परिरक्षिता । नाति प्रस्तावये वक्तुं व्यग्रा कर्मणि तस्य च

તે સર્વત્ર શૂર, પુરુષાકાર યોદ્ધાઓ દ્વારા રક્ષિત હતી. બોલવા યોગ્ય અવસર મને મળ્યો નહીં, અને તે પણ પોતાના કાર્યમાં વ્યસ્ત હતી.

Verse 27

यावत्प्रस्यंदते नेत्रं तावत्कालं महामते । भवान्न लज्जते कस्माद्रममाणो मया सह

હે મહામતે, જેટલો સમય તારી આંખમાંથી આંસુ વહે છે, એટલો સમય મારી સાથે રમતાં તને લાજ કેમ નથી આવતી?

Verse 28

भवान्को हि समायातो निर्भयो मरणादपि । इंद्र उवाच । त्वामेवं हि प्रपश्यामि वनमध्ये समागताम्

“તું કોણ છે, જે મરણથી પણ નિર્ભય થઈ અહીં આવ્યો છે?” ઇન્દ્ર બોલ્યો—“વનના મધ્યમાં આવી પહોંચેલી તને હું આ રીતે જોઈ રહ્યો છું.”

Verse 29

समाख्यातास्त्वया शूरा भर्तुश्च तनयाः पुनः । कथं पश्याम्यहं तावद्दर्शयस्व ममाग्रतः

તમે ફરી મારા પતિના વીરસ્વરૂપ પુત્રોની વાત કહી. પરંતુ હું તેમને કેવી રીતે જોઈ શકું? કૃપા કરીને તેમને મારી આંખો સામે દર્શાવો.

Verse 30

सुकलोवाच । सनिजसकलवर्गस्याधिपत्ये निवेश्य धृतिमतिगतिबुद्ध्य्ख्यैस्तु संन्यस्य सत्यम् । अचलसकलधर्मो नित्ययुक्तो महात्मा मदनसबलधर्मात्मा सदामां जुगोप

સુકલા બોલી—પોતાના સમગ્ર પરિજનને અધિકારસ્થાનોમાં સ્થાપિત કરીને, ધૈર્ય, મન, ગતિ અને બુદ્ધિ સુધીનું પણ સત્યપૂર્વક ત્યાગ કરીને, સર્વ ધર્મોમાં અચલ અને નિત્ય યોગયુક્ત એવો તે મહાત્મા—કામથી સ્વભાવ ઉદ્વેલિત થયો હોવા છતાં—સદા મારી રક્ષા કરતો રહ્યો।

Verse 31

मामेवं परिरक्षते दमगुणैः शौचैस्तु धर्मः सदा सत्यं पश्य समागतं मम पुरः शांतिक्षमाभ्यांयुतम् । बोधश्चातिमहाबलः पृथुयशा यो मां न मुंचेत्कदा बद्धाहं दृढबंधनैः स्वगुणजैः सांनिध्यमेवं गतः

આ રીતે હું દમગુણોથી રક્ષિત છું; શૌચથી ધર્મ સદા સ્થિર રહે છે. જુઓ—શાંતિ અને ક્ષમાથી યુક્ત સત્ય પોતે જ મારા સમક્ષ આવ્યું છે. અને અતિમહાબળવાન, વિશાળ યશવાળો બોધ મને કદી છોડતો નથી. મારા સ્વગુણોથી જન્મેલા દૃઢ બંધનોથી હું બંધાઈ છું; તેથી તેમના સાન્નિધ્યમાં હું આ સ્થિતિને પામી છું.

Verse 32

रक्षायुक्ताः कृताः सर्वे सत्याद्या मम सांप्रतम् । धर्मलाभादिकाः सर्वे दमबुद्धिपराक्रमाः

હવે સત્ય વગેરે બધા મારા રક્ષણ હેઠળ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. તેઓ બધા ધર્મ અને તેના લાભોથી યુક્ત છે તથા દમ, સદ્બુદ્ધિ અને પરાક્રમ ધરાવે છે.

Verse 33

मामेवं हि प्ररक्षंति किं मां प्रार्थयसे बलात् । को भवान्निर्भयो भूत्वा दूत्या सार्धं समागतः

તેઓ તો આ રીતે જ મારી રક્ષા કરે છે; તો પછી તું બળજબરીથી મને કેમ પ્રાર્થના કરે છે? તું કોણ છે, જે નિર્ભય બની આ દૂતિકા સાથે અહીં આવ્યો છે?

Verse 34

सत्यं धर्मस्तथा पुण्यं ज्ञानाद्याः प्रबलास्तथा । मम भर्तुः सहायाश्च ते मां रक्षंति वेश्मनि

સત્ય, ધર્મ, પુણ્ય અને જ્ઞાન વગેરે નિશ્ચયે પ્રબળ છે. તે મારા પતિના સહાયક છે અને આ ગૃહમાં મારી રક્ષા કરે છે.

Verse 35

अहं रक्षायुता नित्यं दमशांतिपरायणा । न मां जेतुं समर्थश्च अपि साक्षाच्छचीपतिः

હું સદા રક્ષિત છું અને નિત્ય દમ તથા શાંતિમાં પરાયણ છું. સాక్షાત્ શચીપતિ ઇન્દ્ર પણ મને જીતવા સમર્થ નથી.

Verse 36

यदि वा मन्मथो वापि समागच्छति वीर्यवान् । दंशिताहं सदा सत्यं सत्यकेनैव नान्यथा

વીર્યવાન મન્મથ પણ મારી સામે આવે તો પણ સત્ય એ જ છે કે હું સદા દંશિત રહી છું; તે માત્ર સત્યક દ્વારા જ, બીજાં કોઈ દ્વારા નહીં.

Verse 37

निरर्थकास्तस्य बाणा भविष्यंति न संशयः । त्वामेवं हि हनिष्यंति धर्मादयो महाभटाः

તેના બાણો નિષ્ફળ થશે—એમાં સંશય નથી. આ જ રીતે ધર્મ આદિ મહાબટો તને નિશ્ચયે સંહારશે.

Verse 38

दूरं गच्छ पलायत्वमत्र मा तिष्ठ सांप्रतम् । वार्यमाणो यदा तिष्ठेर्भस्मीभूतो भविष्यसि

દૂર જા, અત્યારે અહીંથી પલાયન કર; હવે અહીં ઊભો ન રહે. ચેતવણી છતાં જે રહેશે તે ભસ્મીભૂત થશે.

Verse 39

भर्त्रा विना निरीक्षेत मम रूपं यदा भवान् । यथा दारु दहेदग्निस्तथा धक्ष्यामि नान्यथा

મારા પતિ વિના જો તું મારું રૂપ નિહાળશે, તો જેમ અગ્નિ લાકડું બળાવે તેમ હું તને દગ્ધ કરી દઈશ; અન્યથા નહીં।

Verse 40

एवं श्रुत्वा सहस्राक्षो मन्मथस्यापि सम्मुखम् । पश्य पौरुषमेतस्या युध्यस्व निजपौरुषैः

આવું સાંભળીને સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રે, મન્મથની સામે પણ, કહ્યું—“આની વીરતા જો; પોતાના પૌરુષથી જ યુદ્ધ કર।”

Verse 41

यथागतास्तथा सर्वे महाशापभयातुराः । स्वंस्वं स्थानं महाराज इंद्राद्याः प्रययुस्तदा

જેમ તેઓ આવ્યા હતા તેમ જ બધા મહાશાપના ભયથી વ્યાકુળ થઈને ચાલ્યા ગયા. પછી, હે મહારાજ, ઇન્દ્ર વગેરે દેવો પોતાના-પોતાના ધામે પરત ગયા।

Verse 42

गतेषु तेषु सर्वेषु सुकला सा पतिव्रता । स्वगृहं पुण्यसंयुक्ता पतिध्यानेन चागता

બધા ગયા પછી, પતિવ્રતા સુકલા પુણ્યથી યુક્ત બની, પતિના ધ્યાનમાં લીન થઈ પોતાના ઘેર પરત આવી।

Verse 43

स्वगृहं पुण्यसंयुक्तं सर्वतीर्थमयं तदा । सर्वयज्ञमयं राजन्संप्राप्ता पतिदेवता

ત્યારે, હે રાજન, પતિદેવતા એવી તે ઘેર આવી; તેનું સ્વગૃહ પુણ્યયુક્ત બની સર્વ તીર્થમય અને સર્વ યજ્ઞફલમય થઈ ગયું।

Verse 58

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रेष्टपंचाशत्तमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત સુકલા-ચરિત્રનું અઠ્ઠાવનમું અધ્યાય સમાપ્ત થયું।