Adhyaya 54

Verse 1

विष्णुरुवाच । एवमुक्ता गता दूती तया सुकलया तदा । समासेन सुसंप्रोक्तमवधार्य पुरंदरः

વિષ્ણુએ કહ્યું—આ રીતે કહ્યા પછી તે દૂતી તે સમયે સુકલાની સાથે ચાલી ગઈ. સંક્ષેપમાં સુસ્પષ્ટ રીતે કહેલું વચન સારી રીતે સમજી પુરંદર (ઇન્દ્ર)એ તેને મનમાં ધારણ કર્યું.

Verse 2

तदर्थं भाषितं तस्याः सत्यधर्मसमन्वितम् । आलोच्य साहसं धैर्यं ज्ञानमेव पुरंदरः

તેના તે હેતુ માટે બોલાયેલા, સત્ય અને ધર્મથી યુક્ત વચનો પર વિચાર કરીને પુરંદર (ઇન્દ્ર)એ તેમાં માત્ર સાહસ, ધૈર્ય અને જ્ઞાન જ ઓળખ્યાં.

Verse 3

ईदृशं हि वदेत्का हि नारी भूत्वा महीतले । योगरूपं सुसंशिष्टं न्यायोदैः क्षालितं वचः

પૃથ્વી પર સ્ત્રી બનીને કોણ આવી રીતે બોલી શકે? તે વાણી યોગરૂપે ઘડાયેલી, સુશિક્ષિત અને ન્યાય-તર્કના જળથી પરિશુદ્ધ છે.

Verse 4

पवित्रेयं महाभागा सत्यरूपा न संशयः । त्रैलोक्यस्य समस्तस्य धुरं धर्तुं भवेत्क्षमा

હે મહાભાગ્યા! આ નિઃસંદેહ પવિત્ર કરનારું અને સત્યસ્વરૂપ છે. તે સમગ્ર ત્રિલોકનો સર્વ ભાર ધારણ કરવા સમર્થ છે.

Verse 5

एतदर्थं विचार्यैव जिष्णुः कंदर्पमब्रवीत् । त्वया सह गमिष्यामि द्रष्टुं तां कृकलप्रियाम्

આ હેતુ પર વિચાર કરીને જિષ્ણુએ કંદર્પને કહ્યું—“હું તારી સાથે જઈશ, તે કૃકલપ્રિયા સ્ત્રીને જોવા.”

Verse 6

प्रत्युवाच सहस्राक्षं मन्मथो बलदर्पितः । गम्यतां तत्र देवेश यत्रास्ते सा पतिव्रता

પોતાના બળના અભિમાનમાં આવીને કામદેવે ઈન્દ્રને કહ્યું, 'હે દેવેશ! ચાલો ત્યાં જઈએ જ્યાં તે પતિવ્રતા સ્ત્રી રહે છે.'

Verse 7

मानं वीर्यं बलं धैर्यं तस्याः सत्यं पतिव्रतम् । गत्वाहं नाशयिष्यामि कियन्मात्रा सुरेश्वर

'હે સુરેશ્વર! હું જઈને તેનું અભિમાન, વીર્ય, બળ, ધીરજ, સત્ય અને પતિવ્રત ધર્મનો નાશ કરીશ. તે સ્ત્રીની શી વિસાત છે?'

Verse 8

समाकर्ण्य सहस्राक्षो वचनं मन्मथस्य च । भो भोनंग शृणुष्व त्वमधिकं भाषितं मुधा

કામદેવના વચનો સાંભળીને ઈન્દ્રએ કહ્યું, 'હે અનંગ! સાંભળ, તેં નકામું જ બહુ વધારે બોલી નાખ્યું છે.'

Verse 9

सुदृढा सत्यवीर्येण सुस्थिरा धर्मकर्मभिः । सुकलेयमजेया वै तत्र ते पौरुषं नहि

'તે સત્યના પ્રભાવથી સુદ્રઢ અને ધર્મકર્મોથી સ્થિર છે. તે કુલીન અને અજેય છે, ત્યાં તારું પૌરુષ ચાલશે નહીં.'

Verse 10

इत्याकर्ण्य ततः क्रुद्धो मन्मथस्त्विन्द्रमब्रवीत् । ऋषीणां देवतानां च बलं मया प्रणाशितम्

આ સાંભળીને ક્રોધિત થયેલા કામદેવે ઈન્દ્રને કહ્યું, 'મેં ઋષિઓ અને દેવતાઓના બળનો પણ નાશ કર્યો છે.'

Verse 11

अस्या बलं कियन्मात्रं भवता मम कथ्यते । पश्यतस्तव देवेश नाशयिष्यामि तां स्त्रियम्

તમારા મત પ્રમાણે તેની શક્તિ કેટલી છે તે મને કહો. હે દેવેશ! તમે જોતા જ રહો, હું તે સ્ત્રીનો નાશ કરી દઈશ.

Verse 12

नवनीतं यथा चाग्नेस्तेजो दृष्ट्वा द्रवं व्रजेत् । तथेमां द्रावयिष्यामि स्वेन रूपेण तेजसा

જેમ તાજું માખણ અગ્નિના તેજને જોઈને ઓગળી દ્રવ બની જાય છે, તેમ હું મારા સ્વરૂપના તેજથી તેને ઓગાળી દઈશ.

Verse 13

गच्छ तत्र महत्कार्यमुपस्थं सांप्रतं ध्रुवम् । कस्मात्कुत्ससि मे तेजस्त्रैलोक्यस्य विनाशनम्

ત્યાં જા—એક મહાન કાર્ય નિશ્ચિતપણે અત્યારે જ સામે છે. ત્રિલોકનો વિનાશ કરી શકે એવા મારા તેજને તું કેમ તુચ્છ ગણાવે છે?

Verse 14

विष्णुरुवाच । आकर्ण्य वाक्यं तु मनोभवस्य एतामसाध्यां तव कामजाने । धैर्यं समुद्यम्य च पुण्यदेहां पुण्येन पुण्यां बहुपुण्यचाराम्

વિષ્ણુએ કહ્યું—હે કામજાને! મનોભવ (કામ) ના વચનો સાંભળી અને આ કાર્ય તારા માટે દુષ્કર છે એમ જાણી, તે પુણ્યદેહાએ ધૈર્ય સંચય કર્યું; પોતાના પુણ્યથી તે વધુ પુણ્યમય બની, અનેક પુણ્યકર્મોથી સમૃદ્ધ થઈ.

Verse 15

पश्यामि ते पौरुषमुग्रवीर्यमितो हि गत्वा तु धनुष्मता वै । तेनापि सार्धं प्रजगाम भूयो रत्या च दूत्या च पतिव्रतां ताम्

હું તારો પુરુષાર્થ—તારું ઉગ્ર વીર્ય—જુઓ છું. અહીંથી તે ધનુર્ધર સાથે જઈ, તે ફરી તેની સાથે જ રતિ અને દૂતિકા સહિત તે પતિવ્રતા પાસે ગઈ.

Verse 16

एकां सुपुण्यां स्वगृहस्थितां तां ध्यानेन पत्युश्चरणे नियुक्ताम् । यथा सुयोगी प्रविधाय चित्तं विकल्पहीनं न च कल्पयेत

તે એક પરમ પુણ્યવતી, પોતાના જ ઘરમાં રહીને પણ ધ્યાન દ્વારા પતિના ચરણોમાં મનને સ્થિર રાખતી હતી. જેમ સાચો યોગી ચિત્તને સંયમમાં રાખી વિકલ્પરહિત બની કોઈ કલ્પના કરતો નથી.

Verse 17

अत्यद्भुतं रूपमनंततेजोयुतं चकाराथ सतीप्रमोहम् । नीलांचितं भोगयुतं महात्मा झषध्वजश्चैव पुरंदरश्च

પછી તે મહાત્માએ અનંત તેજથી યુક્ત અતિ અદ્ભુત રૂપ રચ્યું, જેને જોઈ સતી પણ વિસ્મયમાં પડી ગઈ. તે ગાઢ નીલ છાયાથી ચિહ્નિત અને આભૂષણ-ભોગોથી અલંકૃત હતું; અને ત્યાં ઝષધ્વજ તથા પુરંદર (ઇન્દ્ર) પણ હતા.

Verse 18

दृष्ट्वा सुलीलं पुरुषं महांतं चरंतमेवं परिकामभावम् । जाया हि वैश्यस्य महात्मनस्तु मेने न सा रूपयुतं गुणज्ञम्

તે મહાન, સુલીલ પુરુષને કામભાવથી ફરતો જોઈ, તે મહાત્મા વૈશ્યની પત્નીએ તેને ન તો રૂપવાન માન્યો, ન તો ગુણજ્ઞ.

Verse 19

अंभो यथा पद्मदले गतं वै प्रयाति मुक्ताफलकस्य कीर्तिम् । तद्वत्स्वभावः परिसत्ययुक्तो जज्ञे च तस्यास्तु पतिव्रतायाः

જેમ કમળપાંદડાં પર સ્થિત જળ મોતી જેવી ખ્યાતિ અને તેજ પામે છે, તેમ જ તે પતિવ્રતામાં પરિપૂર્ણ સત્યથી યુક્ત સ્વભાવ પ્રગટ થયો.

Verse 20

अनेन दूती परिप्रेषिता पुरा यामां युवत्या ह गुणज्ञमेनम् । लीलास्वरूपं बहुधात्मभावं ममैष सर्वं परिदर्शयेच्च

એના દ્વારા જ પૂર્વે મારી પાસે એક દૂતી મોકલાઈ હતી—તે યુવતીએ આ ગુણજ્ઞ પુરુષ પાસે (મોકલી) કહ્યું હતું કે, ‘મારું સર્વ તેને દર્શાવો; જે લીલાસ્વરૂપ છે અને અનેક ભાવ ધારણ કરે છે.’

Verse 21

ममैव कालं प्रबलं विचिंत्यागतो हि मे कांतगुणैश्च सत्खलः । रत्यासमेतस्तु कथं च जीवेत्सत्याश्मभारेण प्रमर्दितश्च

મારો જ કાળ (ભાગ્ય) પ્રબળ છે એમ વિચારી, મારા કાંતગુણોથી મોહિત થઈ તે કપટી પુરુષ મારી પાસે આવ્યો. પરંતુ રતિમાં આસક્ત થઈ અને સત્યના પથ્થર જેવા ભારે ભારથી દબાઈ ગયેલો તે કેવી રીતે જીવશે?

Verse 22

ममापि भावं परिगृह्य कांतो जीवेत्कियान्वापि सुबुद्धियुक्तः । शून्यो हि कायो मम चास्ति सद्यश्चेष्टाविहीनो मृतकल्प एव

મારો પ્રિય મારા જ ભાવને સ્વીકારી, સુબુદ્ધિથી યુક્ત થઈ જેટલો પણ સમય જીવે—તોય મારું શરીર અત્યારે જ ખાલી જેવું, નિષ્ક્રિય, જાણે મૃત સમાન છે.

Verse 23

कायस्य ग्रामस्य प्रजाः प्रनष्टाः सुविक्रियाख्यं परिगृह्य कर्म । ममाधिकेनापि समं सुकांतं स ऊर्द्ध्वशोभामनयच्च कामः

કાયના ગામની પ્રજા નષ્ટ થઈ ગઈ ત્યારે તેણે ‘સુવિક્રિયા’ નામનું કર્મ સ્વીકાર્યું. અને કામે પણ—જે મારે કરતાં શ્રેષ્ઠ હતો—હેન્ડસમ સુકાંતને ઊંચી શોભા સુધી પહોંચાડ્યો.

Verse 24

यदामृतो बलवान्हर्षयुक्तः स्वयंदृशा वै परिनृत्यमानः । तथा अनेनापि प्रभाषयेद्भुतं यो मां हि वाञ्छत्यपि भोक्तुकामः

જ્યારે અમૃત બલવાન બની હર્ષથી યુક્ત થઈ, જાણે પોતાની આંખો સામે નૃત્ય કરતું દેખાય—ત્યારે આ ઉપાયથી પણ અદ્ભુત વચન ઉચ્ચારવું જોઈએ; કારણ કે જે મને ભોગવાની ઇચ્છાથી ઇચ્છે છે, તે ફળ પામે છે.

Verse 25

एवं विचार्यैव तदा महासती सत्याख्यरज्ज्वा दृढबद्धचेतना । गृहं स्वकीयं प्रविवेश सा तदा तत्तस्यभावं नियमेन वेत्तुम्

આ રીતે વિચાર કરીને, સત્ય નામની રज्जુથી જેના ચિત્તને દૃઢ બાંધેલું હતું એવી મહાસતી, તેની સાચી સ્થિતિ નિયમપૂર્વક જાણવા નિશ્ચય કરીને, ત્યારે પોતાના ઘરમાં પ્રવેશી.

Verse 54

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रेचतुःपंचाशत्तमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત સુકલા-ચરિત્ર નામનો ચોપનમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।