Adhyaya 51

Verse 1

ब्राह्मण्युवाच । गते तस्मिन्दुराचारे गोभिले पापचेतसि । पद्मावती रुरोदाथ दुःखेन महतान्विता

બ્રાહ્મણી બોલી—દુરાચારિ, પાપબુદ્ધિ ગોભિલ ચાલ્યો ગયા પછી પદ્માવતી મહાદુઃખથી વ્યાકુળ થઈ રડી પડી।

Verse 2

तस्यास्तु रुदितं श्रुत्वा सख्यः सर्वा द्विजोत्तम । पप्रच्छुस्तां राजकन्यां ताः सर्वाश्च वराननाः

હે દ્વિજોત્તમ! તેણીનું રડવું સાંભળી તેની બધી સખીઓ—સુંદરમુખી કન્યાઓ—તે રાજકન્યાને પૂછવા લાગી।

Verse 3

कस्माद्रोदिषि भद्रं ते कथयस्व हि चेष्टितम् । क्व गतोऽसौ महाराजो माथुराधिपतिस्तव

તું કેમ રડે છે? તારો મંગળ થાઓ—શું બન્યું તે કહો. તારો મથુરાનો અધિપતિ તે મહારાજ ક્યાં ગયા?

Verse 4

येन त्वं हि समाहूता प्रियेत्युक्त्वा वदस्व नः । ता उवाच सुदुःखेन रोदमाना पुनः पुनः

જેણે તને ‘પ્રિયે’ કહી બોલાવી હતી, તે અમને કહો. એમ પૂછતાં તે ઘોર દુઃખથી વારંવાર રડતી રડતી બોલી।

Verse 5

तया आवेदितं सर्वं यज्जातं दोषसंभवम् । ताभिर्नीता पितुर्गेहं वेपमाना सुदुःखिता

દોષ અને અપરાધથી જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું તેણે કહી સંભળાવ્યું. પછી તે સ્ત્રીઓ તેને પિતાના ઘેર લઈ ગઈ; તે કંપતી કંપતી અત્યંત દુઃખિત હતી।

Verse 6

मातुः समक्षं तस्यास्तु आचचक्षुस्तदा स्त्रियः । समाकर्ण्य ततो देवी गता सा भर्तृमंदिरम्

ત્યારે માતાની સમક્ષ સ્ત્રીઓએ તેને તે વાત કહી સંભળાવી. તે સાંભળી તે દેવી પતિના ગૃહે ગઈ.

Verse 7

भर्तारं श्रावयामास सुतावृत्तांतमेव हि । समाकर्ण्य ततो राजा महादुःखी अजायत

તેણે નિશ્ચયે પતિને પુત્રનો સમગ્ર વર્તાંત સંભળાવ્યો. તે સાંભળી રાજા અત્યંત દુઃખી થયો.

Verse 8

यानाच्छादनकं दत्वा परिवारसमन्विताम् । मथुरां प्रेषयामास गता सा प्रियमंदिरम्

વાહન અને આવરણ આપી, પરિવારসহ તેને મથુરા મોકલ્યો; ત્યારબાદ તે પ્રિયના ગૃહે ગઈ.

Verse 9

सुतादोषं समाच्छाद्य पितामाता द्विजोत्तम । उग्रसेनस्तु धर्मात्मा पद्मावतीं समागताम्

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, માતા-પિતાએ પુત્રીનો દોષ છુપાવ્યો; અને ધર્માત્મા ઉગ્રસેને આવી પહોંચેલી પદ્માવતીને મળ્યો.

Verse 10

स दृष्ट्वा मुमुदे चाशु उवाचेदं वचः पुनः । त्वया विना न शक्तोस्मि जीवितुं हि वरानने

તેણે તેને જોઈ તરત આનંદ પામ્યો અને ફરી કહ્યું— “હે વરાનને, તારા વિના હું ખરેખર જીવવા સમર્થ નથી.”

Verse 11

बहुप्रभासि मे प्रीता गुणशीलैस्तु सर्वदा । भक्त्या सत्येन ते कांते पतिदैवत्यकैर्गुणैः

હે બહુપ્રભાસી! તું સદા તારા સદ્ગુણોથી મને પ્રિય છે—ભક્તિ, સત્યનિષ્ઠા, હે કાંતે, અને પતિને જ દેવ માનવાના ગુણોથી।

Verse 12

समाभाष्य प्रियां भार्यां पद्मावतीं नरेश्वरः । तया सार्धं स वै रेमे उग्रसेनो नृपोत्तमः

પ્રિય પત્ની પદ્માવતી સાથે સ્નેહપૂર્વક વાત કરીને, નરાધિપતિ—શ્રેષ્ઠ રાજા ઉગ્રસેન—તેની સંગતમાં રમણ કરી આનંદિત થયો।

Verse 13

ववृधे दारुणो गर्भः सर्वलोकभयप्रदः । पद्मावती विजानाति तस्य गर्भस्य कारणम्

ભયંકર ગર્ભ વધવા લાગ્યો, જે સર્વ લોકોને ભય આપનાર હતો; પરંતુ પદ્માવતી તે ગર્ભનું કારણ જાણતી હતી।

Verse 14

स्वोदरे वर्द्धमानस्य चिंतयंती दिवानिशम् । अनेन किमु जातेन लोकनाशकरेण वै

પોતાના ઉદરમાં વધતા ગર્ભ વિશે તે દિવસ-રાત ચિંતિત રહી—‘આ લોકનાશકનો જન્મ થઈને શું લાભ?’

Verse 15

अनेनापि न मे कार्यं दुष्टपुत्रेण सांप्रतम् । औषधीं पृच्छते सा तु गर्भपातस्य सर्वतः

હવે એ દુષ્ટ પુત્રથી પણ મને કોઈ કામ નથી. તેથી તે ગર્ભપાત માટેની ઔષધી સર્વત્ર પૂછતી ફરી રહી છે।

Verse 16

नारी महौषधीं सा हि विंदंती च दिने दिने । गर्भस्य पातनायैव उपाया बहुशः कृताः

એ સ્ત્રી દિવસે દિવસે મહૌષધી ઔષધિઓ શોધતી રહી; ગર્ભપાત કરાવવા માટે જ અનેક ઉપાયો વારંવાર કરાયા.

Verse 17

ववृधे दारुणो गर्भः सर्वलोकभयंकरः । तामुवाच ततो गर्भः पद्मावतीं च मातरम्

સર્વ લોકને ભયંકર લાગતો દારુણ ગર્ભ વધતો ગયો; ત્યારબાદ એ ગર્ભે પોતાની માતા પદ્માવતીને કહ્યું.

Verse 18

कस्मात्त्वं व्यथसे मातरौषधीभिर्दिनेदिने । पुण्येन वर्द्धते चायुः पापेनाल्पं तु जीवितम्

માતા, તું દિવસે દિવસે ઔષધિઓને લઈને કેમ વ્યથિત થાય છે? પુણ્યથી આયુષ્ય વધે છે, પાપથી જીવન અલ્પ થાય છે.

Verse 19

आत्मकर्मविपाकेन जीवंति च म्रियंति च । आमगर्भाः प्रयांत्यन्ये अपक्वास्तु महीतले

પોતાના કર્મવિપાકથી જીવો જીવે છે અને મરે છે; કેટલાક કાચા ગર્ભમાં જ ચાલ્યા જાય છે, અને કેટલાક અપક્વ રહીને ધરતી પર રહે છે.

Verse 20

जातमात्रा म्रियंतेऽन्ये कति ते यौवनान्विताः । बाला वृद्धाश्च तरुणा आयुषोवशतां गताः

કેટલાક તો જન્મતાં જ મરી જાય છે; યુવાનાવસ્થાને પહોંચનારા કેટલાં જ હોય? બાળક, વૃદ્ધ અને તરુણ—બધા આયુષ્ય (કાળ)ના વશમાં વહેંચાઈ જાય છે.

Verse 21

सर्वे कर्मविपाकेन जीवंति च म्रियंति च । ओषध्यो मंत्रदेवाश्च निमित्ताः स्युर्न संशयः

સર્વ પ્રાણીઓ કર્મવિપાકથી જ જીવે છે અને મરે છે. ઔષધિ, મંત્ર અને દેવતાઓ માત્ર નિમિત્તકારણ છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 22

मामेव हि न जानासि भवती यादृशो ह्यहम् । दृष्टः श्रुतस्त्वया पूर्वं कालनेमिर्महाबलः

તું મને ઓળખતી નથી—હું સાચે જેવો છું એવો. પહેલાં તું મહાબલી કાલનેમિને જોયો હતો અને તેની વાત સાંભળી હતી.

Verse 23

दानवानां महावीर्यस्त्रैलोक्यस्य भयप्रदः । देवासुरे महायुद्धे हतोहं विष्णुना पुरा

હું દાનવોમાં મહાવીર, ત્રિલોકને ભય આપનાર હતો. દેવ-અસુર મહાયુદ્ધમાં પહેલાં વિષ્ણુએ મને વધ કર્યો હતો.

Verse 24

साधयितुं च तद्वैरमागतोऽस्मि तवोदरम् । साहसं च श्रमं मातर्मा कुरुष्व दिन दिने

તે વૈર સિદ્ધ કરવા માટે જ હું તારા ગર્ભમાં આવ્યો છું. માતા, રોજેરોજ ઉતાવળું પરિશ્રમ અને કષ્ટ ન કર.

Verse 25

एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठ मातरं विरराम सः । मातोद्यमं परित्यज्य महादुःखादभूत्तदा

આમ કહીને, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તે માતા સામે મૌન રહ્યો. માતાએ પોતાનો પ્રયત્ન ત્યજી દીધો અને ત્યારે તે મહાદુઃખથી વ્યાકુળ થઈ.

Verse 26

दशाब्दाश्च गता यावत्तावद्वृद्धिमवाप्तवान् । पश्चाज्जज्ञे महातेजाः कंसोभूत्स महाबलः

દસ વર્ષ વીતી ગયા ત્યારે તે પરિપક્વતા પામ્યો; ત્યારબાદ મહાતેજસ્વી અને મહાબલી કংসનો જન્મ થયો.

Verse 27

येन संत्रासिता लोकास्त्रैलोक्यस्य निवासिनः । यो हतो वासुदेवेन गतो मोक्षं न संशयः

જેણે ત્રિલોકના નિવાસીઓને ભયભીત કર્યા, તે વાસુદેવ દ્વારા હણાઈને મોક્ષને પામે છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 28

एवं श्रुतं मया कांत भविष्यं तु भविष्यति । पुराणेष्वेव सर्वेषु निश्चितं कथितं तव

હે પ્રિય, મેં આમ જ સાંભળ્યું છે; જે ભવિષ્યમાં થવાનું છે તે નિશ્ચયે થશે. સર્વ પુરાણોમાં આ વાત સ્થિર નિશ્ચયરૂપે તને કહેવાઈ છે.

Verse 29

पितृगेहेस्थिता कन्या नाशमेवं प्रयाति सा । गृहावासाय मे कांत कन्या मोहं न कारयेत्

પિતાના ઘરમાં જ રહેનારી કન્યા આ રીતે વિનાશને પામે છે. તેથી, હે પ્રિય, ગૃહવાસ માટે કન્યાને મોહનું કારણ બનવા દેવું નહીં.

Verse 30

इमां दुष्टां महापापां परित्यज्य स्थिरो भव । प्राप्तव्यं तु महापापं दुःखं दारुणमेव च

આ દुष્ટા મહાપાપિનીને ત્યજીને સ્થિર રહો; નહિંતર તમે નિશ્ચયે મહાપાપ અને ભયંકર દુઃખને પામશો.

Verse 31

लोके श्रेयःकरं कांत तद्भुंक्ष्व त्वं मया सह । शूकर्युवाच । एतद्वाक्यं सुमंत्रं तु श्रुत्वा स हि द्विजोत्तमः

“પ્રિયે, આ લોકકલ્યાણકારક છે; મારી સાથે તેનો ભોગ કર.” શૂકરીએ કહ્યું. સુમંત્રનાં આ વચનો સાંભળી તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ…

Verse 32

त्यागे मतिं चकारासौ समाहूता ह्यहं तदा । सकलं वस्त्रशृंगारं मम दत्तं शुभे शृणु

પછી તેણે ત્યાગનો નિશ્ચય કર્યો. તે સમયે મને બોલાવ્યા; સાંભળ, હે શુભે—તેણે પોતાના સર્વ વસ્ત્રો અને આભૂષણો મને આપી દીધાં.

Verse 33

तवैव दुर्नयैर्विप्रः शिवशर्मा द्विजोत्तमः । गतो वै मतिमान्दुष्टे कुलदुष्टप्रचारिणि

તારા જ દુર્વર્તનના કારણે તે બુદ્ધિમાન શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ શિવશર્મા ચાલ્યો ગયો છે, હે દુષ્ટે, જે કુળમાં કલંક ફેલાવે છે.

Verse 34

यत्र ते तिष्ठते भर्ता तत्र गच्छ न संशयः । तव यद्रोचते स्थानं यथादिष्टं तथा कुरु

જ્યાં તારો પતિ રહે છે ત્યાં જા—કોઈ સંશય નથી. અને જે સ્થાન તને ગમે, ત્યાં જેમ આદેશ મળ્યો છે તેમ જ કર.

Verse 35

एवमुक्त्वा महाभागे पितृमातृकुटुंबकैः । परित्यक्ता गता शीघ्रं निर्लज्जाहं वरानने

“આમ કહીને, હે મહાભાગે, પિતા-માતા અને કુટુંબજનો મને ત્યજી દીધા. હે વરાનને, હું નિર્લજ્જ બની ઝડપથી ચાલી ગઈ.”

Verse 36

न लभाम्यहमेवापि वासस्थानं सुखं शुभे । भर्त्सयंति च मां लोकाः पुंश्चलीयं समागता

હે શુભે! મને રહેવા માટે સુખદ અને મંગલ વાસસ્થાન પણ મળતું નથી; અને ભેગા થયેલા લોકો મને ‘પુંશ્ચલી’ કહી ધિક્કારે છે।

Verse 37

अटमाना गता देशात्कुलमानेन वर्जिता । देशे गुर्जरके पुण्ये सौराष्ट्रे शिवमंदिरे

ભટકતી ભટકતી તે પોતાના દેશમાંથી નીકળી ગઈ, કુળમાનના ગર્વથી પરિત્યક્ત થઈ; અને પુણ્ય ગુર્જરદેશના સૌરાષ્ટ્રમાં શિવમંદિરે પહોંચી।

Verse 38

वनस्थलेति विख्यातं नगरं वृद्धिसंकुलम् । अतीव पीडिता देवि क्षुधयाहं तदा शृणु

‘વનસ્થલા’ નામે પ્રસિદ્ધ તે નગર વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિથી ભરપૂર હતું. હે દેવી, તે સમયે હું ભૂખથી અત્યંત પીડિત હતી—સાંભળો।

Verse 39

कर्परं हि करे गृह्य भिक्षार्थमुपचक्रमे । गृहिणां द्वारदेशेषु प्रविशामि सुदुःखिता

હાથમાં ભિક્ષાપાત્ર લઈને હું ભિક્ષા માટે નીકળી; અત્યંત દુઃખિત થઈ ગૃહસ્થોના દ્વારદ્વારે જઈ છું।

Verse 40

मम रूपं विपश्यंति लोकाः कुत्संति भामिनि । न ददंते च मे भिक्षां पापा चेयं समागता

હે ભામિની! લોકો મારું રૂપ જોઈને મને તિરસ્કારે છે; મને ભિક્ષા પણ આપતા નથી—આ પાપમય દશા મારી ઉપર આવી છે।

Verse 41

एवं दुःखसमाहारा दारिद्र्यपरिपीडिता । अटंत्या च मया दृष्टं गृहमेकमनुत्तमम्

આ રીતે દુઃખોના સમૂહથી આક્રાંત અને દારિદ્ર્યથી પીડિત થઈ, ભટકતી વખતે મેં એક અનુત્તમ ગૃહ જોયું.

Verse 42

तुंगप्राकारसंवेष्टं वेदशालासमन्वितम् । वेदध्वनिसमाकीर्णं बहुविप्रसमाकुलम्

તે ઊંચા પ્રાકારોથી ઘેરાયેલું, વેદાધ્યયન-શાળાઓથી યુક્ત હતું; વેદધ્વનિથી પરિપૂર્ણ અને અનેક વિપ્રોથી ભરેલું હતું.

Verse 43

धनधान्यसमाकीर्णं दासीदासैरलंकृतम् । प्रविवेश गृहं रम्यं लक्ष्मीमुदितमेव तत्

ધન-ધાન્યથી ભરપૂર, દાસી-દાસોથી અલંકૃત એવા રમણીય ગૃહમાં તે પ્રવેશ્યો; તે ઘર જાણે સ્વયં લક્ષ્મીથી પ્રસન્ન હતું.

Verse 44

तद्गृहं सर्वतोभद्रं तस्यैव शिवशर्मणः । भिक्षां देहीत्युवाचाथ सुदेवा दुःखपीडिता

પછી તે એ જ શિવશર્માના સર્વતો ભદ્ર ગૃહ પાસે આવી. દુઃખથી પીડિત સુદેવાએ કહ્યું—“ભિક્ષા આપો.”

Verse 45

शिवशर्माथ शुश्राव भिक्षाशब्दं द्विजोत्तमः । मंगलां नाम वै भार्यां लक्ष्मीरूपां वराननाम्

ત્યારે દ્વિજોત્તમ શિવશર્માએ ભિક્ષાનો શબ્દ સાંભળ્યો. તેની પત્નીનું નામ મંગલા હતું—લક્ષ્મીસ્વરૂપા અને અતિસુંદર મુખવાળી.

Verse 46

तां हसन्प्राह धर्मात्मा शिवशर्मा महामतिः । इयं हि दुर्बला प्राप्ता भिक्षार्थं द्वारमागता

તેણીને જોઈ ધર્માત્મા મહામતિ શિવશર્મા હસતાં બોલ્યા— “આ દીન દુર્બળ સ્ત્રી ભિક્ષા માટે આપણા દ્વારે આવી છે।”

Verse 47

समाहूय प्रिये चैनां देहि त्वं भोजनं शुभे । कृपया परयाविष्टा ज्ञात्वा मां तु समागताम्

“પ્રિયે, એને બોલાવી લેજે, હે શુભે, એને ભોજન આપ. મારું આગમન જાણીને પરમ કૃપાથી ભરાઈને આ કર.”

Verse 48

प्रोवाच मंगला कांतं दास्यामि प्रिय भोजनम् । एवमुक्त्वा च भर्तारं मंगला मंगलान्विता

મંગલાએ પોતાના કાંતને કહ્યું— “પ્રિય, તને ગમતું ભોજન હું પીરસીશ.” એમ કહી, મંગલસંપન્ન મંગલાએ પતિને કહીને તેમ જ કર્યું।

Verse 49

पुनर्मां भोजयामास मिष्टान्नेन सुदुर्बलाम् । मामुवाच स धर्मात्मा शिवशर्मा महामुनिः

પછી તેણે અત્યંત દુર્બળ એવી મને મિષ્ટાન્નથી ફરી ભોજન કરાવ્યું. ત્યારબાદ ધર્માત્મા મહામુનિ શિવશર્માએ મને કહ્યું।

Verse 50

का त्वमत्र समायाता कस्य वा भ्रमसे जगत् । केन कार्येण सर्वत्र कथयस्व ममाग्रतः

“તું કોણ છે, જે અહીં આવી છે? અથવા કોના હેતુથી જગતમાં ભટકે છે? કયા કાર્યથી સર્વત્ર જાય છે? મારા સમક્ષ સ્પષ્ટ કહેજે.”

Verse 51

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । एकपंचाशत्तमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત સુકલા-ચરિત્રનું એકાવનમું અધ્યાય સમાપ્ત થયું।

Verse 52

व्रीडयाधोमुखीजाता दृष्टो भर्ता यदा मया । मंगला चारुसर्वांगी भर्तारमिदमब्रवीत्

જ્યારે મેં મારા પતિને જોયા, ત્યારે લાજથી મારું મુખ નીચે ઝૂકી ગયું. ત્યારે સર્વાંગસુંદરી મંગલાએ પોતાના પતિને આ વચન કહ્યાં।

Verse 53

का चेयं हि समाचक्ष्व त्वां दृष्ट्वा हि विलज्जति । कथयस्व प्रसादेन का च एषा भविष्यति

આ સ્ત્રી કોણ છે? સ્પષ્ટ કહો—તમને જોઈને જ તે લજ્જિત થાય છે. કૃપાથી કહો, આ કોણ છે અને આગળ તેનું શું થશે?