Adhyaya 42

Verse 1

द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः । सख्य ऊचुः । सुदेवा का त्वया प्रोक्ता किमाचारा वदस्व नः । त्वया प्रोक्तं महाभागे वद नः सत्यमेव च

સખીઓએ કહ્યું—“તમે જે સુદેવાનો ઉલ્લેખ કર્યો, તે કોણ છે? તેનો આચાર શું છે—અમને કહો. હે મહાભાગે, તમે જે કહ્યું છે તે સત્યરૂપે અમને કહો.”

Verse 2

सुकलोवाच । अयोध्यायां महाराजः स आसीद्धर्मकोविदः । मनुपुत्रो महाभागः सर्वधर्मार्थतत्परः

સુકલે કહ્યું—અયોધ્યામાં એક મહારાજા હતા, જે ધર્મમાં નિપુણ હતા. તેઓ મનુના મહાભાગ્યવાન પુત્ર હતા અને સર્વ ધર્મ તથા અર્થસાધનમાં તત્પર રહેતા.

Verse 3

इक्ष्वाकुर्नाम सर्वज्ञो देवब्राह्मणपूजकः । तस्य भार्या सदा पुण्या पतिव्रतपरायणा

ઇક્ષ્વાકુ નામે તે સર્વજ્ઞ હતો અને દેવ તથા બ્રાહ્મણોના પૂજક હતો. તેની પત્ની સદા પુણ્યવતી હતી અને પતિવ્રત ધર્મમાં પરાયણ હતી.

Verse 4

तया सार्द्धं यजेद्यज्ञं तीर्थानि विविधानि च । वेदराजस्य वीरस्य काशीशस्य महात्मनः

તેણી સાથે યજ્ઞ કરવો અને વિવિધ તીર્થોનું પણ સેવન કરવું—એ બધાં મહાત્મા કાશીશ, વીર વેદરાજનાં જ છે.

Verse 5

सुदेवा नाम वै कन्या सत्याचारपरायणा । उपयेमे महाराज इक्ष्वाकुस्तां महीपतिः

સુદેવા નામની એક કન્યા હતી, જે સત્યાચાર પરાયણા હતી. હે મહારાજ, ભૂપતિ ઇક્ષ્વાકુએ તેણીને વિવાહ કરી.

Verse 6

सुदेवा चारुसर्वांगी सत्यव्रतपरायणा । तया सार्द्धं स वै राजा जनानां पुण्यनायकः

સુદેવા સર્વાંગસુંદર અને સત્યવ્રત પરાયણા હતી. તેણી સાથે તે રાજા પ્રજાનો પુણ્યનાયક બન્યો.

Verse 7

स रेमे नृपशार्दूलो नित्यं च प्रियया तया । एकदा तु महाराजस्तया सार्द्धं वनं ययौ

એ નૃપશાર્દૂલ પોતાની પ્રિયાની સાથે નિત્ય આનંદ કરતો. એક દિવસે તે મહારાજ તેણી સાથે વનમાં ગયો.

Verse 8

गंगारण्यं समासाद्य मृगयां क्रीडते सदा । सिंहान्हत्वा वराहांश्च गजांश्च महिषांस्तथा

ગંગાવનમાં પહોંચીને તે સદા મૃગયામાં ક્રીડા કરતો—સિંહો, વરાહો, ગજો અને મહિષો વગેરેનો વધ કરતો.

Verse 9

क्रीडमानस्य तस्याग्रे वराहश्च समागतः । बहुशूकरयूथेन पुत्रपौत्रैरलंकृतः

તે ક્રીડા કરતો હતો ત્યારે તેની સામે વરાહ આવ્યો. અનેક શૂકર-યૂથો સાથે, પુત્ર‑પૌત્રોથી અલંકૃત હતો.

Verse 10

एका च शूकरी तस्य प्रियापार्श्वे प्रतिष्ठिता । वराहैः शूकरैस्तस्य तमेव परिवारिता

અને એક શૂકરી તેની પ્રિયાના બાજુમાં સ્થિર ઊભી હતી. તે વરાહો અને શૂકરોથી ઘેરાયેલો, એમની જ પરિઘમાં આવૃત હતો.

Verse 11

दृष्ट्वा च राजराजेंद्रं दुर्जयं मृगयारतम् । पर्वताधारमाश्रित्य भार्यया सह शूकरः

રાજરાજેન્દ્ર દુર્જય મૃગયામાં રત છે એમ જોઈ, તે શૂકર પોતાની ભાર્યા સાથે પર્વતના પાદમાં આશ્રયે ગયો.

Verse 12

तिष्ठत्येकः सुवीर्येण पुत्रान्पौत्रान्गुरूञ्छिशून् । ज्ञात्वा तेषां महाराज मृगाणां कदनं महत्

હે મહારાજ! તે મૃગો દ્વારા થતો ભયંકર સંહાર જાણી, એક પુરુષ પોતાના પરાક્રમથી અડગ ઊભો રહ્યો—પુત્રો, પૌત્રો, ગુરુજન અને બાળકોનું રક્ષણ કરતો.

Verse 13

तानुवाच सुतान्पौत्रान्भार्यां तां च स शूकरः । कोशलाधिपतिर्वीरो मनुपुत्रो महाबलः

ત્યારે તે શૂકરે પોતાના પુત્રો, પૌત્રો અને પોતાની ભાર્યાને કહ્યું—તે કોશલનો વીરો અધિપતિ, મનુનો પુત્ર, મહાબલી હતો.

Verse 14

क्रीडते मृगयां कांते मृगान्संहरते बहून् । स मां दृष्ट्वा महाराज एष्यते नात्र संशयः

પ્રિયે, તે મૃગયામાં ક્રીડા કરતાં અનેક મૃગોનો સંહાર કરે છે. તે મહારાજ મને જોઈને જ અહીં આવશે—એમાં શંકા નથી.

Verse 15

अन्येषां लुब्धकानां मे नास्ति प्राणभयं ध्रुवम् । ममरूपं नृपो दृष्ट्वा क्षमां नैव करिष्यति

બીજા શિકારીઓથી મને પ્રાણભય નિશ્ચિત નથી; પરંતુ રાજા મારું રૂપ જોઈને મને ક્ષમા નહીં કરે.

Verse 16

हर्षेण महताविष्टो बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । श्वभिर्युक्तो महातेजा लुब्धकैः परिवारितः

મહાન હર્ષથી આવિષ્ટ તે મહાતેજસ્વી ધનુર્ધર, હાથમાં બાણ લઈને, કૂતરાઓ સાથે અને શિકારીઓથી ઘેરાઈને આવ્યો.

Verse 17

प्रिये करिष्यते घातं ममाप्येवं न संशयः

પ્રિયે, શંકા નથી—એ આ જ રીતે મારો પણ ઘાત કરશે.

Verse 18

शूकर्युवाच । यदायदा पश्यसि लुब्धकान्बहून्महावने कांत समायुधान्बहून् । एतैस्तु पुत्रैर्ममपौत्रकैः समं दूरं नु भो यासि पलायमानः

શૂકરી બોલી—હે પ્રિય! જ્યારે જ્યારે મહાવનમાં શસ્ત્રધારી ઘણા શિકારીઓને તું જુએ છે, ત્યારે ત્યારે મારા આ પુત્રો અને પૌત્રો સાથે તું કેમ દૂર ભાગી જાય છે?

Verse 19

त्यक्त्वा सुधैर्यं बलपौरुषं महन्महाभयेनापि विषण्णचेतनः । दृष्ट्वा नृपेंद्रं पुरुषोत्तमोत्तमं करोषि किं कांत वदस्वकारणम्

સ્થિર ધૈર્ય, મહાન બળ અને પુરુષાર્થ ત્યજીને, એટલા મહાભયમાં પણ તારો ચિત્ત કેમ વિષણ্ণ છે? રાજાધિરાજ—પુરુષોત્તમ, ઉત્તમોત્તમ—ને જોઈને, હે પ્રિય, તું શું કરે છે? કારણ કહો।

Verse 20

तस्यास्तु वाक्यं सनिशम्य कोल उवाच तां शूकरराजौत्तरम् । यदर्थभीतोस्मि सुलुब्धकात्प्रिये दृष्ट्वा गतो दूर निशम्यशूकरान्

તેના વચન સાંભળી, કોલાએ શૂકરરાજા સમાન ઉત્તર આપ્યો—“પ્રિયે, એ અતિ લોભી શિકારીના કારણે જ હું ભયભીત છું; તેને જોઈને અને શૂકરોની વાત સાંભળી હું દૂર ચાલી ગયો।”

Verse 21

सुलुब्धकाः पापकराः शठाः प्रिये कुर्वंति पापं गिरिदुर्गकंदरे । सदैव दुष्टा बहुपापचिंतका जाताश्च सर्वे परिपापिनां कुले

“પ્રિયે, તેઓ અતિ લોભી, પાપકર્તા અને કપટી છે; પર્વતદુર્ગોની કંદરાઓમાં પણ તેઓ અધર્મ કરે છે. સદા દુષ્ટ, અનેક પાપોની ચિંતા કરનાર—તેઓ બધા ઘોર પાપીઓના કુળમાં જન્મેલા છે।”

Verse 22

तेषां हि हस्तान्मरणाद्बिभेमि मृतोपि यास्यामि पुनश्च पापम् । दूरं गिरिं पर्वतकंदरं च व्रजामि कांते अपमृत्युभीतः

તેમના હાથેથી થનારા મૃત્યુથી હું ડરું છું; હું મરી જાઉં તો પણ ફરી પાપમાં પડી જઈશ. તેથી, હે પ્રિયે, અપમૃત્યુના ભયથી હું દૂર—કોઈ પર્વત અને તેની કંદરાઓમાં—ચલી જઈશ।”

Verse 23

अयं हि पुण्यो नरनाथ आगतो विश्वाधिकः केशवरूप भूपः । युद्धं करिष्ये समरे महात्मना सार्द्धं प्रिये पौरुषविक्रमेण

આ પુણ્યવાન નરનાથ આવી પહોંચ્યો છે—વિશ્વથી પણ અધિક, કેશવરૂપ ધારણ કરનાર ભુપતિ. પ્રિયે, હું તે મહાત્મા સાથે સમરમાં પુરુષાર્થજન્ય પરાક્રમે યુદ્ધ કરીશ।”

Verse 24

जेष्यामि भूपं यदि स्वेन तेजसा भोक्ष्यामि कीर्तिं त्वतुलां पृथिव्याम् । तेनाहतो वीरवरेण संगरे यास्यामि लोकं मधुसूदनस्य

જો હું મારા જ તેજથી રાજાને જીતું, તો પૃથ્વી પર અતુલ કીર્તિનો ભોગ કરું. અને જો યુદ્ધમાં તે શ્રેષ્ઠ વીર દ્વારા હું હણાઈ જાઉં, તો મધુસૂદન (વિષ્ણુ)ના લોકમાં જઈશ.

Verse 25

ममांगभूतेन पलेनमेदसा तृप्तिं परां यास्यति भूमिनाथः । तृप्ता भविष्यंति सुलोकदेवता अस्मादयंचागतो वज्रपाणिः

મારા શરીરના અંગરૂપ માંસ અને મેદથી ભૂમિનાથ પરમ તૃપ્તિ પામશે. સુલોકના દેવતાઓ પણ તૃપ્ત થશે; અને આ અર્પણથી જ વજ્રપાણિ (ઇન્દ્ર) અહીં આવ્યા છે.

Verse 26

अस्यैव हस्तान्मरणं यदाभवेल्लाभश्च मे सुंदरि कीर्तिरुत्तमा । तस्माद्यशो भूमितले जगत्त्रये व्रजामि लोकं मधुसूदनस्य

જો આ જ હાથથી મારી મૃત્યુ થાય, હે સુંદરિ, તો મને લાભ મળશે—ઉત્તમ કીર્તિ. તેથી પૃથ્વી પર અને ત્રિલોકમાં યશ સ્થાપીને હું મધુસૂદન (વિષ્ણુ)ના લોકમાં પ્રસ્થાન કરું છું.

Verse 27

नैवं भीतोस्मि क्षुब्धोस्मि गतोऽहं गिरिसानुषु । पापाद्भीतो गतः कांतेधर्मं दृष्ट्वा स्थितोह्यहम्

હું આ રીતે ભયભીત નથી, ન તો વ્યાકુળ છું; હું પર્વતના ઢોળાણો તરફ ગયો હતો. પાપથી ડરીને, હે પ્રિયે, હું દૂર ગયો; ધર્મને જોઈને હું દૃઢપણે સ્થિર રહ્યો છું.

Verse 28

न जाने पातकं पूर्वमन्यजन्मनि चार्जितम् । येनाहं शौकरीं योनिं गतोऽहं पापसंचयात्

મને ખબર નથી કે પૂર્વજન્મમાં મેં કયું પાતક કમાયું હતું; જેના પાપસંચયથી હું સૂકરીની યોનિમાં ગયો છું.

Verse 29

क्षालयिष्याम्यहं घोरं पूर्वपातकसंचयम् । बाणोदकैर्महाघोरैः सुतीक्ष्णैर्निशितैः शतैः

હું પૂર્વ પાપોના ભયંકર સંગ્રહને ધોઈ નાખીશ—બાણ સમા તીક્ષ્ણ, મહાઘોર જલધારાઓના સૈકડો પ્રવાહોથી।

Verse 30

पुत्रान्पौत्रांस्तु वाराहि कन्यां कुटुंबबालकम् । गिरिं गच्छ गृहीत्वा तु मम मोहमिमं त्यज

હે વારાહી, તારા પુત્રો-પૌત્રો, કન્યા અને કુટુંબના બાળકોને લઈને પર્વત પર જા; અને મારો આ મોહ ત્યજી દે।

Verse 31

ममस्नेहं परित्यज्य हरिरेष समागतः । अस्य हस्तात्प्रयास्यामि तद्विष्णोः परमं पदम्

મારો સ્નેહ પરિત્યજી આ હરિ આવી પહોંચ્યા છે; તેમના હસ્તથી હું પ્રસ્થાન કરીશ—વિષ્ણુના તે પરમ પદે।

Verse 32

दैवेनापि ममाद्यैव स्वर्गद्वारमनुत्तमम् । उद्घाटितकपाटं तु यास्यामि सुमहादिवम्

દૈવયોગે આજે જ મારા માટે સ્વર્ગનું અનુત્તમ દ્વાર ખુલ્લું થયું છે—કપાટો ઉઘડ્યો છે; તેથી હું તે મહાદિવ્ય લોકે પ્રસ્થાન કરીશ।

Verse 33

सुकलोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शूकरस्य महात्मनः । उवाच तत्प्रिया सख्यः सीदमानांतरा तदा

સુકલા બોલી—તે મહાત્મા શૂકરનાં વચનો સાંભળી, ત્યારે તેની પ્રિયા સખી અંતરમાં વ્યથિત થઈને બોલી।

Verse 34

शूकर्युवाच । यस्मिन्यूथे भवान्स्वामी पुत्रपौत्रैरलंकृतः । मित्रैश्च भ्रातृभिश्चैव अन्यैः स्वजनबांधवैः

શૂકરીએ કહ્યું—જે યુથમાં તમે સ્વામી, પુત્ર-પૌત્રોથી અલંકૃત, મિત્રો, ભાઈઓ તથા અન્ય સ્વજન-બાંધવો દ્વારા પરિભ્રમિત થઈ સન્માનિત થાઓ છો…

Verse 35

त्वयैवालंकृतो यूथो भवता परिशोभते । त्वां विनायं महाभाग कीदृग्यूथो भविष्यति

આ યુથ માત્ર તમારાથી જ અલંકૃત થઈ તમારાથી જ વિશેષ શોભે છે. હે મહાભાગ, તમારા વિના આ યુથ કેવો રહેશે?

Verse 36

तवैव स्वबलेनापि गर्जमानाश्च शूकराः । विचरंति गिरौ कांत तनया मम बालकाः

તમારા જ સ્વબળથી ગર્જના કરતાં શૂકરો આ પર્વતે વિચરે છે. હે કાંત, તેઓ મારા પુત્રો છે, મારા નાનાં બાલકો છે.

Verse 37

कंदान्मूलान्सुभक्षंति निर्भयास्तव तेजसा । दुर्गेषु वनकुंजेषु ग्रामेषु नगरेषु च

તમારા તેજથી તેઓ નિર્ભય બની કંદ-મૂળ વગેરે સुभક્ષ્ય ભોજન કરે છે—દુર્ગમ સ્થાનોમાં, વનકુંજોમાં, ગામોમાં અને નગરોમાં પણ.

Verse 38

न कुर्वंति भयं तीव्रं सिंहानामिह पर्वते । मनुष्याणां महाबाहो पालितास्तव तेजसा

આ પર્વતે સિંહો મનુષ્યોને તીવ્ર ભય આપતા નથી. હે મહાબાહો, તેઓ તમારા તેજથી પાલિત અને રક્ષિત છે.

Verse 39

त्वया त्यक्ता अमी सर्वे बालका मम दारकाः । दीनाश्चैवाकुलाश्चैव भविष्यंति विचेतनाः

જો તમે તેમને ત્યજી દો, તો આ બધા મારા બાળકો—મારા પુત્રો—દીન, વ્યાકુળ અને અસહાય બની ચેતનાહીન સમા જીવન જીવશે।

Verse 40

नित्यमेव सुखं वर्त्म गत्वा पश्यंति बालकाः । पतिहीना यथा नारी शोभते नैव शोभना

બાળકો સદા સુખદ અને સરળ માર્ગ પકડીને માત્ર આગળનું જ જુએ છે; જેમ પતિ વિના નારી, તેમ સુંદર વસ્તુ પણ સાચે શોભતી નથી।

Verse 41

अलंकृता यथा दिव्यैरलंकारैः सकांचनैः । परिच्छदै रत्नवस्त्रैः पितृमातृसहोदरैः

સુવર્ણયુક્ત દિવ્ય આભૂષણોથી અલંકૃત, રત્નસમાન વસ્ત્રો અને ઉત્તમ પરિચ્છદોથી સમૃદ્ધ—પિતા, માતા અને સહોદરો સાથે।

Verse 42

श्वश्रूश्वशुरकैश्चान्यैः पतिहीना न भाति सा । चंद्रहीना यथा रात्री पुत्रहीनं यथा कुलम्

સાસુ-સસરા તથા અન્ય સગાંઓથી ઘેરાયેલી હોવા છતાં પતિ વિના સ્ત્રી શોભતી નથી; જેમ ચંદ્ર વિના રાત, તેમ પુત્ર વિના કુળ।

Verse 43

दीपहीनं यथा गेहं नैव भाति कदाचन । त्वां विनायं तथा यूथो नैव शोभेत मानद

જેમ દીવો વિના ઘર ક્યારેય પ્રકાશતું નથી, તેમ હે માનદ! તમારા વિના આ સભા પણ કદી શોભશે નહીં।

Verse 44

आचारेण विना मर्त्यो ज्ञानहीनो यतिर्यथा । मंत्रहीनो यथा राजा तथायं नैव शोभते

આચાર વિના મર્ત્ય જ્ઞાનહીન યતિ સમાન છે; અને મંત્ર-સલાહ વિના રાજા જેમ—તેમ આ પુરુષ કદી શોભતો નથી।

Verse 45

कैवर्तेन विना नौर्वा संपूर्णा परिसागरे । न भात्येवं यथा सार्थः सार्थवाहेन वै विना

ખેવૈયા વિના સર્વસંપન્ન નાવ પણ મહાસાગરમાં સિદ્ધિ પામતી નથી; તેમ જ સાર્થવાહ વિના કારવાં સમૃદ્ધ થતું નથી।

Verse 46

सेनाध्यक्षेण च विना यथा सैन्यं न भाति च । त्वां विना वै तथा सैन्यं शूकराणां महामते

સેનાપતિ વિના સેના ન શોભે ન સિદ્ધિ પામે; તેમ જ, હે મહામતે, તારા વિના ડુક્કરોની આ સેના પણ નિષ્પ્રભ છે।

Verse 47

दीनो भविष्यति तथा वेदहीनो यथा द्विजः । मयि भारं कुटुंबस्य विनिवेश्य प्रगच्छसि

તે દિન બની જશે—જેમ વેદવિહિન દ્વિજ. અને તું કુટુંબનો ભાર મારા પર મૂકી ને ચાલ્યો જાય છે।

Verse 48

मरणं सुलभं ज्ञात्वा का प्रतिज्ञा तवेदृशी । त्वां विनाहं न शक्नोमि धर्तुं प्राणान्प्रियेश्वर

મરણ સુલભ છે એમ જાણીને તારી આવી પ્રતિજ્ઞા કેવી? હે પ્રિયેશ્વર, તારા વિના હું પ્રાણ પણ ધારણ કરી શકતી નથી।

Verse 49

त्वयैव सहिता स्वर्गं भूमिं वाथ महामते । नरकं वापि भोक्ष्यामि सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

હે મહામતે! માત્ર તારી સાથે એકરૂપ થઈ હું સ્વર્ગ હોય કે ધરતી—અથવા નરક પણ—બધું ભોગવીશ; સત્ય સત્ય કહું છું.

Verse 50

त्वं वा पुत्रांस्तुपौत्रांस्तु गृहीत्वा यूथमुत्तमम् । आवां व्रजाव यूथेश दुर्गमेवं सुकंदरम्

અથવા તું તારા પુત્રો અને પૌત્રોને સાથે લઈ ઉત્તમ યુથ (ઝુંડ) એકત્ર કર; નહિ તો અમે બે, હે યુથેશ, આ દુર્ગમ છતાં સુંદર સ્થાને જઈએ.

Verse 51

जीवितव्यं परित्यज्य रणाय परिगम्यते । तत्र को दृश्यते लाभो मरणे वद सांप्रतम्

જીવવા યોગ્યને ત્યજી મનુષ્ય રણમાં જાય છે. ત્યાં મરણમાં કયો લાભ દેખાય છે? અત્યારે સ્પષ્ટ કહો.

Verse 52

वाराह उवाच । वीराणां त्वं न जानासि सुधर्मं शृणु सांप्रतम् । युद्धार्थिना हि वीरेण वीरं गत्वा प्रयाचितम्

વારાહ બોલ્યા—તું વીરોનાં સદ્ધર્મને જાણતો નથી; હવે સાંભળ. યુદ્ધ ઇચ્છનાર વીર બીજા વીર પાસે જઈ વિધિવત્ પડકાર આપે છે.

Verse 53

देहि मे योधनं संख्ये युद्धार्थ्यहं समागतः । परेण याचितं युद्धं न ददाति यदा नरः

‘રણક્ષેત્રમાં મને યુદ્ધ આપો; હું યુદ્ધની ઇચ્છાથી આવ્યો છું. જ્યારે કોઈ પુરુષ બીજાએ માગેલું યુદ્ધ આપતો નથી, …’

Verse 54

कामाल्लोभाद्भयाद्वापि मोहाद्वा शृणु वल्लभे । कुंभीपाके तु नरके वसेद्युगसहस्रकम्

કામ, લોભ, ભય અથવા મોહથી—હે વલ્લભે, સાંભળ—જે આવું કરે તે કુંભીપાક નામના નરકમાં સહસ્ર યુગ સુધી વસે છે।

Verse 55

क्षत्रियाणां परो धर्मो युद्धं देयं न संशयः । तद्युद्धं दीयमानेन रणभूमिगतेन वै

ક્ષત્રિયોના પરમ ધર્મ યુદ્ધ આપવું છે—એમાં સંશય નથી. અને રણભૂમિમાં પ્રવેશ કરનારએ તે યુદ્ધ નિશ્ચયે આપવું જોઈએ।

Verse 56

निर्जितं तु परं तत्र यशःकीर्त्तिं प्रभुंजते । स वा हतो युध्यमानः पौरुषेणातिनिर्भयः

ત્યાં પરાજિત થયાં છતાં તેઓ પરમ યશ અને કીર્તિ ભોગવે છે. અને જે પરાક્રમે અતિનિર્ભય થઈ યુદ્ધ કરતાં કરતાં હણાય છે, તે પણ એ જ કીર્તિ પામે છે।

Verse 57

वीरलोकमवाप्नोति दिव्यान्भोगान्प्रभुंजते । यावद्वर्षसहस्राणां विंशत्येकां प्रिये शृणु

તે વીરલોકને પામે છે અને દિવ્ય ભોગો ભોગવે છે—હે પ્રિયે, સાંભળ—એકવીસ સહસ્ર વર્ષો સુધી।

Verse 58

वीरलोके वसेत्तावद्देवाचारैर्महीयते । मनुपुत्रः समायात अयं वीरो न संशयः

તે તેટલા સમય સુધી વીરલોકમાં વસે છે અને દેવાચારોથી પૂજિત થાય છે. આ વીર મનુનો પુત્ર બનીને આવ્યો છે—એમાં સંશય નથી।

Verse 59

संग्रामं याचमानस्तु युद्धं देयं मया ध्रुवम् । युद्धातिथिः समायातो विष्णुरूपः सनातनः

જે યુદ્ધ માગે છે તેને યુદ્ધ આપવું મને નિશ્ચયે કરવું જ પડે. યુદ્ધનો અતિથિ આવ્યો છે—સનાતન, વિષ્ણુરূপે.

Verse 60

सत्कारो युद्धरूपेण कर्तव्यश्च मया शुभे । शूकर्युवाच । यदा युद्धं त्वया देयं राज्ञे चैव महात्मने

હે શુભે, યુદ્ધરૂપે જ મારે યોગ્ય સત્કાર કરવો જોઈએ. શૂકરી બોલી—જ્યારે તારે તે મહાત્મા રાજાને યુદ્ધ આપવું હોય…

Verse 61

ततोऽहं पौरुषं कांत पश्यामि तव कीदृशम् । एवमुक्त्वा प्रियान्पुत्रान्समाहूय त्वरान्विता

પછી, હે પ્રિય, તારો પૌરુષ કેવો છે તે હું જોઈશ. એમ કહી તેણે ઉતાવળથી પોતાના પ્રિય પુત્રોને બોલાવ્યા.

Verse 62

उवाच पुत्रका यूयं शृणुध्वं वचनं मम । युद्धातिथिः समायातो विष्णुरूपः सनातनः

તે બોલ્યો—હે બાળકો, મારું વચન સાંભળો. યુદ્ધનો અતિથિ આવ્યો છે—સનાતન, વિષ્ણુરূপ।

Verse 63

मया तत्र प्रगंतव्यं यत्रायं हि गमिष्यति । यावत्तिष्ठति वै नाथो भवतां प्रतिपालकः

મારે ત્યાં જ જવું છે જ્યાં આ જવાનો છે; જ્યાં સુધી તમારો પાલક નાથ અહીં સ્થિર છે.

Verse 64

यूयं गच्छत वै दूरं दुर्गं गिरिगुहामुखम् । सुखं जीवत मे वत्सा वर्जयित्वा सुलुब्धकान्

તમે ખરેખર દૂર જાઓ—પર્વતની ગુફાના મુખે આવેલા દુર્ગમ દુર્ગમાં. મારા વત્સો, દુષ્ટ શિકારીઓને ટાળી સુખથી જીવો.

Verse 65

मया तत्रैव गंतव्यं यत्रैष हि गमिष्यति । भवतां श्रेष्ठोऽयं भ्राता यूथरक्षां करिष्यति

મારે પણ એ જ સ્થળે જવું છે, જ્યાં એ નિશ્ચયે જશે. તમામાં શ્રેષ્ઠ આ ભાઈ ઝુંડની રક્ષા કરશે.

Verse 66

एते पितृव्यकाः सर्वे भवतां त्राणकारकाः । दूरं प्रयात वै सर्वे मां विहाय सुपुत्रकाः

આ બધા પિતૃવ્ય (કાકા-જેઠા) તમારાં રક્ષક અને તારણહાર છે. છતાં, હે સુપુત્રો, તેઓ બધા દૂર ચાલી ગયા અને મને છોડીને ગયા.

Verse 67

पुत्रा ऊचुः । अयं हि पर्वतश्रेष्ठो बहुमूलफलोदकः । भयं तु कस्य वै नास्ति सुखं जीवनमस्ति वै

પુત્રોએ કહ્યું—આ ખરેખર શ્રેષ્ઠ પર્વત છે; અનેક મૂળ, ફળ અને જળથી સમૃદ્ધ. પરંતુ કોને ભય નથી? છતાં અહીં જીવન સુખદ છે.

Verse 68

युवाभ्यां हि अकस्माद्वै इदमुक्तं भयंकरम् । तन्नो हि कारणं मातर्वद सत्यमिहैव हि

તમે બંનેએ અચાનક આ ભયંકર વચનો કહ્યાં છે. તેથી, હે માતા, તેનું સાચું કારણ અમને અહીં જ અત્યારે કહો.

Verse 69

शूकर्युवाच । अयं राजा महारौद्रः कालरूपः समागतः । क्रीडते मृगया लुब्धो मृगान्हत्वा बहून्वने

શૂકરી બોલી—આ રાજા મહારૌદ્ર, કાળસ્વરૂપ બની અહીં આવ્યો છે. ક્રીડાના લોભે તે વનમાં શિકાર કરી અનેક મૃગોને મારીને રમે છે.

Verse 70

इक्ष्वाकुर्नाम दुर्धर्षो मनुपुत्रो महाबलः । संहरिष्यति कालोऽयं दूरं यात सुपुत्रकाः

મનુનો પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ નામે મહાબલી, અજય છે. આ કાળ સંહાર કરશે—હે સુપુત્રો, દૂર ચાલ્યા જાઓ.

Verse 71

पुत्रा ऊचुः । मातरं पितरं त्यक्त्वा यः प्रयाति स पापधीः । महारौद्रं सुघोरं तु नरकं प्रतिपद्यते

પુત્રોએ કહ્યું—જે માતા-પિતાને ત્યજીને ચાલ્યો જાય છે, તેની બુદ્ધિ પાપમય છે. તે ‘મહારૌદ્ર’ નામના અતિ ભયંકર નરકને પામે છે.

Verse 72

मातुः पुण्यं पयः पीत्वा पुष्टो भवति निर्घृणः । मातरं पितरं त्यक्त्वा यः प्रयाति सुदुर्बलः

માતાના પુણ્યમય દૂધને પીીને તે પોષાય છે, છતાં નિર્દય બને છે. જે માતા-પિતાને ત્યજીને જાય છે, તે અતિ નીચ અને દુર્બળ છે.

Verse 73

पूयं नरकमेतीह कृमिदुर्गंधसंकुलम् । मातुस्तस्मान्न यास्यामो गुरुं त्यक्त्वा इहैव च

અહીં તે પૂય-નરકમાં જાય છે, જે કીડા અને દુર્ગંધથી ભરેલું છે. તેથી ગુરુને ત્યજીને, આ જીવનમાં પણ, અમે માતા પાસે નહીં જઈએ.

Verse 74

एवं विषादः संजातस्तेषां धर्मार्थसंयुतः । व्यूहं कृत्वा स्थिताः सर्वे बलतेजः समाकुलाः

આ રીતે ધર્મ અને અર્થના વિચારથી જોડાયેલો વિષાદ તેમામાં ઉત્પન્ન થયો. પછી સૌ બળ અને તેજથી ભરાઈ વ્યૂહ રચી દૃઢપણે ઊભા રહ્યા.

Verse 75

साहसोत्साहसंपन्नाः पश्यंति नृपनंदनम् । नदंतः पौरुषैर्युक्ताः क्रीडमाना वने तदा

સાહસ અને ઉત્સાહથી સંપન્ન તેઓ ત્યારે રાજકુમારને જોયા. પૌરુષથી યુક્ત થઈ ગર્જના કરતાં તેઓ તે સમયે વનમાં ક્રીડા કરતા હતા.