Adhyaya 40

Verse 1

वेन उवाच । नित्यदानफलं देव त्वत्तः पूर्वं मया श्रुतम् । नैमित्तिकस्य दानस्य दत्तस्यापि हि यत्फलम्

વેન બોલ્યો—હે દેવ! નિત્યદાનનું ફળ મેં અગાઉ આપથી સાંભળ્યું છે. હવે કહો કે વિશેષ પ્રસંગે આપેલા નૈમિત્તિક દાનનું ફળ શું છે?

Verse 2

तत्फलं मे समाचक्ष्व त्वत्प्रसादात्प्रयत्नतः । महातृप्तिं न गच्छामि श्रोतुं श्रद्धा प्रवर्तते

તેનું ફળ મને સંપૂર્ણ રીતે કહો—તમારા પ્રસાદથી અને પ્રયત્નપૂર્વક. સાંભળવાની મારી શ્રદ્ધા વધે છે; મને હજી તૃપ્તિ થતી નથી.

Verse 3

विष्णुरुवाच । नैमित्तिकं प्रवक्ष्यामि दानमेव नृपोत्तम । महापर्वणि संप्राप्ते येन दानानि श्रद्धया

વિષ્ણુએ કહ્યું—હે નૃપોત્તમ! હું નૈમિત્તિક દાનનું વર્ણન કરું છું—મહાપર્વ આવે ત્યારે શ્રદ્ધાપૂર્વક જે દાન આપવામાં આવે છે તે.

Verse 4

सत्पात्रेभ्यः प्रदत्तानि तस्य पुण्यफलं शृणु । गजं रथं प्रदत्ते यो ह्यश्वं चापि नृपोत्तम

સત્પાત્રોને આપેલા દાનોનું પુણ્યફળ સાંભળો. હે નૃપોત્તમ! જે હાથી, રથ અને ઘોડો પણ દાન કરે છે, તેને મહાપુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 5

स च भृत्यैस्तु संयुक्तः पुण्यदेशे नृपोत्तमः । जायते हि महाराज मत्प्रसादान्न संशयः

એ નૃપોત્તમ પોતાના સેવકો સાથે જોડાઈ પુણ્યદેશમાં જન્મ લે છે. હે મહારાજ! આ મારા પ્રસાદથી જ થાય છે—કોઈ સંશય નથી.

Verse 6

राजा भवति धर्मात्मा ज्ञानवान्बलवान्सुधीः । अजेयः सर्वभूतानां महातेजाः प्रजायते

તે ધર્માત્મા, જ્ઞાનવાન, બળવાન અને સાચો બુદ્ધિમાન રાજા બને છે. સર્વ પ્રાણીઓ માટે અજેય બની મહાતેજ સાથે જન્મે છે.

Verse 7

महापर्वणि संप्राप्ते भूमिदानं ददाति यः । गोदानं वा महाराज सर्वभोगपतिर्भवेत्

હે મહારાજ! મહાપર્વ આવે ત્યારે જે ભૂમિદાન કરે છે, અથવા ગોદાન પણ કરે છે, તે સર્વ ભોગોનો સ્વામી બની મહાસમૃદ્ધિ પામે છે.

Verse 8

ब्राह्मणाय सुपुण्याय दानं दद्यात्प्रयत्नतः । महादानानि यो दद्यात्तीर्थे पर्वणि पात्रवित्

અતિ પુણ્યશીલ બ્રાહ્મણને પ્રયત્નપૂર્વક દાન આપવું જોઈએ. પાત્રની યોગ્યતા જાણીને તીર્થમાં અને પર્વદિવસે મહાદાન કરનાર મહાપુણ્ય પામે છે.

Verse 9

तेषां चिह्नं प्रवक्ष्यामि भूपतित्वं प्रजायते । तीर्थे पर्वणि संप्राप्ते गुप्तदानं ददाति यः

હું તેમનું લક્ષણ કહું છું, જેના દ્વારા રાજ્યત્વ ઉપજે. તીર્થમાં પર્વકાળે પહોંચીને જે ગુપ્તદાન આપે છે, તે (રાજ્ય) પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 10

निधीनामाशुसंप्राप्तिरक्षरा परिजायते । महापर्वणि संप्राप्ते तीर्थेषु ब्राह्मणाय च

નિધિઓની ઝડપી પ્રાપ્તિ નિશ્ચિત થાય છે—વિશેષ કરીને મહાપર્વ સમયે—તીર્થસ્થાનોમાં કરેલા પુણ્યકર્મથી અને બ્રાહ્મણને દાન/સન્માન કરવાથી પણ.

Verse 11

सुचैलं च महादानं कांचनेन समन्वितम् । पुण्यं फलं प्रवक्ष्यामि तस्य दानस्य भूपते

ઉત્તમ વસ્ત્રો અને સોનાથી યુક્ત જે મહાદાન—હે ભુપતે—તે દાનનું પુણ્યફળ હું કહું છું.

Verse 12

जायंते बहवः पुत्राः सुगुणा वेदपारगाः । आयुष्मंतः प्रजावंतो यशः पुण्यसमन्विताः

ઘણા પુત્રો જન્મે છે—સદ્‌ગુણી, વેદમાં પારંગત. તેઓ દીર્ઘાયુ, સંતાનસમૃદ્ધ, અને યશ તથા પુણ્યથી યુક્ત થાય છે.

Verse 13

विपुलाश्चैव जायंते स्फीता लक्ष्मीर्महामते । सौख्यं च लभते पुण्यं धर्मवान्परिजायते

અને નિશ્ચિત જ વિશાળ ફળો ઉપજે; હે મહામતે, લક્ષ્મી-સમૃદ્ધિ ફૂલે-ફલે. સુખ અને પુણ્ય મળે, અને ધર્મવાન (સંતાન) જન્મે.

Verse 14

महापर्वणि संप्राप्ते तीर्थे गत्वा प्रयत्नतः । कपिलां कांचनीं दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने

મહાપર્વ આવતાં પ્રયત્નપૂર્વક તીર્થસ્થાને જઈ મહાત્મા બ્રાહ્મણને સોનાથી અલંકૃત કપિલા ગાયનું દાન કરવું જોઈએ।

Verse 15

तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि दानस्य च महामते । कपिलादो महाराज सर्वसौख्यान्प्रभुंजति

હે મહામતિ! તે દાનનું પુણ્ય હું કહું છું. હે રાજન, કપિલા ગાયના દાનથી સર્વ પ્રકારના સુખો ભોગવે છે।

Verse 16

यावद्ब्रह्मा प्रजीवेत्स तावत्तिष्ठति तत्र सः । महापर्वणि संप्राप्ते अलंकृत्य च गां तदा

જ્યાં સુધી બ્રહ્મા જીવિત રહે છે ત્યાં સુધી તે ત્યાં સ્થિત રહે છે. અને મહાપર્વ આવતાં તે સમયે ગાયને અલંકૃત કરે છે।

Verse 17

कांचनेनापि संयुक्तां वस्त्रालंकारभूषणैः । तस्य दानस्य राजेंद्र फलभोगं वदाम्यहम्

સોનું, વસ્ત્રો, અલંકાર અને ભૂષણોથી યુક્ત તે દાનનું, હે રાજેન્દ્ર, ફળભોગ હું હવે કહું છું।

Verse 18

विपुला जायते लक्ष्मीर्दानभोगसमाकुला । सर्वविद्यापतिर्भूत्वा विष्णुभक्तो भवेत्किल

દાન અને સદ્ભોગથી યુક્ત વિપુલ લક્ષ્મી પ્રગટે છે; સર્વ વિદ્યાનો સ્વામી બની મનુષ્ય નિશ્ચયે વિષ્ણુભક્ત બને છે।

Verse 19

विष्णुलोके वसेन्मर्त्यो यावत्तिष्ठति मेदिनी । तीर्थं गत्वा तु यो दद्याद्ब्राह्मणाय विभूषणम्

જે મનુષ્ય તીર્થમાં જઈ બ્રાહ્મણને આભૂષણ દાન કરે છે, પૃથ્વી જેટલો સમય ટકે તેટલો સમય તે વિષ્ણુલોકમાં વસે છે।

Verse 20

भुक्त्वा तु विपुलान्भोगानिन्द्रेण क्रीडते सह । महापर्वणि संप्राप्ते वस्त्रं च द्विजपुंगवे

અપાર ભોગો ભોગવી તે ઇન્દ્ર સાથે ક્રીડા કરે છે. મહાપર્વ આવે ત્યારે ઉત્તમ બ્રાહ્મણને વસ્ત્ર દાન કરે છે।

Verse 21

दत्त्वान्नं भूमिसंयुक्तं पात्रे श्रद्धासमन्वितः । मोदते स तु वैकुंठे विष्णुतुल्यपराक्रमः

શ્રદ્ધાપૂર્વક યોગ્ય પાત્રને ભૂમિસહિત અન્ન દાન કરવાથી તે વિષ્ણુસમાન પરાક્રમ ધરાવી વૈકુંઠમાં આનંદ કરે છે।

Verse 22

सवस्त्रं कांचनं दत्त्वा द्विजाय परिशांतये । स्वेच्छया अग्निसदृशो वैकुंठे स वसेत्सुखी

બ્રાહ્મણની પૂર્ણ તૃપ્તિ માટે વસ્ત્રসহ સોનું દાન કરીને તે પોતાની ઇચ્છાથી અગ્નિસમાન તેજસ્વી બની વૈકુંઠમાં સુખે વસે છે।

Verse 23

सुवर्णस्य सुकुंभं च घृतेन परिपूरयेत् । पिधानं रौप्यं कर्तव्यं वस्त्रहारैरलंकृतम्

સુવર્ણનો સુંદર કળશ ઘીથી ભરવો. તેનું ઢાંકણું ચાંદીનું કરવું અને વસ્ત્રો તથા હારોથી શોભિત કરવું।

Verse 24

पुष्पमालान्वितं कुर्याद्ब्रह्मसूत्रेण शोभितम् । प्रतिष्ठितं वेदमंत्रैस्तं संपूज्य महामते

પુષ્પમાળાથી અલંકૃત અને પવિત્ર બ્રહ્મસૂત્રથી શોભિત કરીને, વેદમંત્રોથી પ્રતિષ્ઠાપિત કરી, હે મહામતે, તેનું સંપૂર્ણ પૂજન કરવું।

Verse 25

उपचारैः पवित्रैश्च षोडशैः परिपूजयेत् । स्वलंकृत्य ततो दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने

પવિત્ર ષોડશ ઉપચારોથી વિધિપૂર્વક સંપૂર્ણ પૂજા કરવી; પછી તેને અલંકૃત કરીને મહાત્મા બ્રાહ્મણને દાન આપવું।

Verse 26

षोडशैव ततो गावः सवस्त्राः कांस्यदोहनाः । कुंभयुक्ताश्च चत्वारो दक्षिणां च सकांचनाम्

પછી સોળ ગાયો—વસ્ત્રો સહિત અને કાંસ્ય દોહનપાત્રો સાથે—તથા ચાર કુંભો, અને સોનાસહિત દક્ષિણા પણ આપવી જોઈએ।

Verse 27

तथा द्वादशका गावो वस्त्रालंकारभूषणाः । पृथग्भूताय विप्राय दातव्या नात्र संशयः

એ જ રીતે બાર ગાયો—વસ્ત્ર, અલંકાર અને ભૂષણসহ—નિયુક્ત (પૃથક્) વિપ્રને આપવી જોઈએ; તેમાં શંકા નથી।

Verse 28

एवमादीनि दानानि अन्यानि नृपनंदन । तीर्थकालं सुसंप्राप्य विप्रावसथमेव च

હે નૃપનંદન, આ રીતે અન્ય દાન પણ—તીર્થકાળ યોગ્ય રીતે પ્રાપ્ત કરીને—અને બ્રાહ્મણના નિવાસસ્થાને પણ આપવાં જોઈએ।

Verse 29

श्रद्धाभावेन दातव्यं बहुपुण्यकरं भवेत् । विष्णुरुवाच । विष्णुमुद्दिश्य यद्दानं कामनापरिकल्पितम्

શ્રદ્ધાભાવે દાન આપવું જોઈએ; તે બહુ પુણ્યકારક બને છે. વિષ્ણુએ કહ્યું—વિષ્ણુને ઉદ્દેશીને જે દાન ફળકામનાથી પણ કલ્પિત હોય…

Verse 30

तस्य दानस्य भावेन भावनापरिभावितः । तादृक्फलं समश्नाति मानुषो नात्र संशयः

તે દાનની ભાવનાથી અને તેવી જ ભાવનાના ચિંતનથી પરિપૂર્ણ થઈ મનુષ્ય તેવું જ ફળ નિશ્ચિત ભોગવે છે; તેમાં સંશય નથી.

Verse 31

अभ्युदयं प्रवक्ष्यामि यज्ञादिषु प्रवर्तते । तेन दानेन तस्यापि श्रद्धया च द्विजोत्तम

હું ‘અભ્યુદય’ નામની વિધિ કહું છું, જે યજ્ઞાદિ પવિત્ર કર્મોમાં પ્રવર્તે છે. તે દાનથી અને શ્રદ્ધાથી પણ, હે દ્વિજોત્તમ, (ફળ સિદ્ધ થાય છે).

Verse 32

प्रज्ञावृद्धिं समाप्नोति न च दुःखं प्रविंदति । भोगान्भुनक्ति धर्मात्मा जीवमानस्तु सांप्रतम्

તે પ્રજ્ઞાવૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે અને દુઃખને પામતો નથી. ધર્માત્મા પુરુષ આ જીવનમાં જ યોગ્ય ભોગો ભોગવે છે.

Verse 33

ऐंद्रांस्तु भुंक्ते भोगान्स दाता दिव्यां गतिं गतः । स्वकुलं नयते स्वर्गं कल्पानां च सहस्रकम्

એ દાતા ઇન્દ્રસમાન ભોગો ભોગવે છે અને દિવ્ય ગતિને પ્રાપ્ત થાય છે; તેમજ પોતાના કુલને પણ સહસ્ર કલ્પો સુધી સ્વર્ગમાં લઈ જાય છે.

Verse 34

एवमाभ्युदयं प्रोक्तं प्राप्तं तेषु वदाम्यहम् । कायस्य च क्षयं ज्ञात्वा जरया परिपीडितः

આ રીતે તેમના પર આવેલ સમૃદ્ધિનો ઉદય મેં વર્ણવ્યો. હવે ત્યારપછી શું બન્યું તે કહું છું—શરીરના ક્ષયને જાણી, જરાથી પીડિત થઈ તે વ્યાકુળ થયો.

Verse 35

दानं तेन प्रदातव्यमाशां कस्य न कारयेत् । मृते च मयि मे पुत्रा अन्ये स्वजनबांधवाः

અતએવ તેણે દાન આપવું જોઈએ—કોણ બીજામાં આશા ન જગાવે? અને હું મરી જાઉં ત્યારે મારા પુત્રો તથા અન્ય સ્વજન-બંધુઓ તો રહેશે જ.

Verse 36

कथमेते भविष्यंति मां विना सुहृदो मम । तेषां मोहात्प्रमुग्धो वै न ददाति स किंचन

“મારા વિના મારા પ્રિય સુહૃદો કેવી રીતે રહેશે?” એમ તેમના મોહમાં મગ્ન થઈ તે કશુંય દાન આપતો નથી.

Verse 37

मृत्युं प्रयाति मोहात्मा रुदंति मित्रबांधवाः । दुःखेन पीडिताः सर्वे मायामोहेन पीडिताः

મોહગ્રસ્ત આત્મા મૃત્યુને પામે છે; મિત્રો અને બંધુઓ રડે છે. બધા દુઃખથી પીડિત—માયાજનિત મોહથી સંતપ્ત.

Verse 38

संकल्पयंति दानानि मोक्षं वै चिंतयंति च । तस्मिन्मृते महाराज मायामोहे गते सति

તેઓ દાન કરવાનો સંકલ્પ કરે છે અને મોક્ષનું પણ ચિંતન કરે છે. પરંતુ, હે મહારાજ, તે મરી જાય ત્યારે, જ્યારે માયાનો મોહ છવાઈ જાય,

Verse 39

विस्मरंति च दानानि लोभात्मानो ददंति न । योऽसौ मृतो महाराज यमपंथं सुदुःखितः

લોભગ્રસ્ત લોકો દાનધર્મ ભૂલી જાય છે અને દાન આપતા નથી. એવો મનુષ્ય, હે મહારાજ, મરીને યમના માર્ગે મહાદુઃખે જાય છે.

Verse 40

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । वेनोपाख्याने चत्वारिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી પદ્મપુરાણની પંચપંચાશત્-સહસ્રસંહિતાના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાનનો ચાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 41

कस्य पुत्राश्च पौत्राश्च कस्य भार्या नृपोत्तम । संसारे नास्ति कः कस्य तस्माद्दानं प्रदीयते

હે નૃપોત્તમ, કોના પુત્રો અને પૌત્રો, અને કોની પત્ની? સંસારમાં ખરેખર કોઈ કોઈનો નથી; તેથી દાન આપવું જોઈએ.

Verse 42

ज्ञानवता प्रदातव्यं स्वयमेव न संशयः । अन्नं पानं च तांबूलमुदकं कांचनं तथा

જ્ઞાની-વિવેકી મનુષ્યે નિઃસંદેહ સ્વયં દાન આપવું જોઈએ—અન્ન, પાન, તાંબૂલ, જળ તથા તેમ જ સુવર્ણ।

Verse 43

युग्मं वस्त्रं च छत्रं च स्वयमेव न संशयः । जलपात्राण्यनेकानि सोदकानि नृपोत्तम

વસ્ત્રોની જોડી અને છત્ર પણ—નિઃસંદેહ પોતાના હાથે—અને પાણીથી ભરેલા અનેક જળપાત્રો, હે નૃપોત્તમ!

Verse 44

वाहनानि विचित्राणि यानान्येव महामते । नानागंधान्सकर्पूरं यमपंथ सुखप्रदे

હે મહામતે! ત્યાં વિચિત્ર વાહનો—અતિ શોભન યાનો—નાનાવિધ સુગંધો અને કપૂરથી પરિપૂર્ણ હોય છે, જે યમપંથને સુખદ અને આરામદાયક બનાવે છે.

Verse 45

उपानहौ प्रदातव्ये यदीच्छेद्विपुलं सुखम् । एतैर्दानैर्महाराज यमपंथं सुखेन वै

જો કોઈ વિશાળ સુખ ઇચ્છે, તો તેને પાદુકા/જૂતાંનું દાન કરવું જોઈએ. હે મહારાજ! આવા દાનોથી યમપંથ ખરેખર સુખથી પાર થાય છે.

Verse 46

प्रयाति मानवो राजन्यमदूतैरलंकृतम्

હે રાજન! મનુષ્ય યમદૂતોથી અલંકૃત—અર્થાત્ તેમની સંગત અને ઘેરાવમાં—થઈને પ્રસ્થાન કરે છે.