Adhyaya 31
The Episode Leading to Vena: Aṅga Learns the Cause of Indra’s Sovereignty
ઇન્દ્રની સમૃદ્ધિ અને તેજ જોઈ રાજા અઙ્ગના મનમાં વિચાર ઊઠે છે કે મને પણ ઇન્દ્ર સમાન ધર્માત્મા પુત્ર પ્રાપ્ત થાય. તે ગૃહે પરત ફરી પિતા મહર્ષિ અત્રિને પ્રણામ કરી પૂછે છે—કયા પુણ્યથી અને કઈ પૂર્વ તપસ્યાથી ઇન્દ્રને આ રાજ્યલક્ષ્મી, વૈભવ અને અધિપત્ય મળ્યાં? અત્રિ તેના પ્રશ્નની પ્રશંસા કરીને ઇન્દ્રના પૂર્વ કારણનું વર્ણન કરે છે. પ્રાચીન કાળમાં સુવ્રત નામના વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણે તપ અને ભક્તિથી શ્રીકૃષ્ણ/હૃષીકેશને પ્રસન્ન કર્યા. તે પ્રસાદથી તે અદિતિ અને કશ્યપના ગર્ભે ‘પુણ્યગર્ભ’ રૂપે જન્મ્યો અને વિષ્ણુની કૃપાથી ઇન્દ્રપદને પ્રાપ્ત થયો. અંતે ભક્તિ-સિદ્ધાંત કહેવામાં આવે છે—ગોવિંદ શુદ્ધ હૃદયની ભક્તિ અને ધ્યાન-ચિંતનથી પ્રસન્ન થાય છે; પ્રસન્ન થઈ સર્વ પુરુષાર્થ આપે છે, ઇન્દ્ર સમાન પુત્ર પણ આપે છે. અઙ્ગ ઉપદેશ સ્વીકારી પ્રણામ કરીને મેરુ પર્વત તરફ પ્રસ્થાન કરે છે; અહીંથી વેન પ્રસંગની ભૂમિકા રચાય છે.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अथ त्वंगो महातेजा दृष्ट्वा इंद्रस्य संपदम् । भोगं चैव विलासं च लीलां तस्य महात्मनः
સૂત બોલ્યા—પછી મહાતેજસ્વી રાજા અઙ્ગે ઇન્દ્રની સંપત્તિ, તેના ભોગ-વિલાસ અને તે મહાત્માની ક્રીડા-લીલા જોઈ (વિચાર કર્યો)।
Verse 2
कथं मे इंद्र सदृशः पुत्रः स्याद्धर्मसंयुतः । चिंतयित्वा क्षणं चैव अंगो धर्मभृतां वरः
“મને ઇન્દ્ર સમાન, ધર્મયુક્ત પુત્ર કેવી રીતે થાય?” એમ ક્ષણમાત્ર વિચારી, ધર્મધારકોમાં શ્રેષ્ઠ અઙ્ગ (આગળ વિચારવા લાગ્યો)।
Verse 3
स्वकं गेहं समायातः स त्वंगः सत्यतत्परः । अत्रिं पप्रच्छ पितरं प्रणतो नम्रकंधरः
પોતાના ગૃહે પરત આવી સત્યનિષ્ઠ અઙ્ગે નમ્ર કંધર થઈ પિતા અત્રિને પ્રણામ કરીને વિનયપૂર્વક પ્રશ્ન કર્યો।
Verse 4
कोऽयं पुण्यः समाचारैरिंद्रत्वं भुंजते महत् । कस्य पुण्यस्य वै पुष्टिः किं कृतं कर्म कीदृशम्
કયા પુણ્ય આચરણોથી મહાન ઇન્દ્રત્વનો ભોગ મળે છે? આ સમૃદ્ધિ કયા પુણ્યની પુષ્ટિ છે? કયું કર્મ કરાયું અને તે કેવું હતું?
Verse 5
कीदृशं तप एतस्य कमाराधितवान्पुरा । एतन्मे विस्तरेण त्वं ब्रूहि सत्यवतां वर
તેણે પૂર્વકાળમાં કેવું તપ કર્યું, જેના દ્વારા તેણે કામદેવની આરાધના કરી? હે સત્યવંતોમાં શ્રેષ્ઠ, આ મને વિસ્તારે કહો।
Verse 6
अत्रिरुवाच । साधुसाधु महाभाग यद्येवं पृच्छसे मयि । चरित्रमिंद्रस्य वत्स तन्मे निगदतः शृणु
અત્રિ બોલ્યા— સાધુ સાધુ, હે મહાભાગ! તું આ રીતે મને પૂછે છે. વત્સ, ઇન્દ્રનું ચરિત્ર હું કહું છું, સાંભળ।
Verse 7
सुव्रतो नाम मेधावी पुरा ब्राह्मणसत्तमः । तेन कृष्णो हृषीकेशस्तपसा चैव तोषितः
પ્રાચીન કાળમાં સુવ્રત નામનો એક મેધાવી, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ હતો; તેના તપથી કૃષ્ણ—હૃષીકેશ—પ્રસન્ન થયા।
Verse 8
पुण्यगर्भं पुनः प्राप्तो ह्यदित्याः कश्यपात्किल । विष्णोश्चैव प्रसादेन सुरराजो बभूव ह
તે ફરી અદિતિ અને કશ્યપથી ‘પુણ્યગર્ભ’ નામે જન્મ્યો; અને શ્રીવિષ્ણુના પ્રસાદથી દેવરાજ ઇન્દ્ર બન્યો।
Verse 9
अंग उवाच । कथमिंद्रसमः पुत्रो मम स्यात्पुत्रवत्सल । तदुपायं समाचक्ष्व भवाञ्ज्ञानवतां वरः
અંગે કહ્યું—હે પુત્રવત્સલ! મને ઇન્દ્ર સમાન પુત્ર કેવી રીતે થાય? તેનો ઉપાય કહો; તમે જ્ઞાનીજનમાં શ્રેષ્ઠ છો।
Verse 10
अत्रिरुवाच । समासेनैव तस्यैव सुव्रतस्य महात्मनः । चरित्रमखिलं पुण्यं निशामय महामते
અત્રિએ કહ્યું—હે મહામતિ! તે સુવ્રત મહાત્માનું સમગ્ર પુણ્યચરિત્ર સંક્ષેપમાં સાંભળો।
Verse 11
यथा सुव्रत मेधावी पुराराधितवान्हरिम् । तस्य भावं च भक्तिं च ध्यानं चैव महात्मनः
હું કહું છું—મેધાવી સુવ્રતે પૂર્વે હરિની આરાધના કેવી રીતે કરી; તે મહાત્માનો ભાવ, ભક્તિ અને ધ્યાન પણ।
Verse 12
समालोक्य जगन्नाथो दत्तवान्वै महत्पदम् । स ऐंद्रं सर्वभोगाढ्यं त्रैलोक्यं सचराचरम्
જગન્નાથે સર્વ જોઈને તેને મહાન પદ આપ્યું—ઇન્દ્રપદ, સર્વ ભોગોથી સમૃદ્ધ; ચર-અચર સહિત ત્રિલોક।
Verse 13
विष्णोश्चैव प्रसादाच्च पदं भुंक्ते त्रिलोकधृक् । एवं ते सर्वमाख्यातमिंद्रस्यापि विचेष्टितम्
વિષ્ણુની કૃપાથી જ ત્રિલોકધારક પોતાનું પદ ભોગવે છે. આ રીતે ઇન્દ્રના વર્તન સહિત સર્વ વાત તને પૂર્ણરૂપે કહી દેવામાં આવી છે.
Verse 14
भक्त्या तुष्यति गोविंदो भावध्यानेन सत्तम । सर्वं ददाति तुष्टात्मा भक्त्या संतोषितो हरिः
હે સત્તમ, ભક્તિ અને ભાવપૂર્વકના ધ્યાનથી ગોવિંદ પ્રસન્ન થાય છે. ભક્તિથી સંતોષ પામેલો હરિ પ્રસન્નાત્મા થઈ સર્વ કઈ આપે છે.
Verse 15
तस्मादाराध्य गोविंदं सर्वदं सर्वसंभवम् । सर्वज्ञं सर्ववेत्तारं सर्वेषां पुरुषं वरम्
અતએવ ગોવિંદની આરાધના કર—જે સર્વદાતા છે, જેમાંથી સર્વનું પ્રાકટ્ય થાય છે; જે સર્વજ્ઞ, સર્વવેત્તા અને સર્વમાં પરમ પુરુષ છે.
Verse 16
तस्मात्प्राप्स्यसि सर्वं त्वं यद्यदिच्छसि नंदन
અતએવ, હે પુત્ર, તું જે જે ઇચ્છીશ તે બધું તને પ્રાપ્ત થશે.
Verse 17
सुखस्य दाता परमार्थदाता मोक्षस्य दाता जगतां हि नाथः । तस्मात्तमाराधय गच्छ पुत्र संप्राप्स्यसे इंद्रसमं हि पुत्रम्
તે સુખદાતા, પરમાર્થદાતા અને મોક્ષદાતા—જગતના નાથ છે. તેથી, પુત્ર, જઈને તેમની આરાધના કર; નિશ્ચયે તને ઇન્દ્રસમાન પુત્ર પ્રાપ્ત થશે.
Verse 18
आकर्ण्य वाक्यं परमार्थयुक्तमुक्तं महात्मा ऋषिणा हि तेन । संगृह्य तत्त्वं वचनस्य तस्य प्रणम्य तं शाश्वतमभ्ययात्सः
તે મહર્ષિએ ઉચ્ચારેલા પરમાર્થયુક્ત વચનને સાંભળી મહાત્માએ તેનું તત્ત્વ સારરૂપે ગ્રહણ કર્યું; અને તે શાશ્વત ઋષિને પ્રણામ કરીને ત્યાંથી પ્રસ્થાન કર્યું।
Verse 19
आमंत्र्य चांगः पितरं महात्मा ब्रह्मात्मजं ब्रह्मसमानमेव । संप्राप्तवान्मेरुगिरेस्तु शृंगं तं कांचनै रत्नमयैः समेतम्
મહાત્મા અંગ રાજાએ પોતાના પિતાને—બ્રહ્માના પુત્ર, બ્રહ્મસમાન—વિધિપૂર્વક આમંત્રિત કરીને, કાંચન અને રત્નમય વૈભવથી શોભિત મેરુગિરિના શિખર પર પહોંચ્યો।
Verse 31
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । वेनोपाख्याने एकत्रिंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણની પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાના ભૂમિખંડમાં ‘વેનોપાખ્યાન’ નામનો એકત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।