Adhyaya 27

Verse 1

सूत उवाच । स प्रभुः सर्वलोकेशो ह्यभिषिच्य ततो नृपम् । पृथुं वेनस्य तनयं सर्वराज्ये महाप्रभुम्

સૂતજી બોલ્યા—પછી સર્વલોકેશ્વર પ્રભુએ વેનના પુત્ર રાજા પૃથુને અભિષેક કરીને સમગ્ર રાજ્યનો મહાપ્રભુ શાસક તરીકે સ્થાપિત કર્યો।

Verse 2

महाबाहुं महाकायं यथेंद्रं च सुरेश्वरम् । क्रमेणापि ततो ब्रह्मा राज्यानि च विचार्य वै

પછી બ્રહ્માએ ક્રમશઃ રાજ્યોનું પણ વિચાર કરીને, તે મહાબાહુ અને મહાકાય પુરુષને દેવાધિપતિ ઇન્દ્ર સમાન જોયો।

Verse 3

यद्यस्यापि भवेद्योग्यं दातुं तदुपचक्रमे । वृक्षाणां ब्राह्मणानां च ग्रहर्क्षाणां तथैव च

જેને જે દાન આપવા યોગ્ય હોય, તેણે તે દાનકર્મનો આરંભ કરવો જોઈએ—વિશેષ કરીને વૃક્ષો, બ્રાહ્મણો તથા ગ્રહ-નક્ષત્રોના કલ્યાણ માટે।

Verse 4

सोमं राज्ये सोभ्यषिंचत्तपसां च महामतिः । धर्माणां धर्मयज्ञानां पुण्यानां पुण्यतेजसाम्

તે મહામતિએ સોમને રાજ્યપદે અભિષેક કર્યો—તપ, ધર્મ-ધર્મયજ્ઞ અને પુણ્યના તેજથી દીપ્તિમાન સોમને।

Verse 5

अपां मध्ये तथा देवं तीर्थानां हि तथैव च । वरुणं सोभिषिच्यैव रत्नानां च द्विजोत्तम

અને જળના મધ્યમાં તીર્થોના અધિદેવતાને પણ અભિષેક કર્યો; તેમજ, હે દ્વિજોત્તમ, રત્નોમાં વર્ણુણને પણ અભિષેક કર્યો।

Verse 6

अन्येषां सर्वयक्षाणां राज्ये वैश्रवणं पुनः । विष्णुमेव महाप्राज्ञमादित्यानां पितामहः

અન્ય સર્વ યક્ષોના રાજ્યમાં ફરી વૈશ્રવણ (કુબેર) જ અધિપતિ છે; અને આદિત્યોના પિતામહરૂપે મહાપ્રાજ્ઞોએ માત્ર વિષ્ણુને જ નિશ્ચિત કર્યો છે।

Verse 7

राज्ये संस्थापयामास जनता हितहेतवे । सर्वेषामेव पुण्यानां दक्षमेव प्रजापतिम्

જનહિત માટે તેમણે રાજ્યમાં દક્ષ પ્રજાપતિને સ્થાપિત કર્યા—સર્વ પુણ્યશીલોમાં ખરેખર સર્વाधिक સમર્થ દક્ષ જ હતા।

Verse 8

समर्थं सर्वधर्मज्ञं प्रजापतिगणेश्वरम् । प्रह्रादं सर्वधर्मज्ञं स हि राज्ये न्यरूपयत्

તેણે પ્રહ્લાદને—સમર્થ, સર્વધર્મજ્ઞ, અને પ્રજાપતિગણોના ઈશ્વર—એ સર્વધર્મજ્ઞને જ રાજ્યમાં નિયુક્ત કર્યો।

Verse 9

दैत्यानां दानवानां च विष्णुतेजः समन्वितम् । यमं वैवस्वतं धर्मं पैत्र्ये राज्येभिषिच्य च

દૈત્ય અને દાનવો પર પણ શાસન માટે, વિષ્ણુ-તેજથી યુક્ત યમ વૈવસ્વત—ધર્મસ્વરૂપ—ને પિતૃરાજ્યમાં અભિષિક્ત કરવામાં આવ્યો।

Verse 10

यक्षराक्षसभूतानां पिशाचोरगसर्पिणाम् । योगिनीनां च सर्वासां वैतालानां महात्मनाम्

યક્ષો, રાક્ષસો અને ભૂતોના; પિશાચો, ઉરગો અને સર્પોના; સર્વ યોગિનીઓના; તથા મહાત્મા વૈતાલોના (સમૂહનું વર્ણન)।

Verse 11

कंकालानां हि सर्वेषां कूष्मांडानां तथैव च । पार्थिवानां च सर्वेषां गिरिशं शूलपाणिनम्

સમસ્ત કંકાલો, સમસ્ત કૂષ્માંડો તથા સર્વ પાર્થીવ જીવોના સ્વામી ગિરીશ—ત્રિશૂલધારી શિવ છે.

Verse 12

पर्वतानां हि सर्वेषां हिमवंतं महागिरिम् । नदीनां च तडागानां वापिकानां तथैव च

સમસ્ત પર્વતોમાં મહાગિરિ હિમવાન શ્રેષ્ઠ છે; તેમજ નદીઓ, તડાગો અને વાપીઓમાં પણ (તે જ મુખ્ય છે).

Verse 13

कुंडानां कूपराज्ये हि दिव्येषु च सुरेश्वरः । सागरं स्थापितं पुण्यं सर्वतीर्थमनुत्तमम्

કુંડો અને કૂપોના પવિત્ર રાજ્યમાં, દિવ્ય સ્થાનોમાં દેવેશ્વરે પુણ્ય ‘સાગર’ સ્થાપ્યો—જે સર્વતીર્થમય અનુત્તમ તીર્થ છે.

Verse 14

गंधर्वाणां तु सर्वेषां राज्ये पुण्ये तथैव च । चित्ररथं ततो ब्रह्मा अभिषिच्य सुरेश्वरः

ત્યારબાદ દેવેશ્વર બ્રહ્માએ સર્વ ગંધર્વોના પુણ્ય અને ધર્મમય રાજ્ય પર ચિત્રરથને વિધિપૂર્વક અભિષેક કર્યો.

Verse 15

नागानां पुण्यवीर्याणां वासुकिं च चतुर्मुखः । सर्पाणां तु तथा राज्ये अभिषिच्य स तक्षकम्

ત્યારબાદ ચતુર્મુખ બ્રહ્માએ પુણ્યવીર્ય નાગોમાં વાસુકિને અભિષેક કર્યો; અને સર્પોના રાજ્યમાં તેવી જ રીતે તક્ષકને સ્થાપિત કર્યો.

Verse 16

वारणानां ततो राज्ये ऐरावणमसिंचत । अश्वानां चैव सर्वेषामुच्चैःश्रवसमेव च

પછી હાથીઓના રાજ્યમાં તેણે ઐરાવતનું અભિષેક કર્યું; અને સર્વ અશ્વોમાં પણ માત્ર ઉચ્ચૈઃશ્રવસનું જ અભિષેક કર્યું.

Verse 17

पक्षिणां चैव सर्वेषां वैनतेयमथापि सः । मृगाणां च ततो राज्ये ब्रह्मा सिंहमथादिशत्

અને સર્વ પક્ષીઓમાં તેણે વૈનતેય (ગરુડ)ને અધિપતિ નિમ્યો; તથા મૃગ-પશુઓના રાજ્યમાં બ્રહ્માએ સિંહને અધિપતિ ઠેરવ્યો.

Verse 18

गोवृषं तु गवां मध्ये अभिषिच्य प्रजापतिः । वनस्पतीनां सर्वेषां प्लक्षमेव पितामहः

પ્રજાપતિએ ગાયો વચ્ચે ગોવૃષ (વૃષભ)નું અભિષેક કર્યું; અને પિતામહ બ્રહ્માએ સર્વ વૃક્ષોમાં માત્ર પ્લક્ષને જ મુખ્ય ઠેરવ્યો.

Verse 19

एवं राज्यानि सर्वाणि संस्थाप्य च पितामहः । दिशापालांस्ततो ब्रह्मा स्थापयामास सत्तमः

આ રીતે સર્વ રાજ્યો સ્થાપીને પિતામહ—સત્પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ—બ્રહ્માએ પછી દિશાપાલોને નિયુક્ત કર્યા.

Verse 20

वैराजस्य तथा पुत्रं पूर्वस्यां दिशि सत्तमः । सुधन्वानं दिशःपालं राजानं सोभ्यषिंचत

પછી તે શ્રેષ્ઠે વૈરાજના પુત્ર સુધન્વાને પૂર્વ દિશામાં રાજા તથા દિશાપાલ તરીકે અભિષેક કર્યો.

Verse 21

दक्षिणस्यां महात्मानं कर्दमस्य प्रजापतेः । पुत्रं शंखपदं नाम राजानं सोभ्यषिंचत

દક્ષિણ પ્રદેશમાં તેણે પ્રજાપતિ કર્દમના પુત્ર મહાત્મા શંખપદને રાજપદે અભિષેક કર્યો।

Verse 22

पश्चिमायां तथा ब्रह्मा वरुणस्य प्रजापतेः । पुत्रं च पुष्करं नाम सोऽभ्यषिंचत्प्रजापतिः

એ જ રીતે પશ્ચિમ દિશામાં પ્રજાપતિ બ્રહ્માએ વરુણના પુત્ર પુષ્કરને પ્રજાપતિ પદે અભિષેક કર્યો।

Verse 23

उत्तरस्यां दिशि ब्रह्म नलकूबरमेव च । एवं चैवाभ्यषिंचच्च दिक्पालान्समहौजसः

હે બ્રહ્મન્! ઉત્તર દિશામાં તેણે નલકૂબરને પણ સ્થાપ્યો; આ રીતે તે મહાબલવાને દિક્પાલોનો યથાવિધી અભિષેક કર્યો।

Verse 24

यैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना । यथाप्रदेशमद्यापि धर्मेण प्रतिपाल्यते

જેનાથી આ સમગ્ર પૃથ્વી—સપ્તદ્વીપો અને નગરો સહિત—આજ પણ પ્રદેશ પ્રમાણે ધર્મથી પાલિત અને શાસિત થાય છે।

Verse 25

पृथुश्चैवं महाभागः सोभिषिक्तो नराधिपः । राजसूयादिभिः सर्वैरभिषिक्तो महामखैः

આ રીતે મહાભાગ્યવાન નરાધિપ પૃથુ અભિષિક્ત થયો; રાજસૂય વગેરે સર્વ મહામખોથી તેનો વિધિવત્ અભિષેક થયો।

Verse 26

विधिना वेददृष्टेन राजराज्ये महीपतिः । चाक्षुषे नाम्नि संपुण्ये अतीते च महौजसि

વેદદૃષ્ટ વિધાન મુજબ ધરતીપતિએ પોતાના રાજરાજ્યનું શાસન કર્યું; અને ‘ચાક્ષુષ’ નામના પરમપુણ્યમય, હવે વીતી ગયેલા મહૌજસ્વી કાળમાં તે મહાતેજસ્વી હતો।

Verse 27

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । राज्याभिषेकोनाम सप्तविंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણની પંચપંચાશત્-સહસ્ર-સંહિતાના ભૂમિખંડમાં ‘રાજ્યાભિષેક’ નામનો સત્તાવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 28

विस्तरं चापि व्याख्यास्ये पृथोश्चैव महात्मनः । यदि मामेव विप्रेन्द्र शुश्रूषसि अतंद्रितः

હું મહાત્મા પૃથુનું ચરિત પણ વિસ્તારે સમજાવીશ; હે વિપ્રેન્દ્ર, જો તું આળસ વિના માત્ર મારી જ શ્રવણ-સેવામાં તત્પર રહે।

Verse 29

एतदेवमधिष्ठानं महत्पुण्यं प्रकीर्तितम् । सर्वेष्वेव पुराणेषु एतद्धि निश्चितं सदा

આ રીતે આ અધિષ્ઠાન મહાપુણ્યદાયક તરીકે પ્રકીર્તિત થયું છે; અને આ જ વાત સર્વ પુરાણોમાં સદા નિશ્ચિતરૂપે સ્થાપિત છે।

Verse 30

पुण्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्गवासकरं शुभम् । धन्यं पवित्रमायुष्यं पुत्रदं वृद्धिदायकम्

આ પুণ્યદાયક, યશપ્રદ અને આયુષ્યવર્ધક છે; શુભ છે અને સ્વર્ગવાસનું કારણ બને છે। ધન્ય અને પવિત્ર કરનારું, દીર્ઘાયુ આપે, પુત્ર આપે અને વૃદ્ધિ-સમૃદ્ધિ કરાવે છે।

Verse 31

यः शृणोति नरो भक्त्या भावध्यानसमन्वितः । अश्वमेधफलं तस्य जायते नात्र संशयः

જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક, ભાવ-ધ્યાન અને એકાગ્રતાસહિત આ શ્રવણ કરે છે, તેને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી.