Adhyaya 22
The Narrative of Suvrata: Tapas, Surrender-Prayer, and Cyclical Time
અધ્યાયની શરૂઆત સુવ્રતના પૂર્વજન્મ અને તેની ભક્તિના પુણ્યફળ વિશેના પ્રશ્નથી થાય છે. બ્રહ્મા કહે છે કે વૈદીશામાં ઋતધ્વજના વંશમાં રુક્માંગદ અને તેના પુત્ર ધર્માંગદ જન્મ્યા. ધર્માંગદ અતિશય પિતૃભક્ત, વૈષ્ણવધર્મમાં અડગ અને ધર્મનિષ્ઠ હતો; તેની નિર્મળ ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ વિષ્ણુએ તેને સશરીર વૈષ્ણવધામમાં લઈ જઈ દીર્ઘ દિવ્યકાળ ત્યાં નિવાસ આપ્યો. તે દિવ્યકાળ પછી વિષ્ણુકૃપાથી એ જ પુણ્યાત્મા સોમશર્માના પુત્ર રૂપે સુવ્રત નામે અવતર્યો. સિદ્ધેશ્વર નજીક વૈડૂર્ય પર્વતોમાં તેણે કઠોર તપ અને એકાગ્ર ધ્યાન કર્યું. કેશવ લક્ષ્મી સાથે પ્રગટ થઈ વર આપવા કહે ત્યારે સુવ્રત સ્તોત્રરૂપ પ્રાર્થનાઓથી સંસારભયમાંથી ઉદ્ધાર અને શરણાગતિ માગે છે. આગળ યુગ, મન્વંતર અને કલ્પોની પુનરાવર્તનશીલતા સમજાવી નામ-રૂપ-ભૂમિકાઓ કાળચક્રમાં ફરી ફરી પ્રગટ થાય છે એમ દર્શાવે છે; અંતે સુવ્રત ‘વસુદત્ત’ બની ઇન્દ્રપદ પ્રાપ્ત કરે છે.
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । प्रश्नमेकं महाभाग करिष्ये सांप्रतं वद । त्वयैव पूर्वमुक्तं हि सुव्रतं च प्रतीश्वरम्
વ્યાસે કહ્યું—હે મહાભાગ, હવે હું એક પ્રશ્ન કરીશ; કહો. કારણ કે પહેલાં તમે જ ‘સુવ્રત’ નામના ઉત્તમ વ્રત અને પરમેશ્વરભક્તિ વિશે કહ્યું હતું।
Verse 2
पूर्वाभ्यासेन संध्यायन्नारायणमनामयम् । कस्यां ज्ञात्यां समुत्पन्नः सुव्रतः पूर्वजन्मनि
પૂર્વાભ્યાસના બળથી સંધ્યાકાળે નિરામય નારાયણનું ધ્યાન કરતાં, સુવ્રત પૂર્વજન્મમાં કયા વંશમાં જન્મ્યો હતો?
Verse 3
तन्मे त्वं सांप्रतं ब्रूहि कथमाराधितो हरिः । अनेनापि स देवेश कोयं पुण्यसमाविलः
અતએવ હવે મને કહો—હરિની આરાધના કેવી રીતે કરવામાં આવી? અને આ કર્મથી પણ દેવેશ્વર સંબંધિત કયું તત્ત્વ પુણ્યથી પરિપૂર્ણ છે?
Verse 4
ब्रह्मोवाच । वैदिशे नगरे पुण्ये सर्वऋद्धिसमाकुले । तत्र राजा महातेजा ऋतध्वजसुतो बली
બ્રહ્માએ કહ્યું—સર્વ ઋદ્ધિથી સમૃદ્ધ એવા પુણ્ય વૈદિશા નગરમાં ઋતધ્વજનો પુત્ર, મહાતેજસ્વી અને બલવાન રાજા હતો.
Verse 5
तस्यात्मजो महाप्राज्ञो रुक्मभूषणविश्रुतः । संध्यावली तस्य भार्या धर्मपत्नी यशस्विनी
તેણો પુત્ર મહાપ્રાજ્ઞ હતો અને સુવર્ણ આભૂષણોથી પ્રસિદ્ધ હતો. તેની પત્ની સંધ્યાવળી—ધર્મપત્ની, સદ્ગુણવતી અને યશસ્વિની હતી.
Verse 6
तस्यां पुत्रं समुत्पाद्य स आत्मसदृशं ततः । तस्य धर्मांगदं नाम चकार नृपनंदनः
તેણે તેણીમાં પોતાને સમાન એવો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો. ત્યારબાદ તે નૃપનંદને તે બાળકનું નામ ‘ધર્માંગદ’ રાખ્યું.
Verse 7
सर्वलक्षणसंपन्नः पितृभक्तिपरायणः । रुक्मांगदस्य तनयो योयं भगवतां वरः
તે સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત અને પિતૃભક્તિમાં પરાયણ હતો. આ રુક્માંગદનો પુત્ર ભગવાનના ભક્તોમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
Verse 8
पितुः सौख्याय येनापि मोहिन्यै तु शिरो ददे । वैष्णवेन च धर्मेण पितृभक्त्या तु तस्य हि
પિતાના સુખ માટે તેણે મોહિનીને પોતાનું શિર પણ અર્પણ કર્યું; આ તો તેના વૈષ્ણવ ધર્મ અને પિતૃભક્તિના બળથી જ થયું.
Verse 9
सुप्रसन्नो हृषीकेशः सकायो वैष्णवं पदम् । नीतस्तु सर्वधर्मज्ञो वैष्णवः सात्वतां वरः
અતિ પ્રસન્ન હૃષીકેશ (વિષ્ણુ) તેને દેહ સહિત વૈષ્ણવ પદે લઈ ગયો. તે વૈષ્ણવ સર્વધર્મજ્ઞ હતો અને સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
Verse 10
धर्मांगदो महाप्राज्ञः प्रज्ञाज्ञानविशारदः । तत्रस्थो वै महाप्राज्ञो धर्मोसौ धर्मभूषणः
ધર્માંગદ મહાપ્રાજ્ઞ, વિવેકી અને પ્રજ્ઞા-જ્ઞાનમાં નિપુણ હતો. ત્યાં ધર્મભૂષણ એવા મહાપ્રાજ્ઞ ધર્મ સ્વયં હાજર હતા.
Verse 11
दिव्यान्मनोनुगान्भोगान्मोदमानः प्रभुंजति । पूर्णे युगसहस्रांते धर्मो वै धर्मभूषणः
તે આનંદથી મનને અનુરૂપ દિવ્ય ભોગો ભોગવે છે. સહસ્ર યુગ પૂર્ણ થતાં ધર્મભૂષણ ધર્મ જ પ્રબળ રહે છે.
Verse 12
तस्मात्पदात्परिभ्रष्टो विष्णोश्चैव प्रसादतः । सुव्रतो नाम मेधावी सुमनानंदवर्द्धनः
તે પદથી પડી ગયો છતાં વિષ્ણુના પ્રસાદથી ‘સુવ્રત’ નામનો એક મેધાવી પુરુષ થયો, જે સુમનાનો આનંદ વધારનાર હતો.
Verse 13
सोमशर्मस्य तनयः श्रेष्ठो भगवतां वरः । तपश्चचार मेधावी विष्णुध्यानपरोभवत्
તે સોમશર્માનો પુત્ર, શ્રેષ્ઠ અને ભગવદ્ભક્તોમાં અગ્રગણ્ય હતો. તે મેધાવીએ તપ કર્યું અને વિષ્ણુધ્યાનમાં સંપૂર્ણ પરાયણ થયો.
Verse 14
कामक्रोधादिकान्दोषान्परित्यज्य द्विजोत्तमः । संयम्यचैन्द्रियं वर्गं तपस्तेपे निरंतरम्
કામ-ક્રોધાદિ દોષો ત્યજી તે દ્વિજોત્તમે ઇન્દ્રિયસમૂહ સંયમમાં રાખ્યો અને નિરંતર તપશ્ચર્યા કરી।
Verse 15
वैडूर्यपर्वतश्रेष्ठे सिद्धेश्वरस्य सन्निधौ । एकीकृत्य मनश्चायं संयोज्य विष्णुना सह
વૈડૂર્ય પર્વતશ્રેષ્ઠે સિદ્ધેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં મનને એકાગ્ર કરી તેણે પોતાને વિષ્ણુ સાથે એકરૂપ કર્યો।
Verse 16
एवं वर्षशतं स्थित्वा ध्यानेनास्य महात्मनः । सुप्रसन्नो जगन्नाथः शंखचक्रगदाधरः
આ રીતે તે મહાત્માના ધ્યાનમાં સો વર્ષ સ્થિત રહેવાથી શંખ-ચક્ર-ગદાધારી જગન્નાથ અત્યંત પ્રસન્ન થયા।
Verse 17
तस्मै वरं ददावन्यं सलक्ष्म्या सह केशवः । भोभोः सुव्रत धर्मात्मन्बुध्यस्व विबुधांवर
ત્યારે લક્ષ્મીસહ કેશવે તેને બીજો વર આપ્યો અને કહ્યું—“હો હો! હે સુવ્રત, હે ધર્માત્મા, હે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ—જાગ.”
Verse 18
वरं वरय भद्रं ते कृष्णोऽहं ते समागतः । एवमाकर्ण्य मेधावी विष्णोर्वाक्यमनुत्तमम्
“વર માગ, તારો કલ્યાણ થાઓ; હું કૃષ્ણ છું, તારી પાસે આવ્યો છું.” વિષ્ણુના આ અનુત્તમ વચન સાંભળી મેધાવીએ ઉત્તર આપ્યો।
Verse 19
हर्षेण महताविष्टो दृष्ट्वा देवं जनार्दनम् । बद्धांजलिपुटो भूत्वा प्रणाममकरोत्तदा
મહાન હર્ષથી વ્યાપ્ત થઈ ભગવાન જનાર્દનને જોઈ તેણે કરજોડી ભક્તિપૂર્વક તરત જ પ્રણામ કર્યો।
Verse 20
सुव्रत उवाच । संसारसागरमतीव महासुदुःखजालोर्मिभिर्विविधमोहचयैस्तरंगैः । संपूर्णमस्ति निजदोषगुणैस्तु प्राप्तस्तस्मात्समुद्धर जनार्दनमाशुदीनम्
સુવ્રતે કહ્યું—આ સંસારસાગર મહાદુઃખના જાળરૂપ તરંગો અને નાનાવિધ મોહસમૂહના ઊછાળાોથી અત્યંત ભરેલો છે. મારા જ દોષ-ગુણોના કારણે હું તેમાં સંપૂર્ણ ફસાયો છું; તેથી હે જનાર્દન, આ દીનને શીઘ્ર ઉદ્ધર કરો।
Verse 21
कर्मांबुदे महति गर्जतिवर्षतीव विद्युल्लतोल्लसतिपातकसंचयैर्मे । मोहांधकारपटलैर्मम नास्ति दृष्टिर्दीनस्य तस्य मधुसूदन देहि हस्तम्
મારા કર્મરૂપ મહામેઘમાં ગર્જના થાય છે અને ધોધમાર વરસે છે; પાપસંચય જ તેની વીજળીની ઝલક છે. મોહના અંધકારના પડદાથી મારી દૃષ્ટિ રહી નથી. હે મધુસૂદન, આ દીનને તમારો હાથ આપો।
Verse 22
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे ऐंद्रे सुव्रतो । पाख्यानंनाम द्वाविंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી પદ્મપુરાણની પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાના ભૂમિખંડના ઐન્દ્ર વિભાગમાં ‘સુવ્રતાખ્યાન’ નામનો બાવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 23
संसारवृक्षमतिजीर्णमपीह उच्चं मायासुकंदकरुणा बहुदुःखशाखम् । जायादिसंगच्छदनं फलितं मुरारे तत्राधिरूढपतितं भगवन्हि रक्ष
હે મુરારે! આ સંસારવૃક્ષ અહીં અતિજીર્ણ હોવા છતાં ઊંચું છે; માયા તેનો કાંડ છે અને કરુણ અનેક દુઃખશાખાઓ છે. પત્ની આદિ આસક્તિઓ તેની છાયામંડપ છે અને તે ફળિત પણ છે. હું તેમાં ચઢી પડી ગયો છું—હે ભગવન, ખરેખર મને રક્ષા કરો।
Verse 24
दुःखानलैर्विविधमोहमयैः सुधूमैः शोकैर्वियोगमरणांतिक सन्निभैश्च । दग्धोस्मि कृष्ण सततं मम देहि मोक्षं ज्ञानांबुदैः समभिषिंच सदैव मां त्वम्
હે કૃષ્ણ! વિવિધ મોહરૂપ ઘન ધુમાડાથી ભરેલા દુઃખના અગ્નિઓ તથા વિયોગ અને મૃત્યુસન્નિકટ જેવા ભયંકર શોકોથી હું સતત દગ્ધ થાઉં છું. મને મોક્ષ આપો અને જ્ઞાન-મેઘોની વર્ષાથી સદા મને અભિષિંચિત કરો.
Verse 25
घोरांधकारपटले महतीव गर्ते संसारनाम्निपतितं सततं हि कृष्ण । त्वं सत्कृपो मम हि दीनभयातुरस्य तस्माद्विरज्यशरणं तव आगतोस्मि
હે કૃષ્ણ! ઘોર અંધકારથી ઢંકાયેલા મહાગર્ત સમાન ‘સંસાર’ નામના જગતમાં હું વારંવાર પડી ગયો છું. દીન અને ભયાતુર એવા મારા પર તમે સાચા કરુણામય છો; તેથી બધું વિરજીને હું માત્ર તમારી શરણમાં આવ્યો છું.
Verse 26
त्वामेव ये नियतमानसभावयुक्ता ध्यायंति ज्ञानमनसा पदवीं लभंते । नत्वैव पादयुगलं च महासुपुण्यं यद्देवकिन्नरगणाः परिचिंतयंति
જે લોકો નિયત મનોભાવ સાથે જ્ઞાનદિપ્ત બુદ્ધિથી તમારું ધ્યાન કરે છે, તેઓ પરમ પદ પામે છે. અને દેવ તથા કિન્નરગણો સદા ચિંતન કરે તેવા અતિપુણ્યમય, મંગલમય તમારા પાદયુગળને નમસ્કાર કરીને તેઓ ધન્ય બને છે.
Verse 27
नान्यं वदामि न भजामि न चिंतयामि त्वत्पादपद्मयुगलं सततं नमामि । कामं त्वमेव मम पूरय मेद्य कृष्ण दूरेण यातु मम पातकसंचयस्ते
હું બીજાનું નામ બોલતો નથી, બીજાની ભક્તિ કરતો નથી, બીજાનું ચિંતન કરતો નથી; હું સદા તમારા પદ્મપાદયુગળને નમસ્કાર કરું છું. હે શુદ્ધ કૃષ્ણ! મારી ઇચ્છા તમે જ પૂર્ણ કરો; મારા પાપોનો સંગ્રહ મારાથી દૂર થઈ જાય.
Verse 28
दासोस्मि देव तव किंकरजन्मजन्म त्वत्पादपद्मयुगलं सततं स्मरामि
હે દેવ! હું તમારો દાસ છું, જન્મે જન્મે તમારો કિંકર છું; હું સદા તમારા પદ્મપાદયુગળનું સ્મરણ કરું છું.
Verse 29
यदि कृष्ण प्रसन्नोसि देहि मे सुवरं प्रभो । मन्मातापितरौ कृष्ण सकायौ मंदिरे नय
હે પ્રભુ શ્રીકૃષ્ણ! જો તમે પ્રસન્ન હો તો મને ઉત્તમ વર આપો. હે કૃષ્ણ, મારા માતા-પિતાને દેહસહિત તમારા ધામમાં લઈ જાઓ.
Verse 30
आत्मनश्च महादेव मयासह न संशयः । श्रीकृष्ण उवाच । एवं ते परमं कार्यं भविष्यति न संशयः
હે મહાદેવ! તમારા વિષે અને મારી સાથે હોવા વિષે કોઈ સંશય નથી. શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા—આ રીતે તમારું પરમ કાર્ય નિઃસંદેહ પૂર્ણ થશે.
Verse 31
तस्य तुष्टो हृषीकेशो भक्त्या तस्य प्रतोषितः । प्रयातौ वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितौ
તેની ભક્તિથી સંપૂર્ણ તૃપ્ત થઈ હૃષીકેશ પ્રસન્ન થયા; ત્યારબાદ તેઓ બંને દાહ અને પ્રલયથી રહિત વૈષ્ણવ લોકમાં પ્રસ્થાન કર્યા.
Verse 32
सुव्रतेन समं तौ द्वौ सुमना सोमशर्मकौ । यावत्कल्पद्वयं प्राप्तं तावत्स सुव्रतो द्विजः
તે બંને—સુમના અને સોમશર્મા—સુવ્રત સમાન પદમાં સ્થિત રહ્યા; અને જેટલા સમય સુધી બે કલ્પો રહ્યા, તેટલા સમય સુધી તે દ્વિજ સુવ્રત એ જ રીતે પ્રતિષ્ઠિત રહ્યો.
Verse 33
बुभुजे बुभुजे दिव्यांल्लोकांश्चैव महामते । देवकार्यार्थमत्रैव काश्यपस्य गृहं पुनः
હે મહામતે! તેણે દિવ્ય લોકોનો ભોગ કર્યો—હા, ખરેખર ભોગ કર્યો; અને પછી દેવકાર્ય સિદ્ધ કરવા માટે અહિં જ કાશ્યપના ગૃહમાં ફરી પાછો આવ્યો.
Verse 34
अवतीर्णो महाप्राज्ञो वचनात्तस्य चक्रिणः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते विष्णोश्चैव प्रसादतः
તે મહાપ્રાજ્ઞ પુરુષ તે ચક્રધારી ભગવાનના વચન અનુસાર અવતર્યો; અને શ્રીવિષ્ણુના પ્રસાદથી જ તે નિશ્ચયે ઐન્દ્ર પદ ભોગવે છે।
Verse 35
वसुदत्तेति विख्यातः सर्वदेवैर्नमस्कृतः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते सांप्रतं वासवो दिवि
તે ‘વસુદત્ત’ નામે વિખ્યાત છે, સર્વ દેવો દ્વારા નમસ્કૃત; અને તે હવે સ્વર્ગમાં વાસવ (ઇન્દ્ર) બની ઐન્દ્ર પદ ભોગવે છે।
Verse 36
एतत्ते सर्वमाख्यातं सृष्टिसंबंधकारणम् । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि यदेव परिपृच्छसि
સૃષ્ટિ સાથે સંબંધિત કારણતત્ત્વ—આ બધું તને કહી દીધું; હવે તું જે પૂછે છે તે જ આગળ વધુ કહીશ।
Verse 37
व्यास उवाच । धर्माङ्गदो महाप्राज्ञो रुक्माङ्गदसुतो बली । आद्ये कृतयुगे जातः सृष्टिकाले स वासवः
વ્યાસે કહ્યું—ધર્માંગદ મહાપ્રાજ્ઞ, બલવાન અને રુક્માંગદનો પુત્ર હતો; તે આદ્ય કૃતયુગમાં જન્મ્યો અને સૃષ્ટિકાળે વાસવ (ઇન્દ્ર) બન્યો।
Verse 38
तत्कथं देवदेवेश अन्यो धर्माङ्गदो भुवि । अन्यो रुक्मांङ्गदो राजा किं चायं त्रिदशाधिपः
તો પછી, હે દેવદેવેશ! પૃથ્વી પર બીજો ધર્માંગદ કેવી રીતે? અને બીજો રુક્માંગદ રાજા કેવી રીતે? તેમજ આ ત્રિદશાધિપ (ઇન્દ્ર) કોણ છે?
Verse 39
एतन्मे संशयं जातं तद्भवान्वक्तुमर्हति । ब्रह्मोवाच । हंत ते कथयिष्यामि सर्वसंदेहनाशनम्
મારા મનમાં આ સંશય ઊભો થયો છે; આપ તેને કહેવા યોગ્ય છો. બ્રહ્માએ કહ્યું—“હાં તો, હું તને સર્વ સંશયોનો નાશ કરનારું કહું છું.”
Verse 40
देवस्य लीलासृष्ट्यर्थे वर्तते द्विजसत्तम । यथा वाराश्च पक्षाश्च मासाश्च ऋतवो यथा
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આ દેવની લીલા-સૃષ્ટિના હેતુ માટે જ પ્રવર્તે છે—જેમ દિવસો, પક્ષો, માસો અને ઋતુઓ ક્રમે ચાલે છે તેમ.
Verse 41
संवत्सराश्च मनवस्तथा यांति युगाः पुनः । पश्चात्कल्पः समायाति व्रजाम्येवं जनार्दनम्
વર્ષો પસાર થાય છે, મનુઓ પણ પસાર થાય છે; યુગો પણ ફરી ફરી વહે છે. ત્યારબાદ યથાકાળે કલ્પ આવે છે—આ રીતે હું જનાર્દન પાસે જાઉં છું.
Verse 42
अहमेव महाप्राज्ञ मयि यांति चराचराः । पुनः सृजति योगात्मा पूर्ववद्विश्वमेव हि
હે મહાપ્રાજ્ઞ, હું જ પરમ આધાર છું; ચરાચર સર્વે મારામાં લીન થાય છે. પછી યોગાત્મા (પરમાત્મા) પૂર્વવત્ આ સમગ્ર વિશ્વને ફરી સર્જે છે.
Verse 43
पुनरहं पुनर्वेदाः पुनस्ते देवता द्विजाः । तथा भूपाश्च ते सर्वे स्वचरित्रसमाविलाः
ફરી ફરી—હું પણ, વેદો પણ, તે દેવતાઓ અને દ્વિજો પણ (પુનઃ પ્રગટ થાય છે). તેમ જ તે બધા રાજાઓ પણ પોતાના પોતાના ચરિત્રવૃત્તાંતમાં લીન રહે છે.
Verse 44
प्रभवंति महाभाग विद्वांस्तत्र न मुह्यति । पूर्वकल्पे महाभागो यथा रुक्मांगदो नृपः
હે મહાભાગ! કર્મફળો નિશ્ચયે ફળે છે; ત્યાં વિદ્વાન પુરુષ મોહ પામતો નથી. હે શ્રેષ્ઠ! પૂર્વકલ્પમાં પણ એમ જ થયું હતું—યથા પ્રસિદ્ધ રાજા રુક્માંગદ સાથે થયું તેમ.
Verse 45
तथा धर्मांगदश्चायं संजातः ख्यातिमान्द्विजः । रामादयो महाप्राज्ञा ययातिर्नहुषस्तथा
તે જ રીતે ‘ધર્માંગદ’ નામનો આ ખ્યાતિમાન દ્વિજ જન્મ્યો. રામ આદિ મહાપ્રાજ્ઞો, તેમજ યયાતિ અને નહુષ પણ તદ્વત્ (પ્રગટ થયા).
Verse 46
मन्वादयो महात्मानः प्रभवंति लयंति च । ऐंद्रं पदं प्रभुंजंति राजानो धर्मतत्पराः
મનુ આદિ મહાત્માઓ પ્રગટ થાય છે અને લય પણ પામે છે. ધર્મપરાયણ રાજાઓ ઇન્દ્રપદ પ્રાપ્ત કરી તેનો ઉપભોગ કરે છે.
Verse 47
यथा धर्मांगदो वीरः प्रभुंजति महत्पदम् । एवं वेदाश्च देवाश्च पुराणाः स्मृतिपूर्वकाः
જેમ વીર ધર્માંગદ મહત્પદ પ્રાપ્ત કરી તેનો ઉપભોગ કરે છે, તેમ વેદો અને દેવતાઓ—અને પુરાણો પણ—સ્મૃતિ-પરંપરાને અનુરૂપ સમજવા યોગ્ય છે.
Verse 48
एतत्तु सर्वमाख्यातं तवाग्रे द्विजसत्तम । चरितं सुव्रतस्याथ पुण्यं सुगतिदायकम्
હે દ્વિજસત્તમ! આ સર્વ મેં તમારા સમક્ષ વર્ણવ્યું—સુવ્રતનું આ પવિત્ર, પુણ્યપ્રદ ચરિત્ર, જે શુભ ગતિ આપનારું છે.
Verse 49
अव्यक्तं तु महाभाग प्रब्रवीमि तवाग्रतः
હે મહાભાગ! તારી સમક્ષ જ હું અવ્યક્ત તત્ત્વનું યથાર્થ વર્ણન કરું છું.