Adhyaya 17

Verse 1

सोमशर्मोवाच । सर्वं देवि समाख्यातं धर्मसंस्थानमुत्तमम् । कथं पुत्रमहं विंद्यां सर्वज्ञं गुणसंयुतम्

સોમશર્માએ કહ્યું—હે દેવી! તમે ઉત્તમ ધર્મ-સ્થાપનાનું સર્વથા વર્ણન કર્યું છે. હું સર્વજ્ઞ અને ગુણસંપન્ન પુત્ર કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરું?

Verse 2

वद त्वं मे महाभागे यदि जानासि सुव्रते । दानधर्मादिकं भद्रे परत्रेह न संशयः

હે મહાભાગે, હે સુવ્રતે! જો તને જાણ હોય તો મને કહો. હે ભદ્રે! દાન, ધર્મ વગેરેનું ફળ ઇહલોક અને પરલોક—બન્નેમાં—નિઃસંદેહ મળે છે.

Verse 3

सुमनोवाच । वसिष्ठं गच्छ धर्मज्ञं तं प्रार्थय महामुनिम् । तस्मात्प्राप्स्यसि वै पुत्रं धर्मज्ञं धर्मवत्सलम्

સુમનાએ કહ્યું—ધર્મજ્ઞ વશિષ્ઠ પાસે જા અને તે મહામુનિને પ્રાર્થના કર. તેના દ્વારા તું નિશ્ચયે ધર્મજ્ઞ અને ધર્મવત્સલ પુત્ર પ્રાપ્ત કરશ.

Verse 4

सूत उवाच । एवमुक्ते तया वाक्ये सोमशर्मा द्विजोत्तमः । एवं करिष्ये कल्याणि तव वाक्यं न संशयः

સૂતએ કહ્યું—તેણે એમ કહ્યા પછી દ્વિજોત્તમ સોમશર્માએ ઉત્તર આપ્યો—હે કલ્યાણી! હું એમ જ કરીશ; તારા વચનમાં કોઈ સંશય નથી.

Verse 5

एवमुक्त्वा जगामाशु सोमशर्मा द्विजोत्तमः । वसिष्ठं सर्ववेत्तारं दिव्यं तं तपतां वरम्

એમ કહીને દ્વિજોત્તમ સોમશર્મા તત્કાળ સર્વજ્ઞ, દિવ્ય અને તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા વશિષ્ઠ પાસે ગયો.

Verse 6

गंगातीरे स्थितं पुण्यमाश्रमस्थं द्विजोत्तमम् । तेजोज्वालासमाकीर्णं द्वितीयमिव भास्करम्

ગંગાતીરે પવિત્ર આશ્રમમાં નિવાસ કરનાર દ્વિજોત્તમ વિરાજમાન હતા; તેજની જ્વાળાઓથી ઘેરાયેલા, જાણે બીજા સૂર્ય સમા પ્રકાશમાન।

Verse 7

राजमानं महात्मानं ब्रह्मण्यं च द्विजोत्तमम् । भक्त्या प्रणम्य विप्रेशं दंडवच्च पुनः पुनः

તે રાજમાન મહાત્મા, બ્રહ્મણ્ય અને દ્વિજોત્તમ એવા વિપ્રેશને તે ભક્તિપૂર્વક વારંવાર દંડવત્ પ્રણામ કરતો રહ્યો।

Verse 8

तमुवाच महातेजा ब्रह्मसूनुरकल्मषः । उपाविशासने पुण्ये सुखेन सुमहामते

ત્યારે મહાતેજસ્વી, નિષ્કલુષ બ્રહ્મસૂનુએ તેને કહ્યું—“હે સુમહામતે, આ પવિત્ર આસન પર સુખથી બેસો।”

Verse 9

एवमुक्त्वा स योगींद्रः पुनः प्राह तपोधनम् । गृहे पुत्रेषु ते वत्स दारभृत्येषु सर्वदा

આમ કહી તે યોગીન્દ્રે ફરી તપોધનને કહ્યું—“વત્સ, સદા તારા ગૃહમાં, પુત્રોમાં, પત્ની અને ભૃત્યોમાં…”

Verse 10

क्षेममस्ति महाभाग पुण्यकर्मसु चाग्निषु । निरामयोसि चांगेषु धर्मं पालयसे सदा

હે મહાભાગ, તારા પુણ્યકર્મોમાં અને પવિત્ર અગ્નિઓમાં સર્વ ક્ષેમ છે ને? તું સર્વ અંગોમાં નિરામય છે ને, અને સદા ધર્મનું પાલન કરે છે ને?

Verse 11

एवमुक्त्वा महाप्राज्ञः पुनः प्राह सुशर्मणम् । किं करोमि प्रियं कार्यं सुप्रियं ते द्विजोत्तम

આ રીતે કહી મહાપ્રાજ્ઞે ફરી સુશર્મણને કહ્યું— “હે દ્વિજોત્તમ! હું કયું પ્રિય કાર્ય કરું? તને અતિસુપ્રિય એવું કયું કર્મ છે?”

Verse 12

एवं संभाषितं विप्रं विरराम स कुंभजः । तस्मिन्नुक्ते महाभागे वसिष्ठे मुनिपुंगवे

આ રીતે વિપ્રને સંબોધીને કુંભજ મુનિ (અગસ્ત્ય) મૌન થયા. આ કહેવાયા પછી મહાભાગ્યવાન મુનિપુંગવ વશિષ્ઠ (પછી બોલ્યા/ઉત્તર આપ્યા).

Verse 13

स होवाच महात्मानं वसिष्ठं तपतां वरम् । भगवञ्छ्रूयतां वाक्यं सुप्रसन्नेन चेतसा

ત્યારે તેણે તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ મહાત્મા વશિષ્ઠને કહ્યું— “ભગવન્! અતિ પ્રસન્ન ચિત્તથી મારા વચન સાંભળો.”

Verse 14

यदि मे सुप्रियं कार्यं त्वयैव मुनिपुंगव । मम प्रश्नार्थसंदेहं विच्छेदय द्विजोत्तम

હે મુનિપુંગવ! જો તું જ મને અતિ પ્રિય કરવું ઇચ્છે, તો હે દ્વિજોત્તમ, મારા પ્રશ્નના અર્થસંબંધિત સંશયને છેદી નાખ.

Verse 15

दारिद्र्यं केन पापेन पुत्रसौख्यं कथं नहि । एतन्मे संशयं तात कस्मात्पापाद्वदस्व मे

“કયા પાપથી દરિદ્રતા આવે છે, અને પુત્રસુખ કેમ મળતું નથી? હે તાત! આ જ મારો સંશય છે—કયા પાપથી આ થાય છે, મને કહો.”

Verse 16

महामोहेन संमुग्धः प्रियया बोधितो द्विज । तयाहं प्रेषितस्तात तव पार्श्वं समातुरः

મહામોહથી મોહીત થયેલો હું પ્રિયાએ જાગૃત કર્યો. હે દ્વિજ! તેણીએ જ મને મોકલ્યો છે, તાત; તેથી હું અત્યંત વ્યાકુળ થઈ તમારા સાન્નિધ્યે આવ્યો છું.

Verse 17

इति श्रीपद्मपुराणेभूमिखंडेएंद्रे सुमनोपाख्यानेसप्तदशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, ઇન્દ્રવિષયક ‘સુમનો ઉપાખ્યાન’નો સત્તરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 18

वसिष्ठ उवाच । पुत्रा मित्राण्यथ भ्राता अन्ये स्वजनबांधवाः । पंचभेदास्तु संभेदात्पुरुषस्य भवंति ते

વસિષ્ઠે કહ્યું—પુત્રો, મિત્રો, ભાઈઓ અને અન્ય સ્વજન-બાંધવો; તેમના ભેદ અનુસાર પુરુષના આ પાંચ વિભાગો બને છે.

Verse 19

ते ते सुमनया प्रोक्ताः पूर्वमेव तवाग्रतः । ऋणसंबंधिनः सर्वे ते कुपुत्रा द्विजोत्तम

એ જ લોકો સુમનાએ તમારા સમક્ષ પહેલેથી જ કહેલા છે. હે દ્વિજોત્તમ! તે કુપુત્રો બધા ઋણ-સંબંધથી બંધાયેલા છે.

Verse 20

पुत्रस्य लक्षणं पुण्यं तवाग्रे प्रवदाम्यहम् । पुण्यप्रसक्तो यस्यात्मा सत्यधर्मरतः सदा

હવે હું તમારા સમક્ષ પુણ્યવાન પુત્રના લક્ષણો કહું છું—જેનું અંતરાત્મા પુણ્યમાં આસક્ત હોય અને જે સદા સત્ય તથા ધર્મમાં રત રહે.

Verse 21

शुद्धिविज्ञानसंपन्नस्तपस्वी वाग्विदां वरः । सर्वकर्मसुसंधीरो वेदाध्ययनतत्परः

તે શુદ્ધિ અને સત્યવિવેકથી સંપન્ન તપસ્વી, વાણીવિદ્યામાં શ્રેષ્ઠ છે. સર્વ કર્મોમાં ધીર-સ્થિર અને વિવેકી રહી, વેદાધ્યયનમાં સદા તત્પર રહે છે.

Verse 22

स सर्वशास्त्रवेत्ता च देवब्राह्मणपूजकः । याजकः सर्वयज्ञानां दाता त्यागी प्रियंवदः

તે સર્વ શાસ્ત્રોનો જાણકાર, દેવો અને બ્રાહ્મણોનો પૂજક છે. તે સર્વ યજ્ઞોનો યાજક, દાતા, ત્યાગી અને મીઠું બોલનાર છે.

Verse 23

विष्णुध्यानपरो नित्यं शांतो दांतः सुहृत्सदा । पितृमातृपरोनित्यं सर्वस्वजनवत्सलः

તે નિત્ય વિષ્ણુધ્યાનમાં તત્પર, શાંત, દમનશીલ અને સદા હિતેચ્છુ છે. તે માતા-પિતાપ્રતિ સતત ભક્તિભર્યો અને પોતાના સર્વ સ્વજનો પર આત્મસમાન સ્નેહ રાખે છે.

Verse 24

कुलस्य तारको विद्वान्कुलस्य परिपोषकः । एवं गुणैश्च संयुक्तः सपुत्रः सुखदायकः

વિદ્વાન પુત્ર કુળનો તારક અને માર્ગદર્શક, તેમજ વંશનો પાલક-પોષક બને છે. આવા ગુણોથી યુક્ત એ પુત્ર જ સુખ આપનાર થાય છે.

Verse 25

अन्ये संबंधसंयुक्ताः शोकसंतापदायकाः । एतादृशेन किं कार्यं फलहीनेन तेन च

બીજા સંબંધો ‘નાતાં’ કહેવાય તોય, શોક અને સંતાપ જ આપે છે. ફળહીન એવા સંબંધથી શું કામ?

Verse 26

आयांति यांति ते सर्वे तापं दत्वा सुदारुणम् । पुत्ररूपेण ते सर्वे संसारे द्विजसत्तम

તે બધા આવે-જાય છે અને અત્યંત દારુણ તાપ આપી દુઃખ પહોંચાડે છે; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તેઓ બધા સંસારમાં પુત્રરૂપે પ્રગટ થાય છે।

Verse 27

पूर्वजन्मकृतं पुण्यं यत्त्वया परिपालितम् । तत्सर्वं हि प्रवक्ष्यामि श्रूयतामद्भुतं पुनः

પૂર્વજન્મમાં તું કરેલું અને તું જ સંરક્ષિત રાખેલું જે પુણ્ય છે, તે સર્વ હું હવે કહું છું; ફરી આ અદ્ભુત વર્ણન સાંભળ।

Verse 28

वसिष्ठ उवाच । भवाञ्छूद्रो महाप्राज्ञ पूर्वजन्मनि नान्यथा । कृषिकर्त्ता ज्ञानहीनो महालोभेन संयुतः

વસિષ્ઠ બોલ્યા—હે મહાપ્રાજ્ઞ, પૂર્વજન્મમાં તું નિશ્ચયે શૂદ્ર હતો, અન્યથા નહીં; તું ખેતી કરનાર, જ્ઞાનહીન અને મહાલોભથી યુક્ત હતો।

Verse 29

एकभार्या सदा द्वेषी बहुपुत्रो ह्यदत्तवान् । धर्मं नैव विजानासि सत्यं नैव परिश्रुतम्

એક પત્ની હોવા છતાં તું સદા દ્વેષી છે; ઘણા પુત્રો હોવા છતાં તું દાન આપતો નથી. તું ધર્મને જાણતો નથી અને સત્યને પણ યોગ્ય રીતે સાંભળ્યું નથી।

Verse 30

दानं नैव त्वया दत्तं शास्त्रं नैव प्रतिश्रुतम् । कृता नैव त्वया तीर्थे यात्रा चैव महामते

તું દાન બિલકુલ આપ્યું નથી; શાસ્ત્રોનું શ્રવણ પણ કર્યું નથી, ન તો તેને સ્વીકારવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે. હે મહામતે, તું તીર્થયાત્રા પણ કરી નથી।

Verse 31

एवं कृतं त्वया विप्र कृषिमार्गं पुनः पुनः । पशूनां पालनं सर्व गवां चैव द्विजोत्तम

હે વિપ્ર, તું વારંવાર કૃષિમાર્ગનું અનુસરણ કર્યું છે; અને હે દ્વિજોત્તમ, સર્વ પશુઓમાં વિશેષ કરીને ગાયોના પાલન પણ કર્યું છે।

Verse 32

महिषीणां तथाऽश्वानां पालनं च पुनः पुनः । एवं पू र्वंकृतं कर्म त्वयैव द्विजसत्तम

તું વારંવાર મહિષીઓ તથા અશ્વોનું પણ પાલન કર્યું છે. હે દ્વિજસત્તમ, આ જ કર્મ તું પૂર્વકાળમાં પણ કરેલું હતું।

Verse 33

विपुलं च धनं तद्वल्लोभेन परिसंचितम् । तस्य व्ययं सुपुण्येन न कृतं तु त्वया कदा

એ રીતે અતિશય ધન તું લોભથી સંગ્રહ્યું; પરંતુ તેનું વ્યય સાચા પુણ્યકર્મોમાં તું ક્યારેય કર્યો નથી।

Verse 34

पात्रे दानं न दत्तं तु दृष्ट्वा दुर्बलमेव च । कृपां कृत्वा न दत्तं तु भवता धनमेव च

યોગ્ય પાત્રને જોઈને પણ તું દાન આપ્યું નથી, અને દુર્બળને જોઈને પણ નથી. કરુણા થઈ છતાં તું તારો ધન ક્યારેય આપ્યો નથી।

Verse 35

गोमहिष्यादिकं सर्वं पशूनां संचितं त्वया । विक्रीय च धनं विप्र संचितं विपुलं त्वया

ગાય, મહિષ વગેરે સર્વ પશુધન તું સંગ્રહ્યું; અને હે વિપ્ર, તેને વેચીને તું અતિશય ધન પણ સંચિત કર્યું।

Verse 36

तक्रं घृतं तथा क्षीरं विक्रयित्वा ततो दधि । दुष्कालं चिंतितं विप्र मोहितो विष्णुमायया

છાશ, ઘી અને દૂધ તથા પછી દહીં પણ વેચીને, હે બ્રાહ્મણ, તે દુર્ભિક્ષની ચિંતા કરતો થયો અને વિષ્ણુની માયાથી મોહિત થયો।

Verse 37

कृतं महार्घमेवात्र अन्नं ब्राह्मणसत्तम । निर्दयेन त्वया दानं न दत्तं तु कदाचन

હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, અહીં મોંઘું અન્ન ખરેખર તૈયાર થતું; પરંતુ તું નિર્દય બની ક્યારેય દાન આપ્યું નથી।

Verse 38

देवानां पूजनं विप्र भवता न कृतं कदा । प्राप्य पर्वाणि विप्रेभ्यो द्रव्यं न च समर्पितम्

હે બ્રાહ્મણ, તું ક્યારેય દેવતાઓનું પૂજન કર્યું નથી; અને પર્વ-તિથિઓ આવે ત્યારે પણ બ્રાહ્મણોને દ્રવ્યદાન અર્પણ કર્યું નથી।

Verse 39

श्राद्धंकालंतुसंप्राप्यश्रद्धयानकृतंत्वया । भार्या वदति ते साध्वी दिनमेनं समागतम्

શ્રાદ્ધનો સમય આવી ગયો છતાં તું શ્રદ્ધાથી તે કર્યું નથી. તારી સાધ્વી પત્ની તને કહે છે—“આજ એ જ દિવસ આવી પહોંચ્યો છે।”

Verse 40

श्वशुरस्य श्राद्धकालः श्वश्र्वाश्चैव महामते । त्वं श्रुत्वा तद्वचस्तस्या गृहं त्यक्त्वा पलायसे

“હે મહામતે, આ તારા સસરાના શ્રાદ્ધનો સમય છે અને સાસુનો પણ. છતાં તેની વાત સાંભળીને તું ઘર છોડીને ભાગી જાય છે।”

Verse 41

धर्ममार्गं न दृष्टं ते श्रुतं नैव कदा त्वया । लोभो मातापिता भ्राता लोभः स्वजनबांधवाः

તમે ધર્મમાર્ગ કદી જોયો નથી, ન તો કદી સાંભળ્યો છે. તમારા માટે લોભ જ માતા-પિતા છે, લોભ જ ભાઈ છે; લોભ જ તમારા સ્વજન અને બંધુઓ છે.

Verse 42

पालितं लोभमेवैकं त्यक्त्वा धर्मं सदैव हि । तस्माद्दुःखी भवाञ्जातो दरिद्रेणातिपीडितः

તમે સદા ધર્મ ત્યજીને માત્ર લોભને જ પોષ્યો છે; તેથી તમે દુઃખી બન્યા છો અને દારિદ્ર્યથી અત્યંત પીડિત થયા છો.

Verse 43

दिनेदिने महातृष्णा हृदये ते प्रवर्द्धते । यदायदा गृहे द्रव्यं वृद्धिमायाति ते तदा

દિવસે દિવસે તમારા હૃદયમાં મહાતૃષ્ણા વધે છે; અને જ્યારે જ્યારે તમારા ઘરમાં ધન વધે છે, ત્યારે ત્યારે તે તૃષ્ણા વધુ જ વધે છે.

Verse 44

तृष्णया दह्यमानस्तु तया त्वं वह्निरूपया । रात्रौ वा सुप्रसुप्तस्तु निश्चितो हि प्रचिंतसि

અગ્નિસ્વરૂપ એવી તૃષ્ણાથી દહ્યમાન થઈને તમે, રાત્રે ઘોર નિદ્રામાં પણ, નિશ્ચિતપણે એ જ ચિંતા કરતા રહો છો.

Verse 45

दिनं प्राप्य महामोहैर्व्यापितोसि सदैव हि । सहस्रं लक्षं मे कोटिः कदा अर्बुदमेव च

દિવસે દિવસે તમે સદા મહામોહથી ઘેરાયેલા રહો છો—‘હજાર, લાખ, કરોડ; મને અર્બુદ પણ ક્યારે મળશે?’—એવી જ ચિંતા કરો છો.

Verse 46

भविष्यति कदा खर्वो निखर्वश्चाथ मे गृहे । एवं सहस्रं लक्षं च कोटिरर्बुदमेव च

મારા ઘરમાં ક્યારે ખર્વ અને નિખર્વ, તેમજ સહસ્ર, લાખ, કરોડ અને અર્બુદ જેટલું ધન થશે?

Verse 47

खर्वो निखर्वः संजातस्तृष्णा नैव प्रगच्छति । तव कायं परित्यज्य वृद्धिमायाति सर्वदा

ખર્વ-નિખર્વ જેટલું થયું તોય તૃષ્ણા કદી જતી નથી; તું દેહ ત્યજી દે તો પણ તે સદા વધીને ફરી પાછી આવે છે.

Verse 48

नैव दत्तं हुतं विप्र भुक्तं नैव कदा त्वया । खनितं भूमिमध्ये तु क्षिप्तं पुत्रानजानते

હે વિપ્ર! તું ન દાન આપ્યું, ન હવન કર્યું, ન કદી ભોગવ્યું; પરંતુ ધરતીના મધ્યમાં ખોદીને દાટી દીધું—પુત્રોને પણ ખબર નથી.

Verse 49

अन्यमेवमुपायं तु द्रव्यागमनकारणात् । कुरुषे सर्वदा विप्र लोकान्पृच्छसि बुद्धिमान्

ધન મેળવવાના હેતુથી તું હંમેશાં આવા અન્ય ઉપાયો કરે છે, હે વિપ્ર; બુદ્ધિમાન થઈને પણ લોકોને પૂછતો ફરતો રહે છે.

Verse 50

खनित्रमंजनं वादं धातुवादमतः परम् । पृच्छमानो भ्रमस्येकस्तृष्णया परिमोहितः

તે ખનન, અંજન (સુરમો), વાદ-વિવાદ અને પછી ધાતુવાદ વિષે પૂછતો રહ્યો; એકલો ભટકતો તૃષ્ણાથી સંપૂર્ણ મોહિત થયો.

Verse 51

स्पर्शंचिंतयसेनित्यंकल्पान्सिद्धिप्रदायकान् । प्रवेशं विवराणां तु चिंतमानः सु पृच्छसि

તમે સદા સ્પર્શથી સિદ્ધિ આપનારા કલ્પોનું ચિંતન કરો છો. અને વિવર/છિદ્રોમાં પ્રવેશનો વિચાર કરતાં તમે ઉત્તમ પ્રશ્ન પૂછો છો॥

Verse 52

तृष्णानलेन दग्धेन सुखं नैव प्रगच्छसि । तृष्णानलेन संदीप्तो हाहाभूतो विचेतनः

તૃષ્ણાની અગ્નિથી દગ્ધ થઈને તમે સુખ કદી પણ પ્રાપ્ત કરતા નથી. એ જ ઇચ્છાગ્નિથી વધુ પ્રજ્વલિત થઈ ‘હાય! હાય!’ કરતાં તમે અચેત બની જાઓ છો॥

Verse 53

एवं मुग्धोसि विप्रेंद्र गतस्त्वं कालवश्यताम् । दारापुत्रेषु तद्द्रव्यं पृच्छमानेषु वै त्वया

હે વિપ્રેન્દ્ર! આ રીતે તમે મોહિત થઈ કાળના વશમાં પડ્યા છો. પત્ની અને પુત્રોએ તે ધન વિષે પૂછ્યું ત્યારે તમે ખરેખર ઉત્તર આપી શક્યા નહીં॥

Verse 54

कथितं नैव वृत्तांतं प्राणांस्त्यक्त्वा गतो यमम् । एवं सर्वं मया ख्यातं वृत्तांतं तव पूर्वकम्

તેણે કોઈ પણ વૃત્તાંત કહ્યું નહીં; પ્રાણ ત્યજી યમ પાસે ગયો. આ રીતે તમારો પૂર્વવૃત્તાંત સર્વ મેં તમને સમજાવ્યો છે॥

Verse 55

अनेन कर्मणा विप्र निर्धनोसि दरिद्रवान् । संसारे यस्य सत्पुत्रा भक्तिमंतः सदैव हि

હે વિપ્ર! આ કર્મથી તમે નિર્ધન અને દરિદ્ર બન્યા છો. છતાં સંસારમાં તમારા સತ್ಪુત્રો સદા ભક્તિથી યુક્ત રહે છે॥

Verse 56

सुशीला ज्ञानसंपन्नाः सत्यधर्मरताः सदा । संभवंति गृहे तस्य यस्य विष्णुः प्रसीदति

જેનાં ગૃહે ભગવાન વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાય છે, તેના ઘરમાં સદા સુશીલ, જ્ઞાનસંપન્ન અને સત્ય-ધર્મમાં રત જન ઉત્પન્ન થાય છે તથા વસે છે।

Verse 57

धनं धान्यं कलत्रं तु पुत्रपौत्रमनंतकम् । स भुंक्ते मर्त्यलोके वै यस्य विष्णुः प्रसन्नवान्

જેનાં પર ભગવાન વિષ્ણુ પ્રસન્ન હોય છે, તે મર્ત્યલોકમાં ધન, ધાન્ય, પત્ની તથા પુત્ર-પૌત્રોની અનંત પરંપરાનો નિશ્ચયે ભોગ કરે છે।

Verse 58

विना विष्णोः प्रसादेन दारापुत्रान्न चाप्नुयात् । सुजन्म च कुलं विप्र तद्विष्णोः परमं पदम्

વિષ્ણુના પ્રસાદ વિના પત્ની-પુત્ર પ્રાપ્ત થતા નથી; તેમજ સારો જન્મ અને ઉત્તમ કુળ પણ મળતું નથી, હે વિપ્ર—આ જ વિષ્ણુનું પરમ પદ છે।