Adhyaya 15

Verse 1

सोमशर्मोवाच । पापिनां मरणं भद्रे कीदृशैर्लक्षणैर्युतम् । तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि यदि जानासि भामिनि

સોમશર્માએ કહ્યું—હે ભદ્રે, પાપીઓનું મરણ કયા કયા લક્ષણોથી યુક્ત હોય છે? જો તું જાણતી હો, હે સુન્દરી, તો મને વિસ્તારે કહો.

Verse 2

सुमनोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि तस्मात्सिद्धाच्छ्रुतं मया । पापिनां मरणे कांत यादृशं लिंगमेव च

સુમનાએ કહ્યું—હે પ્રિય, સાંભળો; તે સિદ્ધ પાસેથી મેં જે સાંભળ્યું છે તે કહું છું. પાપીઓના મરણ સમયે જે ચિહ્ન પ્રગટે છે તે પણ જણાવું છું.

Verse 3

महापातकिनां चैव स्थानं चेष्टां वदाम्यहम् । विण्मूत्रामेध्यसंयुक्तां भूमिं पापसमन्विताम्

હવે હું મહાપાતકીઓનું નિવાસસ્થાન અને તેમની ચેષ્ટા કહું છું—વિષ્ઠા, મૂત્ર અને અન્ય અપવિત્રતાથી યુક્ત એવી ભૂમિ પાપથી પરિપૂર્ણ હોય છે.

Verse 4

सतां प्राप्य सुदुष्टात्मा प्राणान्दुःखेन मुंचति । चांडालभूमिं संप्राप्य मरणं याति दुःस्थितः

સત્પુરુષોના સંગમાં આવીને પણ અતિદુષ્ટચિત્ત મનુષ્ય દુઃખથી પ્રાણ છોડે છે; ચાંડાલભૂમિમાં પહોંચીને દુર્દશામાં મૃત્યુ પામે છે।

Verse 5

गर्दभाचरितां भूमिं वेश्यागेहं समाश्रितः । कल्पपालगृहं गत्वा निधनायोपगच्छति

ગર્દભો ફરતા પ્રદેશમાં રહી, વેશ્યાગૃહનો આશ્રય લઈ, અને કલ્પપાલ (વેશ્યાલય-પાલક)ના ઘેર જઈ મનુષ્ય વિનાશ (મૃત્યુ) તરફ આગળ વધે છે।

Verse 6

अस्थिचर्मनखैः पूर्णमाश्रितं पापकिल्बिषैः । तां प्राप्य च स दुष्टात्मा मृत्युं याति सुनिश्चितम्

અસ્થિ, ચર્મ અને નખોથી ભરેલું તથા પાપમલથી આવૃત તે સ્થાન/અવસ્થા પ્રાપ્ત કરીને દુષ્ટાત્મા નિશ્ચિત જ મૃત્યુને પામે છે।

Verse 7

अन्यां पापसमाचारां प्राप्य मृत्युं स गच्छति । अथ चेष्टां प्रवक्ष्यामि दूतानां तु तमिच्छताम्

બીજો પાપમય આચાર અપનાવી તે મૃત્યુને પામે છે. હવે તેને શોધતા દૂતોની ચેષ્ટાઓનું વર્ણન હું કરું છું।

Verse 8

भैरवान्दारुणान्घोरानतिकृष्णान्महोदरान् । पिंगाक्षान्पीतनीलांश्च अतिश्वेतान्महोदरान्

તેણે ભૈરવોનું વર્ણન કર્યું—તેઓ દારુણ અને ઘોર હતા; કેટલાક અતિ કૃષ્ણવર્ણ, મહોદર; કેટલાક પિંગાક્ષ, પીત અથવા નીલવર્ણ; અને કેટલાક અતિશ્વેત, છતાં મહોદર હતા।

Verse 9

अत्युच्चान्विकरालांश्च शुष्कमांसवसोपमान् । रौद्रदंष्ट्रान्करालांश्च सिंहास्यान्सर्पहस्तकान्

તેણે અત્યંત ઊંચા અને વિકરાળ જીવોને જોયા, જે સૂકાં માંસ અને ચરબી જેવા લાગતા હતા; ભયંકર દંષ્ટ્રાવાળા, ભયાવહ આકારવાળા, સિંહમુખ અને સર્પસમાન હાથવાળા।

Verse 10

सतान्दृष्ट्वा प्रकंपेत खिद्यते च मुहुर्मुहुः । शिवासंनादवद्घोरान्महारावान्महामते

તેમને જોઈ મનુષ્ય કંપી ઊઠે છે અને વારંવાર વ્યાકુળ થાય છે, હે મહામતે; કારણ કે તેમના ઘોર મહારવ શિયાળના હૂંકાર સમાન ભયંકર છે।

Verse 11

मुंचंति दूतकाः सर्वे कर्णमूले तु तस्य हि । गले पाशैः प्रबद्ध्वा ते कटिं बद्ध्वा तथोदरे

તે બધા દૂત તેના કાનના મૂળ પર પ્રહાર કરે છે; અને પાશોથી તેના ગળાને બાંધી, તેની કમર તથા પેટને પણ કસીને બાંધે છે।

Verse 12

समाधृष्य निपात्यंते हाहेति वदते मुहुः । म्रियमाणस्य या चेष्टा तामेवं प्रवदाम्यहम्

પકડીને ઘસડીને તેઓ તેને પાડી દે છે; તે વારંવાર ‘હાય! હાય!’ કહી રડે છે. મરણાસન્નની જે છટપટાહટ હોય છે, તેને હું આ રીતે વર્ણવું છું।

Verse 13

परद्रव्यापहरणं परभार्याविडंबनम् । ऋणं परस्य सर्वस्वं गृहीतं यत्तु पापिभिः

પરધનનું અપહરણ, પરસ્ત્રીનું અપમાન/દૂષણ, અને ઋણના નામે પરનું સર્વસ્વ હડપ કરવું—આ પાપીઓના કરેલા કર્મો છે।

Verse 14

पुनर्नैव प्रदत्तं हि लोभास्वादविमोहतः । अन्यदेवं महापापं कुप्रतिग्रहमेव च

લોભ અને વિષયાસ્વાદના મોહથી એકવાર આપેલું દાન ફરી આપવું ન જોઈએ. તેમજ કુપ્‌પ્રતિગ્રહ—અયોગ્ય દાન સ્વીકારવું—આ પણ મહાપાપ છે.

Verse 15

कंठमायांति ते सर्वे म्रियमाणस्य तस्य च । यानिकानि च पापानि पूर्वमेव कृतानि च

તે મનુષ્ય મરતો હોય ત્યારે તેના કંઠ સુધી તે બધાં કર્મો આવી ચડે છે—તેને પહેલાં કરેલા સર્વ પાપો.

Verse 16

आयांति कंठमूलं ते महापापस्य नान्यथा । दुःखमुत्पादयंत्येते कफबंधेन दारुणम्

તે કંઠમૂળ સુધી પહોંચે છે—આ માત્ર મહાપાપના ફળથી જ થાય છે, અન્યથા નહીં. કફના ભયંકર બંધનથી તે ઘોર દુઃખ ઉત્પન્ન કરે છે.

Verse 17

पीडाभिर्दारुणाभिस्तु कंठो घुरघुरायते । रोदते कंपतेऽत्यर्थं मातरं पितरं पुनः

ભયંકર પીડાઓથી તેનો કંઠ ઘુરઘુર અવાજ કરે છે. તે રડે છે, અત્યંત કંપે છે અને વારંવાર માતા-પિતાને પોકારે છે.

Verse 18

स्मरते भ्रातरं तत्र भार्यां पुत्रान्पुनःपुनः । पुनर्विस्मरणं याति महापापेन मोहितः

ત્યાં તે વારંવાર પોતાના ભાઈ, પત્ની અને પુત્રોને સ્મરે છે; પરંતુ મહાપાપના મોહથી તે ફરી ફરી વિસ્મૃતિમાં પડી જાય છે.

Verse 19

तस्य प्राणान गच्छंति बहुपीडासमाकुलाः । पतते कंपते चैव मूर्च्छते च पुनःपुनः

ઘણી પીડાઓથી વ્યાકુળ થઈ તેના પ્રાણ ક્ષીણ થવા લાગે છે. તે પડી જાય છે, કંપે છે અને વારંવાર મૂર્છિત થાય છે.

Verse 20

एवं पीडासमायुक्तो दुःखं भुंक्तेति मोहितः । तस्य प्राणाः सुदुःखेन महाकष्टैः प्रचालिताः

આ રીતે પીડાથી યુક્ત થઈ તે મોહગ્રસ્ત બની દુઃખ ભોગવે છે. ભારે શોક અને મહાકષ્ટોથી તેના પ્રાણ પણ હચમચી જાય છે.

Verse 21

अपानमार्गमाश्रित्य शृणु कांत प्रयांति ते । एवं प्राणी महामुग्धो लोभमोहसमन्वितः

અપાનના અધોમાર્ગનો આશ્રય લઈને—સાંભળ, હે પ્રિયે—તેઓ એ જ માર્ગે જાય છે. આમ પ્રાણી મહામૂઢ બની લોભ અને મોહથી યુક્ત રહે છે.

Verse 22

नीयते यमदूतैस्तु तस्य दुःखं वदाम्यहम्

તે યમદૂતો દ્વારા લઈ જવાય છે; તેનું દુઃખ હું વર્ણવું છું.