Adhyaya 119

Verse 1

एकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः । कपिंजल उवाच । यस्याः प्रहसनात्तात सुहृद्यानि भवंति वै । पुष्पाणि दिव्यगंधीनि दुर्लभानि सुरासुरैः

કપિંજલે કહ્યું— હે તાત, જેના હાસ્યથી મનોહર, દિવ્ય સુગંધવાળા પુષ્પો ઉત્પન્ન થાય છે, જે દેવો અને અસુરો માટે પણ દુર્લભ છે.

Verse 2

कस्मात्तु देवताः सर्वाः प्रवांछंति महामते । शंकरः सुखमायाति हास्यपुष्पैः सुपूजितः

હે મહામતે, સર્વ દેવતાઓ આને કેમ ઇચ્છે છે? હર્ષ-હાસ્યથી અર્પિત પુષ્પોથી સુપૂજિત થતાં શંકર સહજ રીતે પ્રસન્ન થઈ આવી જાય છે.

Verse 3

को गुणस्तस्य पुष्पस्य तन्मे कथय विस्तरात् । कामोदा सा भवेत्का तु कस्य पुत्री वरांगना

તે પુષ્પનો વિશેષ ગુણ શું છે? તે મને વિસ્તારે કહો. અને ‘કામોદા’ નામની તે સુંદર સ્ત્રી કોણ છે—તે કોની પુત્રી છે?

Verse 4

हास्यात्तस्या महाभाग सुपुष्पाणि भवंति च । को गुणस्तत्कथां ब्रूहि सकलां विस्तरेण च

હે મહાભાગ! તેના હાસ્યથી પણ ઉત્તમ પુષ્પો ઉત્પન્ન થાય છે. તેની પાછળ કયો ગુણ છે? તેની સમગ્ર કથા વિસ્તારે કહો.

Verse 5

कुंजल उवाच । पुरा देवैर्महादैत्यैः कृत्वा सौहार्दमुत्तमम् । ममंथुः सागरं क्षीरममृतार्थं समुद्यताः

કુંજલ બોલ્યો—પૂર્વકালে દેવો અને મહાદૈત્યો ઉત્તમ સૌહાર્દનો કરાર કરીને, અમૃત મેળવવા માટે ક્ષીરસાગરનું મંથન કરવા ઉદ્યત થયા.

Verse 6

मथनाद्देवदैत्यानां कन्यारत्नचतुष्टयम् । वरुणेन दर्शितं पूर्वं सोमेनैव तथा पुनः

દેવ-દૈત્યોના મંથનથી કન્યા-રત્નોનું ચતુષ્ક પ્રગટ થયું. તેને પહેલાં વરુણે દર્શાવ્યું અને પછી સોમએ પણ એ જ રીતે ફરી પ્રદર્શિત કર્યું.

Verse 7

पश्चात्संदर्शितं पुण्यममृतं कलशे स्थितम् । कन्या चतुष्टयं पूर्वं देवानां हितमिच्छति

પછી કલશમાં સ્થિત પવિત્ર અમૃત દર્શાવાયું. અને પહેલાં પ્રગટ થયેલી ચાર કન્યાઓ દેવોના હિતની ઇચ્છા રાખતી હતી.

Verse 8

सुलक्ष्मीर्नाम सा चैका द्वितीया वारुणी तथा । ज्येष्ठा नाम तथा ख्याता कामोदान्या प्रचक्षते

તેમામાં એકનું નામ સુલક્ષ્મી છે; બીજીનું નામ વારુણી કહેવાય છે. બીજી એક ‘જ્યેષ્ઠા’ નામે પ્રસિદ્ધ છે અને બીજીને ‘કામોદા’ તરીકે વર્ણવે છે.

Verse 9

तासां मध्ये वरा श्रेष्ठा पूर्वं जाता महामते । तस्माज्ज्येष्ठेति विख्याता लोके पूज्या सदैव हि

હે મહામતે! તેમામાં જે સર્વોત્તમ અને શ્રેષ્ઠા હતી તે પહેલાં જન્મી; તેથી તે ‘જ્યેષ્ઠા’ નામે લોકમાં વિખ્યાત છે અને સદા પૂજ્ય છે.

Verse 10

वारुणीपानरूपा च पयःफेनसमुद्भवा । अमृतस्य तरंगाच्च कामोदाख्या बभूव ह

તેણે વારુણી-પાનનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું; દૂધના ફેનમાંથી ઉત્પન્ન થઈ અને અમૃતની તરંગોમાંથી પ્રગટ થઈ ‘કામોદા’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈ.

Verse 11

सोमो राजा तथा लक्ष्मीर्जज्ञाते अमृतादपि । त्रैलोक्यभूषणः सोमः संजातः शंकरप्रियः

અમૃતમાંથી રાજા સોમ અને લક્ષ્મી પણ ઉત્પન્ન થયા. ત્રિલોકનું ભૂષણ એવા સોમ પ્રગટ થયા, જે શંકરને પ્રિય છે.

Verse 12

मृत्युरोगहरा जाता सुराणां वारुणी तथा । ज्येष्ठासु पुण्यदा जाता लोकानां हितमिच्छताम्

દેવતાઓ માટે વારુણી મૃત્યુ અને રોગ હરણ કરનારી બની પ્રગટ થઈ; અને ‘જ્યેષ્ઠા’ રૂપે લોકહિત ઇચ્છનારાઓને પુણ્ય આપનારી બની.

Verse 13

अमृतादुत्थिता देवी कामोदा नाम पुण्यदा । विष्णोः प्रीत्यै भविष्ये तु वृक्षरूपं प्रयास्यति

અમૃતમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી ‘કામોદા’ નામની દેવી પુણ્યદાયિની છે. ભવિષ્યમાં વિષ્ણુની પ્રીતિ માટે તે વૃક્ષરૂપ ધારણ કરશે.

Verse 14

विष्णुप्रीतिकरी सा तु भविष्यति सदैव हि । तुलसी नाम सा पुण्या भविष्यति न संशयः

તે સદૈવ વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરનારિ થશે. તે ‘તુલસી’ નામની પુણ્યમયી બનશે—એમાં શંકા નથી.

Verse 15

तया सह जगन्नाथो रमिष्यति न संशयः । तुलस्याः पत्रमेकं यो नीत्वा कृष्णाय दास्यति

તેણી સાથે જગન્નાથ નિશ્ચયે રમણ કરશે—શંકા નથી. જે તુલસીનું એક પાન પણ લાવી કૃષ્ણને અર્પે છે, તે તેમનો અનુગ્રહ પામે છે.

Verse 16

मेने तस्योपकाराणां किमस्मै च ददाम्यहम् । इत्येवं चिंतयेन्नित्यं तस्य प्रीतिकरो भवेत्

તેના ઉપકારોને સ્મરીને ‘હું તેને પ્રતિદાનમાં શું આપું?’ એમ નિત્ય વિચારવું. જે રોજ એમ ચિંતન કરે, તે તેની પ્રીતિનું કારણ બને છે.

Verse 17

एवं कामोद नामासौ पूर्वं जाता समुद्रजा । यदा सा हसते देवी हर्षगद्गदभाषिणी

આ રીતે ‘કામોદા’ નામની તે દેવી પૂર્વે સમુદ્રમાંથી જન્મેલી. જ્યારે દેવી હસે છે, ત્યારે હર્ષથી ગદગદ વાણી બોલે છે.

Verse 18

सौहृद्यानि सुगंधीनि मुखात्तस्याः पतंति वै । अम्लानानि सुपुष्पाणि यो गृह्णाति समुद्यतः

તેણીના મુખમાંથી સુગંધિત સૌહાર્દ્યનાં ચિહ્નો નિશ્ચયે ઝરે છે—ન વાંઝેલા સુંદર પુષ્પો—જેને ઉત્સુક ભક્ત ઊભો થઈ ગ્રહણ કરે છે।

Verse 19

पूजयेच्छंकरं देवं ब्रह्माणं माधवं तथा । तस्य देवाः प्रतुष्यंति यदिच्छति ददंति तत्

શંકર દેવ, બ્રહ્મા અને માધવની પણ પૂજા કરવી જોઈએ; તેઓ પ્રસન્ન થાય તો દેવો ઇચ્છિત વસ્તુ આપે છે।

Verse 20

रोदित्येषा यदा सा च केन दुःखेन दुःखिता । नेत्राश्रुभ्यो हि तस्यास्तु प्रभवंति पतंति च

જ્યારે તે કોઈ દુઃખથી દુઃખિત થઈ રડે છે, ત્યારે તેની આંખોમાંથી આંસુ ઊભાં થઈ નીચે પડે છે।

Verse 21

तानि चैव महाभाग हृद्यानि सुमहांति च । सौरभेण विना तैस्तु यः पूजयति शंकरम्

હે મહાભાગ! તે અર્પણો ખરેખર હૃદયપ્રિય અને અતિ ઉત્તમ છે; પરંતુ યોગ્ય સૌરભ વિના એ જ પુષ્પોથી જે શંકરની પૂજા કરે છે, તે…

Verse 22

तस्य दुःखं च संतापो जायते नात्र संशयः । पुष्पैस्तु तादृशैर्देवान्सकृदर्चति पापधीः

તેના માટે દુઃખ અને દહનરૂપ સંતાપ ઊભો થાય છે—એમાં શંકા નથી. પાપબુદ્ધિવાળો માણસ એવા (અયોગ્ય) પુષ્પોથી દેવોની એકવાર પણ અર્ચના કરે છે।

Verse 23

तस्य दुःखं प्रकुर्वंति देवास्तत्र न संशयः । एतत्ते सर्वमाख्यातं कामोदाख्यानमुत्तमम्

તેનું દુઃખ દેવતાઓ જ ઉપજાવે છે—એમાં કોઈ સંશય નથી. આ રીતે ‘કામોદા’ નામનું ઉત્તમ આખ્યાન મેં તને સર્વ કહેલું છે.

Verse 24

अथ कृष्णो विचिंत्यैव दृष्ट्वा विक्रमसाहसम् । विहुंडस्यापि पापस्य उद्यमं साहसं तदा

પછી શ્રીકૃષ્ણે ક્ષણમાત્ર વિચાર કરીને, તે સમયે પાપી વિહુંડાએ કરેલા પરાક્રમ-સાહસ અને ધૃષ્ટ ઉદ્યમને જોયો.

Verse 25

नारदं प्रेषयामास मोहयैनं दुरासदम् । नारदस्त्वथ संश्रुत्य वाक्यं विष्णोर्महात्मनः

તે દુર્જેય અને દુર્ગમ પુરુષને મોહિત કરવા તેમણે નારદને મોકલ્યા. ત્યારબાદ મહાત્મા વિષ્ણુના વચન સાંભળી નારદ (તદનુસાર) પ્રસ્થાન કર્યા.

Verse 26

गच्छमानं दुरात्मानं कामोदां प्रति दानवम् । गत्वा तमाह दैत्येंद्रं नारदः प्रहसन्निव

કામોદા તરફ જતા તે દુષ્ટાત્મા દાનવ પાસે જઈ, નારદે જાણે સ્મિત કરતાં હોય તેમ તે દૈત્યેન્દ્રને કહ્યું.

Verse 27

क्व यासि त्वं च दैत्येंद्र सत्वरं च समातुरः । सांप्रतं केन कार्येण कस्यार्थं केन नोदितः

હે દૈત્યેન્દ્ર! તું એટલી ઉતાવળ અને વ્યાકુલતાથી ક્યાં જઈ રહ્યો છે? અત્યારે કયા કાર્ય માટે, કોના હિતાર્થે, અને કોની પ્રેરણાથી તું નીકળ્યો છે?

Verse 28

ब्रह्मात्मजं नमस्कृत्य प्रत्युवाच कृतांजलि । कामोदपुष्पार्थमहं प्रस्थितो द्विजसत्तम

બ્રહ્માના પુત્રને નમસ્કાર કરીને તેણે હાથ જોડીને કહ્યું— “હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, હું કામોદનાં પુષ્પોની શોધમાં નીકળ્યો છું।”

Verse 29

तमुवाच स धर्मात्मा पुष्पैः किं ते प्रयोजनम् । विप्रवर्यं पुनः प्राह कार्यकारणमात्मनः

તે ધર્માત્માએ તેને કહ્યું— “પુષ્પોથી તને શું કામ?” પછી તેણે દ્વિજશ્રેષ્ઠને ફરી પોતાના કાર્યનું કારણ સમજાવ્યું।

Verse 30

नंदनस्य वनोद्देशे काचिन्नारी वरानना । तस्या दर्शनमात्रेण गतोऽहं कामवश्यताम्

નંદનવનના એક ભાગમાં એક સુંદરમુખી સ્ત્રી હતી; તેને માત્ર જોઈને જ હું કામના વશમાં પડી ગયો।

Verse 31

तया प्रोक्तोऽस्मि विप्रेंद्र पुष्पैः कामोदसंभवैः । पूजयस्व महादेवं पुष्पैस्तु सप्तकोटिभिः

હે વિપ્રેન્દ્ર, તેણીએ મને કહ્યું— “કામોદથી ઉત્પન્ન પુષ્પોથી મહાદેવની પૂજા કર; સાત કરોડ પુષ્પોથી.”

Verse 32

ततस्ते सुप्रिया भार्या भविष्यामि न संशयः । तदर्थे प्रस्थितोऽस्म्यद्य कामोदाख्यं पुरं प्रति

પછી હું તારી અતિ પ્રિય પત્ની બનીશ— તેમાં શંકા નથી. એ હેતુથી જ આજે હું કામોદ નામના નગર તરફ નીકળ્યો છું।

Verse 33

तामहं कामयिष्यामि सिंधुजां शुणु सांप्रतम् । मनोल्लासैर्महाहासैर्हासयिष्याम्यहं पुनः

હવે સાંભળો—હું તે સિંધુજ કન્યાની કામના કરું છું. મનના આનંદ અને મહાહાસ્યથી હું તેને ફરી ફરી હસાવીશ.

Verse 34

प्रीता सती महाभागा हसिष्यति पुनः पुनः । तद्धास्यं गद्गदं विप्र मम कार्यप्रवर्द्धनम्

એ સતી મહાભાગ્યા હૃદયથી પ્રીત થઈ ફરી ફરી હસશે. હે વિપ્ર, તેનું ગદગદ, ભાવભર્યું હાસ્ય મારા કાર્યને વધારશે.

Verse 35

तस्माद्धास्यात्पतिष्यंति दिव्यानि कुसुमानि च । तैस्तु देवमुमाकांतं पूजयिष्यामि सांप्रतम्

અતએવ તે હાસ્યમાંથી દિવ્ય પુષ્પો ઝરી પડશે; અને એ પુષ્પોથી હું હવે ઉમાકાંત દેવનું પૂજન કરીશ.

Verse 36

तेन पूजाप्रदानेन तुष्टो दास्यति मे फलम् । ईश्वरः सर्वभूतेशः शंकरो लोकभावनः

તે પૂજાર્પણથી પ્રસન્ન થઈ ઈશ્વર—સર્વભૂતેશ, લોકભાવન શંકર—મને તેનું ફળ આપશે.

Verse 37

नारद उवाच । तत्र दैत्य न गंतव्यं कामोदाख्ये पुरोत्तमे । विष्णुरस्ति सुमेधावी सर्वदैत्यक्षयावहः

નારદ બોલ્યા—હે દૈત્ય, કામોદા નામના તે ઉત્તમ નગરમાં તારે જવું નહિ; ત્યાં પરમ મેધાવી વિષ્ણુ નિવાસ કરે છે, જે સર્વ દૈત્યોનો ક્ષય કરનાર છે.

Verse 38

येनोपायेन पुष्पाणि कामोदाख्यानि दानव । तव हस्ते प्रयास्यंति तमुपायं वदाम्यहम्

હે દાનવ! જે ઉપાયથી ‘કામોદ’ નામનાં પુષ્પો સ્વયં તારા હાથમાં આવી પહોંચશે, તે ઉપાય હું તને કહું છું।

Verse 39

गंगातोयेषु दिव्यानि पतिष्यंति न संशयः । वाहितानि जलैर्दिव्यैरागमिष्यंति सांप्रतम्

ગંગાના જળમાં તે દિવ્ય વસ્તુઓ નિશ્ચયે પડશે—એમાં સંશય નથી; તે પવિત્ર જળપ્રવાહે વહેતી હવે અહીં આવી પહોંચશે।

Verse 40

तानि त्वं तु प्रतिगृहाण सुहृद्यानि महांति च । गृहीत्वा तानि पुष्पाणि साधयस्व मनीप्सितम्

અતએવ તું તે મહાન અને હૃદયપ્રિય દાન સ્વીકાર; તે પુષ્પો લઈને તારી મનોઇચ્છા સિદ્ધ કર।

Verse 41

नारदो दानवश्रेष्ठं मोहयित्वा ततः पुनः । ततश्च स तु धर्मात्मा चिंतयामास वै पुनः

દાનવોમાં શ્રેષ્ઠને મોહમાં પાડી નારદ ફરી ત્યાંથી દૂર થયા; ત્યારબાદ તે ધર્માત્મા પુનઃ વિચારવા લાગ્યો।

Verse 42

कथमश्रूणि सा मुंचेत्केनोपायेन दुःखिता । चिंतयानस्य तस्यैवं क्षणं वै नारदस्य च

“એ દુઃખિત સ્ત્રી કયા ઉપાયથી આંસુ રોકી શકે?” એમ વિચારી નારદ એક ક્ષણ મૌન રહ્યા।

Verse 43

ततो बुद्धिः समुत्पन्ना कामोदाख्यं पुरं गतः

ત્યારે તેની બુદ્ધિ પ્રબોધિત થઈ અને તે ‘કામોદા’ નામના નગરમાં ગયો.

Verse 119

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे कामोदाख्याने एकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં—વેનોપાખ્યાન, ગુરુતીર્થમાહાત્મ્ય, ચ્યવનચરિત્ર અને ‘કામોદા’ આખ્યાન અંતર્ગત—એકસો ઓગણીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।