Adhyaya 112
Gurutīrtha Māhātmya (within the Nahuṣa Episode): Celestial Song, Divine Splendor, and Reflective Doubt
ભૂમિખંડની તીર્થકથાના પ્રવાહમાં સ્વર્ગીય ગાન-નૃત્યનો પ્રસંગ શંભુની પુત્રીના અંતરમાં ક્ષોભ જગાવે છે; તે દૃઢ વૈરાગ્ય અને તપસ્વિની-નિશ્ચય સાથે ઊભી થાય છે. ત્યારે રાજકુમાર સમાન એક અદભુત તેજસ્વી પુરુષનું દર્શન થાય છે—સુગંધ, પુષ્પમાળા, આભૂષણ, વસ્ત્ર અને શુભલક્ષણોથી દીપ્ત—જેનાં દર્શનથી સૌ અચંબિત થાય છે. તેની ઓળખ વિષે પ્રશ્નો વધે છે—શું એ દેવ છે, ગંધર્વ છે, નાગપુત્ર છે, વિદ્યાધર છે, કે ક્રીડાશક્તિથી ઇન્દ્ર જ? પછી અનુમાન વધુ ઘન બને છે—શિવ, મનોભવ કામ, પુલસ્ત્ય, અથવા કુબેર—અને પુરાણોમાં જોવા મળતી ‘દિવ્ય-અસ્પષ્ટતા’ પ્રગટે છે, જ્યાં અતિશય સૌંદર્ય વિવેકની કસોટી કરે છે. સમા વિચારમાં હોય ત્યારે, રંભા અને સખીઓ સાથે એક સૌંદર્યાધિષ્ઠાત્રી સ્ત્રી આવે છે; તે સ્મિત સાથે હળવા હાસ્યથી શંભુની પુત્રીને સંબોધે છે. ઉપસંહારમાં અધ્યાયને વેનકથા, ગુરુતીર્થ-માહાત્મ્ય, ચ્યવનવૃત્તાંત અને નહુષ-પ્રસંગની અંદર સ્થિત બતાવવામાં આવે છે.
Shlokas
Verse 1
कुंजल उवाच । तदेव गानं च सुरांगनाभिर्गीतं समाकर्ण्य च गीतकैर्ध्रुवैः । समाकुला चापि बभूव तत्र सा शंभुपुत्री परिचिंतयाना
કુંજલે કહ્યું—સુરાંગનાઓએ ગાયેલું અને ધ્રુવગીતોની સ્થિર તાલથી યુક્ત એ જ ગાન સાંભળી, ત્યાં શંભુની પુત્રી વિચારમાં લીન થઈ અંતરમાં વ્યાકુળ બની ગઈ।
Verse 2
आसनात्तूर्णमुत्थाय महोत्साहेन संयुता । तूर्णं गता वरारोहा तपोभावसमन्विता
તે આસન પરથી તુરંત ઊભી થઈ, મહોત્સાહથી યુક્ત બની; તપોભાવથી સમન્વિત એવી તે શ્રેષ્ઠા સ્ત્રી તરત આગળ વધી ગઈ।
Verse 3
तं दृष्ट्वा देवसंकाशं दिव्यरूपसमप्रभम् । दिव्यगंधानुलिप्तांगं दिव्यमालाभिशोभितम्
તેને જોઈ—જે દેવસમાન તેજસ્વી, દિવ્યરૂપ અને સમદિવ્ય પ્રભાથી યુક્ત; જેના અંગો પર દિવ્ય સુગંધનો અનુલેપ હતો અને જે દિવ્ય માળાઓથી શોભિત હતો।
Verse 4
दिव्यैराभरणैर्वस्त्रैः शोभितं नृपनंदनम् । दीप्तिमंतं यथा सूर्यं दिव्यलक्षणसंयुतम्
દિવ્ય આભૂષણો અને વસ્ત્રોથી શોભિત તે નૃપનંદન સૂર્ય સમાન દીપ્તિમાન હતો અને દિવ્ય લક્ષણોથી યુક્ત હતો।
Verse 5
किं वा देवो महाप्राज्ञो गंधर्वो वा भविष्यति । किं वा नागसुतः सोयं किंवा विद्याधरो भवेत्
શું એ મહાપ્રાજ્ઞ દેવ બનશે, કે ગંધર્વ બનશે? શું એ નાગપુત્ર છે, અથવા વિદ્યાધર બનશે?
Verse 6
देवेषु नैव पश्यामि कुतो यक्षेषु जायते । अनया लीलया वीरः सहस्राक्षोपि जायते
દેવોમાં પણ હું એવો કોઈને નથી જોતી—યક્ષોમાં તો ક્યાંથી? આ લીલામય શક્તિથી એ વીર સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) પણ બની શકે છે.
Verse 7
शंभुरेष भवेत्किंवा किंवा चायं मनोभवः । किंवा पितुः सखा मे स्यात्पौलस्त्योऽयं धनाधिपः
શું આ શંભુ (શિવ) છે, કે આ મનોભવ (કામદેવ) છે? અથવા આ મારા પિતાનો મિત્ર પુલસ્ત્ય છે, કે ધનાધિપ કુબેર છે?
Verse 8
एवं समा चिंतयती च यावत्तावत्त्वरं रूपगुणाधिपा सा । समेत्य रंभासु महासखीभिरुवाच तां शंभुसुतां प्रहस्य
સમા આમ વિચારતી હતી ત્યાં સુધીમાં, રૂપ અને ગુણોની અધિષ્ઠાત્રી તે સ્ત્રી ઝડપથી ત્યાં આવી પહોંચી. રંભા અને પોતાની મહાસખીઓ સાથે આવી, શંભુની પુત્રીને સ્મિત અને હળવા હાસ્ય સાથે બોલી.
Verse 112
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં—વેનોપાખ્યાન, ગુરુતીર્થમાહાત્મ્ય, ચ્યવનચરિત્ર અને નહુષાખ્યાનના અંતર્ગત—એકસો બારમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.