Adhyaya 111
Nahuṣa’s Departure and the Splendor of Mahodaya (City-and-Forest Description)
નહુષા વીરભાવથી પ્રસ્થાન કરે છે. ભૂમિખંડના પ્રસંગમાં કુઞ્જલ વર્ણવે છે કે અપ્સરાઓ અને કિન્નરીઓ મંગલગીત ગાતી પ્રગટ થાય છે અને ગંધર્વ સ્ત્રીઓ કૌતુકથી એકત્ર થાય છે; સર્વત્ર શુભ ગાન-નૃત્યનો માહોલ છવાઈ જાય છે. પછી મહોદયા નગરીનું વૈભવ દર્શાય છે—દુષ્ટ હુઁડા સાથે તેનો સંબંધ કહેવાય છતાં તે ઇન્દ્રના નંદનવન જેવી રમણીય ઉપવનોથી, રત્નજડિત પ્રાકારોથી, અટ્ટાલિકાઓથી, પરિખાઓથી, કમળભર્યા જળાશયોથી અને કૈલાસસમાન મહેલોથી શોભે છે. નહુષા તે સમૃદ્ધિ જોઈ માતલિ સાથે નગરસીમાના અદ્ભુત વનમાં પ્રવેશે છે અને નદીકાંઠે પહોંચે છે, જ્યાં ગંધર્વો ગાય છે અને સૂત-માગધો તેની સ્તુતિ કરે છે. અંતે મધુર કિન્નરગીત સાંભળી રાજશ્રી દૈવી સૌંદર્ય અને સ્તુતિપરંપરાથી વધુ પ્રકાશિત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
कुंजल उवाच । निर्गच्छमाने समराय वीरे नहुषे हि तस्मिन्सुरराज तुल्ये । सकौतुका मंगलगीतयुक्ताः स्त्रियस्तु सर्वाः परिजग्मुरत्र
કુંજલાએ કહ્યું—દેવરાજ સમાન પરાક્રમી નહુષ જ્યારે યુદ્ધ માટે નીકળ્યો, ત્યારે ત્યાંની સર્વ સ્ત્રીઓ કૌતુકથી ભરાઈ મંગળગીતો ગાતી ગાતી બહાર આવી।
Verse 2
देवतानां वरा नार्यो रंभाद्यप्सरसस्तथा । किन्नर्यः कौतुकोत्सुक्यो जगुः स्वरेण सत्तम
હે સત્તમ! દેવતાઓની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ—રંભા આદિ અપ્સરાઓ—અને કિન્નરી કન્યાઓ કૌતુક અને આનંદથી ભરાઈ મધુર સ્વરે ગાવા લાગી।
Verse 3
गंधर्वाणां तथा नार्यो रूपालंकारसंयुताः । कौतुकाय गतास्तत्र यत्र राजा स तिष्ठति
તેમજ ગંધર્વોની સ્ત્રીઓ રૂપ અને આભૂષણોથી સજ્જ થઈ કૌતુકવશ ત્યાં ગઈ, જ્યાં રાજા નિવાસ કરતો હતો।
Verse 4
पुरं महोदयं नाम हुंडस्यापि दुरात्मनः । नंदनोपवनैर्दिव्यैः सर्वत्र समलंकृतम्
‘મહોદય’ નામનું એક નગર હતું; તે દુષ્ટાત્મા હુન્ડનું પણ હતું. તે સર્વત્ર નંદન-ઉપવન સમાન દિવ્ય ઉપવનો વડે અલંકૃત હતું।
Verse 5
सप्तकक्षान्वितैर्गेहैः कलशैरुपशोभितः । सपताकैर्महादंडैः शोभमानं पुरोत्तमम्
તે ઉત્તમ નગર સાત કક્ષાવાળા ગૃહોથી યુક્ત હતું, જેમાં કલશો શોભતા; અને ધ્વજાવાળી ઊંચી મહાદંડોથી તે વધુ જ શોભાયમાન હતું।
Verse 6
कैलासशिखराकारैः सोन्नतैर्दिवमास्थितैः । सर्वश्रियान्वितैर्दिव्यैर्भ्राजमानं पुरोत्तमम्
કૈલાસશિખર સમાન આકારવાળા, અતિ ઊંચા અને જાણે સ્વર્ગને સ્પર્શતા દિવ્ય પ્રાસાદોથી શોભિત, સર્વ શ્રી-સમૃદ્ધિથી યુક્ત તે ઉત્તમ નગરી તેજથી ઝળહળી રહી હતી।
Verse 7
वनैश्चोपवनैर्दिव्यैस्तडागैः सागरोपमैः । जलपूर्णैः सुशोभैस्तु पद्मै रक्तोत्पलान्वितैः
ત્યાં દિવ્ય વનો અને ઉપવનો હતાં, તથા સાગર સમાન વિશાળ તળાવો હતાં—જળથી પરિપૂર્ણ, અતિ મનોહર, કમળો અને રક્તોત્પલો વડે સુશોભિત।
Verse 8
प्राकारैश्च महारत्नैरट्टालकशतैरपि । परिखाभिः सुपूर्णाभिर्जलैः स्वच्छैः प्रशोभितम्
મહા રત્નોથી જડિત પ્રાકારો, સૈકડો ઊંચા અট্টાલકો, અને સ્વચ્છ-શુદ્ધ જળથી છલકાતી પરિખાઓથી તે નગર અતિ શોભાયમાન હતું।
Verse 9
अन्यैश्चैव महारत्नैर्गजाश्वैश्च विराजितम् । सुनारीभिः समाकीर्णं पुरुषैश्च महाप्रभैः
તે નગરી અન્ય અનેક મહારત્નોથી અલંકૃત હતી, ગજ-અશ્વોથી વિરાજમાન હતી; સુંદર નારીઓથી ભરપૂર અને મહાપ્રભ પુરુષોથી સમાકીર્ણ હતી।
Verse 10
नानाप्रभावैर्दिव्यैश्च शोभमानं महोदयम् । राजश्रेष्ठो महावीरो नहुषो ददृशे पुरम्
નાનાવિધ દિવ્ય પ્રભાવોથી પ્રકાશિત અને મહાસમૃદ્ધિથી યુક્ત તે શોભામય નગરીને રાજશ્રેષ્ઠ મહાવીર નહુષે નિહાળી।
Verse 11
पुरप्रांते वनं दिव्यं दिव्यवृक्षैरलंकृतम् । तद्विवेश महावीरो नंदनं हि यथाऽमरः
નગરના પ્રાંતે દિવ્ય વૃક્ષોથી અલંકૃત એક અદભુત વન હતું. તે મહાવીર તેમાં એવો પ્રવેશ્યો જાણે દેવ ઇન્દ્રના નંદનવનમાં પ્રવેશે.
Verse 12
रथेन सह धर्मात्मा तेन मातलिना सह । प्रविष्टः स तु राजेंद्रो वनमध्ये सरित्तटे
રથসহ અને માતલિ સાથે તે ધર્માત્મા રાજેન્દ્ર વનમાં પ્રવેશ્યો; વનના મધ્યમાં નદીના કિનારે પહોંચ્યો.
Verse 13
तत्र ता रूपसंयुक्ता दिव्या नार्यः समागताः । गंधर्वा गीततत्त्वज्ञा जगुर्गीतैर्नृपोत्तमम्
ત્યાં રૂપસંપન્ન દિવ્ય સ્ત્રીઓ એકત્ર થઈ; અને ગીતતત્ત્વના જ્ઞાતા ગંધર્વોએ નૃપોત્તમ માટે મધુર ગીતો ગાયા.
Verse 14
सूताश्च मागधाः सर्वे तं स्तुवंति नृपोत्तमम् । राजानमायुपुत्रं तं भ्राजमानं यथा रविम्
બધા સૂત અને માગધોએ તે નૃપોત્તમની સ્તુતિ કરી—આયુના પુત્ર એવા રાજાની, જે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી હતો.
Verse 15
शुश्राव गीतं मधुरं नहुषः किन्नरेरितम्
નહુષે કિન્નરે ગાયેલું મધુર ગીત સાંભળ્યું.
Verse 111
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने एकादशाधिकशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાન, ગુરુતીર્થ-માહાત્મ્ય, ચ્યવનચરિત્ર તથા નહુષ-પ્રસંગ અંતર્ગત એકસો અગિયારમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।