Adhyaya 108

Verse 1

कुंजल उवाच । ब्रह्मपुत्रो महातेजा वशिष्ठस्तपतां वरः । नहुषं तं समाहूय इदं वचनमब्रवीत्

કુંજલ બોલ્યો—બ્રહ્માના પુત્ર, મહાતેજસ્વી અને તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠે નહુષને બોલાવી આ વચન કહ્યું।

Verse 2

वनं गच्छ स्वशीघ्रेण वन्यमानय पुष्कलम् । समाकर्ण्य मुनेर्वाक्यं नहुषो वनमाययौ

“તુરંત જ વનમાં જા અને બહુ પ્રમાણમાં વન્ય આહાર-સામગ્રી લાવી દે.” મુનિના વચન સાંભળી નહુષ વનમાં ગયો।

Verse 3

तत्र किंचित्सुवृत्तांतं शुश्राव नहुषो बलः । अयमेष स धर्मात्मा नहुषो नाम वीर्यवान्

ત્યાં બલાએ થોડો શુભ વર્તાંત સાંભળ્યો—“આ જ તે ધર્માત્મા, નહુષ નામનો, મહાવીર્યવાન છે.”

Verse 4

आयोः पुत्रो महाप्राज्ञो बाल्यान्मात्रा वियोजितः । अस्यैवातिवियोगेन आयुभार्या प्ररोदिति

આયુનો પુત્ર મહાપ્રાજ્ઞ બાળપણથી જ માતાથી વિયોગ પામ્યો; અને આ અતિશય વિયોગથી આયુની પત્ની રડવા લાગી।

Verse 5

अशोकसुंदरी तेपे तपः परमदुष्करम् । कदा पश्यति सा देवी पुत्रमिंदुमती शुभा

અશોકસુંદરીએ પરમ દુષ્કર તપ કર્યું. તે શુભા દેવી ઇન્દુમતી ક્યારે પોતાના પુત્રનું દર્શન કરશે?

Verse 6

नाहुषं नाम धर्मज्ञं हृतं पूर्वं तु दानवैः । तपस्तेपे निरालंबा शिवस्य तनया वरा

ધર્મજ્ઞ નાહુષ નામનો પુરુષ પૂર્વે દાનવોએ અપહરણ કર્યો હતો. ત્યારબાદ શિવની શ્રેષ્ઠ પુત્રી નિરાલંબાએ તપશ્ચર્યા આરંભી.

Verse 7

अशोकसुंदरी बाला आयुपुत्रस्य कारणात् । अनेनापि कदा सा हि संगता तु भविष्यति

આયુના પુત્રના કારણે અશોકસુંદરી તે કન્યા—તે પણ ક્યારે તેની સાથે મિલન પામશે?

Verse 8

एवं सांसारिकं वाक्यं दिवि चारणभाषितम् । शुश्राव स हि धर्मात्मा नहुषो विभ्रमान्वितः

આ રીતે સ્વર્ગમાં ચારણોએ બોલેલા સાંસારિક વચનોને, ભ્રમથી આવૃત હોવા છતાં, ધર્માત્મા નાહુષે સાંભળ્યા.

Verse 9

स गत्वा वन्यमादाय वशिष्ठस्याश्रमं प्रति । वन्यं निवेद्य धर्मात्मा वशिष्ठाय महात्मने

તે વન્ય આહાર એકત્ર કરીને વશિષ્ઠના આશ્રમ તરફ ગયો; અને ધર્માત્મા બની તે વનજ દ્રવ્ય મહાત્મા વશિષ્ઠને અર્પણ કર્યું.

Verse 10

बद्धांजलिपुटोभूत्वा भक्त्या नमितकंधरः । तमुवाच महाप्राज्ञं वशिष्ठं तपतां वरम्

અંજલિ બાંધી, ભક્તિથી ગળું નમાવી, તેણે તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ મહાપ્રાજ્ઞ વશિષ્ઠને કહ્યું.

Verse 11

भगवञ्छ्रूयतां वाक्यमपूर्वं चारणेरितम् । एष वै नहुषो नाम्ना आयुपुत्रो वियोजितः

હે ભગવન્, ચરણે ઉચ્ચારેલા આ અપૂર્વ વચનો સાંભળો. આ આયુનો પુત્ર ‘નહુષ’ નામે ઓળખાય છે, જે પોતાની પૂર્વસ્થિતિથી વિયોગ પામ્યો છે.

Verse 12

मात्रा सह सुदुःखैस्तु इंदुमत्या हि दानवैः । शिवस्य तनया बाला तपस्तेपे सुदुश्चरम्

માતા ઇન્દુમતી સાથે—દાનવોની પીડાથી અત્યંત દુઃખિત બની—શિવની બાલિકા પુત્રીએ અતિ દુષ્કર તપ કર્યું.

Verse 13

निमित्तमस्य धीरस्य नहुषस्येति वै गुरो । एवमाभाषितं तैस्तु तत्सर्वं हि मया श्रुतम्

હે ગુરુદેવ, ‘ધીર નહુષ વિષે આ જ કારણ છે’ એમ તેમણે કહ્યું; અને તેમણે કહેલું તે સર્વ મેં સંપૂર્ણ રીતે સાંભળ્યું છે.

Verse 14

कोसावायुः स धर्मात्मा कासा त्विंदुमती शुभा । अशोकसुंदरी कासा नहुषेति क उच्यते

એ ધર્માત્મા વાયુ કોણ છે? અને એ શુભા ઇન્દુમતી કોણ છે? અશોકસુંદરી કોણ છે? તેમજ ‘નહુષ’ કહીને કોને કહે છે?

Verse 15

एतन्मे संशयं जातं तद्भवांश्छेत्तुमर्हति । अन्यः कोपि महाप्राज्ञः कुत्रासौ नहुषेति च

મારા મનમાં આ સંશય ઊભો થયો છે; તેને છેદવા તમે સમર્થ છો. અને તે બીજો મહાપ્રાજ્ઞ કોણ છે, તેમજ નહુષ હવે ક્યાં છે?

Verse 16

तत्सर्वं तात मे ब्रूहि कारणांतरमेव हि । वशिष्ठ उवाच । आयु राजा स धर्मात्मा सप्तद्वीपाधिपो बली

હે તાત! તે સર્વ મને કહો—અંતરંગ કારણ પણ. વસિષ્ઠ બોલ્યા—આયુ રાજા ધર્માત્મા અને બલવાન હતો; તે સપ્તદ્વીપનો અધિપતિ હતો.

Verse 17

भार्या इंदुमती तस्य सत्यरूपा यशस्विनी । तस्यामुत्पादितः पुत्रो भवान्वै गुणमंदिरम्

તેની પત્ની ઇંદુમતી—સત્યસ્વરૂપા અને યશસ્વિની. તેના ગર્ભથી પુત્ર જન્મ્યો—તમે જ, જે ગુણોના મંદિર છો.

Verse 18

आयुना राजराजेन सोमवंशस्य भूषणम् । हरस्य कन्या सुश्रोणी गुणरूपैरलंकृता

રાજરાજ આયુ—સોમવંશનું ભૂષણ—દ્વારા હર (શિવ) ની કન્યા જન્મી; તે સુશ્રોણી, ગુણ અને રૂપથી અલંકૃત હતી.

Verse 19

अशोकसुंदरी नाम्ना सुभगा चारुहासिनी । तस्य हेतोस्तपस्तेपे निरालंबा तपोवने

તેણું નામ અશોકસુંદરી—સુભગા અને ચારુહાસિની. તે હેતુ માટે તે તપોવનમાં નિરાલંબ રહી તપ કર્યું.

Verse 20

तस्या भर्ता भवान्सृष्टो धात्रा योगेन निश्चितः । गंगायास्तीरमाश्रित्य ध्यानयोग समाश्रिता

તેના પતિ તરીકે તમને ધાતાએ યોગબળથી સર્જ્યા છે—આ નિશ્ચિત છે. તે ગંગાતીરનો આશ્રય લઈ ધ્યાનયોગની સાધનામાં સ્થિત છે.

Verse 21

हुंडश्च दानवेंद्रो यो दृष्ट्वा चैकाकिनीं सतीम् । तपसा प्रज्वलंतीं च सुभगां कमलेक्षणाम्

દાનવોનો અધિપતિ હુન્ડ તે એકાકી સતીને જોઈ—તપસ્યાની અગ્નિથી જાણે પ્રજ્વલિત, સુભગા અને કમલનેત્રા—મોહિત થયો।

Verse 22

रूपौदार्यगुणोपेतां कामबाणैः प्रपीडितः । तां बभाषेऽन्तिकं गत्वा मम भार्या भवेति च

રૂપ, ઔદાર્ય અને ગુણોથી યુક્ત તેણીને જોઈ, કામબાણોથી પીડિત થઈ તે નજીક ગયો અને બોલ્યો—“તું મારી પત્ની થા.”

Verse 23

एवं सा तद्वचः श्रुत्वा तमुवाच तपस्विनी । मा हुंड साहसं कार्षीर्मा जल्पस्व पुनः पुनः

તેના વચન સાંભળી તપસ્વિની બોલી—“હે હુન્ડ, આવું સાહસ ન કર; ફરી ફરી આવી વાત ન બોલ.”

Verse 24

अप्राप्याहं त्वया वीर परभार्या विशेषतः । दैवेन मे पुरा सृष्ट आयुपुत्रो महाबलः

હે વીર, તું મને પ્રાપ્ત કરી શકતો નથી, ખાસ કરીને હું પરસ્ત્રી છું. દૈવયોગે પૂર્વે જ મારા માટે મહાબલી ‘આયુપુત્ર’ નામે પુત્ર ઉત્પન્ન થયો છે.

Verse 25

नहुषो नाम मेधावी भविष्यति न संशयः । देवदत्तो महातेजा अन्यथा त्वं करिष्यसि

નિઃસંદેહ ‘નહુષ’ નામે એક મેધાવી જન્મશે. ‘દેવદત્ત’ મહાતેજસ્વી થશે; નહીંતર તું અન્યથા વર્તન કરી બેસીશ.

Verse 26

ततः शाप्रं पदास्यामि येन भस्मी भविष्यसि । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं कामबाणैः प्रपीडितः

ત્યારે હું તત્કાળ એવો શાપ ઉચ્ચારીશ કે તું ભસ્મ થઈ જઈશ. તે વચન સાંભળીને તે કામદેવના બાણોથી પીડિત થઈ અત્યંત વ્યથિત થયો.

Verse 27

व्याजेनापि हृता तेन प्रणीता निजमंदिरे । ज्ञात्वा तया महाभाग शप्तोऽसौ दानवाधमः

બહાનાથી પણ તેણે તેણીને હરી લઈ પોતાના ઘરમાં લઈ ગયો. તે જાણતાં જ, હે મહાભાગ, તેણીએ તે અધમ દાનવને શાપ આપ્યો.

Verse 28

नहुषस्यैव हस्तेन तव मृत्युर्भविष्यति । अजाते त्वयि संजाता वदसे त्वं यथैव तत्

નહુષના જ હાથથી તારો મૃત્યુ થશે. તું તો હજી જન્મ્યો પણ નહોતો, છતાં જન્મી ગયો હોય તેમ બોલે છે—એ જ રીતે તું આ વાત જાહેર કરે છે.

Verse 29

स त्वमायुसुतो वीर हृतो हुंडेन पापिना । सूदेन रक्षितो दास्या प्रेषितो मम चाश्रमम्

હે વીર આયુપુત્ર, પાપી હુન્ડાએ તને હરી લીધો હતો; પરંતુ સૂદે (સારથી/સેવકે) તારી રક્ષા કરી અને એક દાસી દ્વારા તને મારા આશ્રમમાં મોકલ્યો.

Verse 30

भवंतं वनमध्ये च दृष्ट्वा चारणकिन्नरैः । यत्तु वै श्रावितं वत्स मया ते कथितं पुनः

વનના મધ્યમાં તમને જોઈ ચారణો અને કિન્નરોએ તે સમાચાર નિશ્ચયે સંભળાવ્યા; હે વત્સ, જે મને સંભળાવાયું હતું તે જ મેં તમને ફરી કહ્યું.

Verse 31

जहि तं पापकर्तारं हुंडाख्यं दानवाधमम् । नेत्राभ्यां हि प्रमुंचंतीमश्रूणि परिमार्जय

‘હુંડ’ નામના તે પાપકર્તા અધમ દાનવનો વધ કર; અને આંખોમાંથી વહેતા આંસુઓ પુંછી નાખ।

Verse 32

इतो गत्वा प्रपश्य त्वं गंगातीरं महाबलम् । निपात्य दानवेंद्रं तं कारागृहात्समानय

અહીંથી જઈ ગંગાના મહાબલ તટને નિહાળો; તે દાનવેન્દ્રને પાડી, કારાગૃહમાંથી તેને અહીં લાવી દો।

Verse 33

अशोकसुंदरी याहि तस्या भर्ता भवस्व हि । एतत्ते सर्वमाख्यातं प्रश्नस्यास्य हि कारणम्

અશોકસુંદરી પાસે જા; નિશ્ચયે તેનો પતિ બન. આ પ્રશ્નનું કારણ સહિત બધું મેં તને કહી દીધું છે।

Verse 34

आभाष्य नहुषं विप्रो विरराम महामतिः

નહુષને સંબોધીને તે મહામતિ બ્રાહ્મણ મૌન થયો।

Verse 35

आकर्ण्य सर्वं मुनिना प्रयुक्तमाश्चर्यभूतं स हि चिंत्यमानः । तस्यांतमेकः परिकर्तुकाम आयोः सुतः कोपमथो चकार

મુનિએ કહેલું સર્વ અદ્ભુત વૃત્તાંત સાંભળી તે મનમાં વિચારવા લાગ્યો; પછી તેનો અંત કરવા ઇચ્છીને આયુનો એક પુત્ર ક્રોધિત થયો।

Verse 108

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नाहुषाख्यानेऽष्टोत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાન, ગુરુતીર્થ-માહાત્મ્ય, ચ્યવનચરિત્ર તથા નાહુષાખ્યાન અંતર્ગત એકસો આઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।