Adhyaya 105

Verse 1

कुंजल उवाच । गता सा नंदनवनं सखीभिः सह क्रीडितुम् । तत्राकर्ण्य महद्वाक्यमप्रियं तु तदा पितुः

કુંજલ બોલ્યો—તે સખીઓ સાથે રમવા નંદનવનમાં ગઈ. ત્યાં તેણે તે સમયે પિતાના ગંભીર વચનો સાંભળ્યા, જે તેને અપ્રિય લાગ્યા।

Verse 2

चारणानां सुसिद्धानां भाषतां हर्षणेन तु । आयोर्गेहे महावीर्यो विष्णुतुल्यपराक्रमः

ચારણો અને સુસિદ્ધો હર્ષથી બોલતા હતા ત્યારે, આયોરના ગૃહમાં એક મહાવીર જન્મ્યો; જેના પરાક્રમ વિષ્ણુ સમાન હતો।

Verse 3

भविष्यति सुतश्रेष्ठो हुंडस्यांतं करिष्यति । एवंविधं महद्वाक्यमप्रियं दुःखदायकम्

“એક શ્રેષ્ઠ પુત્ર જન્મશે અને હુણ્ડનો અંત કરશે”—આવું મહાવચન અપ્રિય અને શોકદાયક બન્યું.

Verse 4

समाकर्ण्य समायाता पितुरग्रे निवेदितम् । समासेन तया तस्य पुरतो दुःखदायकम्

તે સાંભળીને તે આવી અને પિતાના સમક્ષ નિવેદન કર્યું; સંક્ષેપમાં, તેની હાજરીમાં જ દુઃખદાયક વાત કહી.

Verse 5

पितुरग्रे जगादाथ पिता श्रुत्वा स विस्मितः । शापमशोकसुंदर्याः सस्मार च पुराकृतम्

પછી તેણે પિતાના સમક્ષ કહ્યું. તે સાંભળીને પિતા આશ્ચર્યચકિત થયા અને અશોકસુંદરીનો પ્રાચીન શાપ યાદ કર્યો.

Verse 6

एतस्यार्थे तपस्तेपे सेयं चाशोकसुंदरी । गर्भस्य नाशनायैव इंदुमत्याः स दानवः

આ જ હેતુથી અશોકસુંદરીએ તપ કર્યું; અને તે દાનવ તો ઇન્દુમતીના ગર્ભનો નાશ કરવા માટે જ પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 7

विचक्रे उद्यमं दुष्टः कालाकृष्टो दुरात्मवान् । छिद्रान्वेषी ततो भूत्वा इंदुमत्यास्तु नित्यशः

કાળથી પ્રેરિત તે દુષ્ટ દુરાત્મા કાર્યમાં પ્રવૃત્ત થયો; પછી છિદ્ર શોધનાર બની ઇન્દુમતીમાં નિત્ય કોઈ નબળાઈ શોધતો રહ્યો.

Verse 8

यदा पश्यति तां राज्ञीं रूपौदार्यगुणान्विताम् । दिव्यतेजः समायुक्तां रक्षितां विष्णुतेजसा

જ્યારે તે તે રાણીને જુએ છે—રૂપ, ઔદાર્ય અને સદ્ગુણોથી યુક્ત, દિવ્ય તેજથી દીપ્ત અને વિષ્ણુ-તેજથી રક્ષિત।

Verse 9

दिव्येन तेजसा युक्तां सूर्यबिंबोपमां तु ताम् । तस्याः पार्श्वे महाभाग रक्षणार्थं स्थितः सदा

દિવ્ય તેજથી યુક્ત તે સૂર્યબિંબ સમી દીપ્ત હતી; અને હે મહાભાગ, તેની રક્ષા માટે તે સદા તેની બાજુમાં સ્થિત રહેતો હતો.

Verse 10

दूरात्स दानवो दुष्टस्तस्याश्च बहुदर्शयन् । नानाविद्यां महोग्रां च भीषिकां सुविभीषिकाम्

દૂરથી તે દુષ્ટ દાનવ તેને અનેક દૃશ્યો બતાવતો, નાનાવિધ મહાઉગ્ર વિદ્યાઓ—ભયંકર અને અતિ વિભીષિકામય—પ્રયોગ કરવા લાગ્યો.

Verse 11

गर्भस्य तेजसा युक्ता रक्षिता विष्णुतेजसा । भयं न जायते तस्या मनस्येव कदापुनः

ગર્ભ-તેજથી યુક્ત અને વિષ્ણુ-તેજથી રક્ષિત તેણીના મનમાં પણ કદી ભય જન્મતો નથી; તો અન્યથા કેવી રીતે થાય?

Verse 12

विफलो दानवो जात उद्यमश्च निरर्थकः । मनीप्सितं नैव जातं हुंडस्यापि दुरात्मनः

તે દાનવનો પ્રયત્ન નિષ્ફળ ગયો અને તેનો ઉદ્યમ નિરર્થક સાબિત થયો; દુષ્ટાત્મા હુન્ડને પણ મનઇચ્છિત ફળ મળ્યું નહીં.

Verse 13

एवं वर्षशतं पूर्णं पश्यमानस्य तस्य च । प्रसूता सा हि पुत्रं च स्वर्भानोस्तनया तदा

આ રીતે તેની નજર સામે પૂરાં સો વર્ષ પૂર્ણ થયા; ત્યારે સ્વર્ભાનુની પુત્રીએ એક શુભ પુત્રને જન્મ આપ્યો.

Verse 14

रात्रावेव सुतश्रेष्ठ तस्याः पुत्रो व्यजायत । तेजसातीव भात्येष यथा सूर्यो नभस्तले

એ જ રાત્રે, હે શ્રેષ્ઠ પુત્ર, તેણીનો પુત્ર જન્મ્યો; તે આકાશમાં સૂર્ય જેવો અતિ તેજથી ઝળહળતો હતો.

Verse 15

सूत उवाच । अथ दासी महादुष्टा काचित्सूतिगृहागता । अशौचाचारसंयुक्ता महामंगलवादिनी

સૂત બોલ્યા—પછી એક મહાદુષ્ટ દાસી પ્રસૂતિગૃહમાં આવી; અશૌચ આચરણ ધરાવતી હોવા છતાં તે મહામંગલ વચનો બોલતી હતી.

Verse 16

तस्याः सर्वं समाज्ञाय स हुंडो दानवाधमः । दास्या अंगं प्रविश्यैव प्रविष्टश्चायुमन्दिरे

તેની બધી વાત જાણી, દાનવોમાં અધમ હુન્ડા દાસીના શરીરમાં પ્રવેશ્યો અને તેના દ્વારા આયુના અંતઃપુરમાં ઘૂસી ગયો.

Verse 17

महाजने प्रसुप्ते च निद्रयातीवमोहिते । तं पुत्रं देवगर्भाभमपहृत्य बहिर्गतः

જ્યારે મહાજન સૌ નિદ્રાથી અત્યંત મોહિત થઈ સૂઈ ગયા, ત્યારે તેણે દેવગર્ભ સમ તેજસ્વી તે પુત્રને અપહરી બહાર નીકળી ગયો.

Verse 18

कांचनाख्यपुरे प्राप्तः स्वकीये दानवाधमः । समाहूय प्रियां भार्यां विपुलां वाक्यमब्रवीत्

કાંચનાખ્ય નામના પોતાના નગરમાં પહોંચીને તે નીચ દાનવે પોતાની પ્રિય પત્ની વિપુલાને બોલાવીને આ વચન કહ્યું.

Verse 19

वधस्वैनं महापापं बालरूपं रिपुं मम । पश्चात्सूदस्य वै हस्ते भोजनार्थं प्रदीयताम्

બાળસ્વરૂપમાં રહેલા મારા આ મહાપાપી શત્રુનો વધ કર. ત્યારપછી ભોજન માટે આને રસોઈયાના હાથમાં સોંપી દેજે.

Verse 20

नानाभेदैर्विभेदैश्च पाचयस्व हि निर्घृणम् । सूदहस्तान्महाभागे पश्चाद्भोक्ष्ये न संशयः

હે નિર્દયી! આને અનેક પ્રકારની રીતોથી રાંધજે. હે મહાભાગે! રસોઈયાના હાથથી તૈયાર થયા પછી હું નિઃશંકપણે આનું ભક્ષણ કરીશ.

Verse 21

वाक्यमाकर्ण्य तद्भर्तुर्विपुला विस्मिताभवत् । कस्मान्निर्घृणतां याति भर्त्ता मम सुनिष्ठुरः

પોતાના પતિના તે વચનો સાંભળીને વિપુલા વિસ્મિત થઈ ગઈ. મારો પતિ આટલો કઠોર અને નિર્દયી કેમ થઈ ગયો છે?

Verse 22

सर्वलक्षणसंपन्नं देवगर्भोपमं सुतम् । कस्य कस्मात्प्रभक्ष्येत क्षमाहीनः सुनिर्घृणः

સર્વ લક્ષણોથી સંપન્ન અને દેવબાળક સમાન આ પુત્રને કોણ ક્ષमाहीન અને અત્યંત નિર્દયી બનીને ખાઈ શકે? અને આ કોનો પુત્ર છે અને શા માટે?

Verse 23

इत्येवं चिंतयामास कारुण्येन समन्विता । पुनः पप्रच्छ भर्तारं कस्माद्भक्ष्यसि बालकम्

આ રીતે કરુણાથી યુક્ત થઈ તે વિચારવા લાગી. પછી તેણે ફરી પતિને પૂછ્યું—“કયા કારણથી તું આ બાળકને ભક્ષણ કરશો?”

Verse 24

कस्माद्भवसि संक्रुद्धो अतीव निरपत्रपः । सर्वं मे कारणं ब्रूहि तत्त्वेन दनुजेश्वर

“તું શા માટે એટલો ક્રોધિત છે અને એટલો નિર્લજ્જ કેમ છે? હે દાનવેશ્વર, સમગ્ર કારણ મને તત્ત્વથી સત્યરૂપે કહો.”

Verse 25

आत्मदोषं च वृत्तांतं समासेन निवेदितम् । शापमशोकसुंदर्या हुंडेनापि दुरात्मना

ત્યારે તેણે પોતાનો દોષ અને સમગ્ર વૃત્તાંત સંક્ષેપમાં જણાવ્યું—દુરાત્મા હુન્ડે અશોકસુંદરી પર કેવી રીતે શાપ મૂક્યો હતો તે।

Verse 26

तया ज्ञातं तु तत्सर्वं कारणं दानवस्य वै । वध्योऽयं बालकः सत्यं नो वा भर्त्ता मरिष्यति

ત્યારે તેણે તે દાનવના વર્તનનું સમગ્ર કારણ જાણી લીધું—“આ બાળક ખરેખર વધ્ય છે; નહિ તો મારો પતિ મરી જશે.”

Verse 27

इत्येवं प्रविचार्यैव विपुला क्रोधमूर्च्छिता । मेकलां तु समाहूय सैरंध्रीं वाक्यमब्रवीत्

આ રીતે વિચાર કરીને વિપુલા ક્રોધમૂર્છાથી વ્યાકુલ થઈ. તેણે દાસી મેકલાને બોલાવીને આ વચન કહ્યાં.

Verse 28

जह्येनं बालकं दुष्टं मेकलेऽद्य महानसे । सूदहस्ते प्रदेहि त्वं हुण्डभोजनहेतवे

આ દુષ્ટ બાળકને આજે મેકલામાં મહારસોડામાંથી કાઢી નાખો. રસોઈયાના હાથમાં તેને સોંપો, જેથી તે હુણ્ડોના ભોજનનું કારણ બને.

Verse 29

मेकला बालकं गृह्य सूदमाहूय चाब्रवीत् । राजादेशं कुरुष्वाद्य पचस्वैनं हि बालकम्

મેકલાએ બાળકને પકડી રસોઈયાને બોલાવી કહ્યું—“આજે રાજાજ્ઞા પૂર્ણ કર; આ બાળકને ખરેખર પકાવી દે.”

Verse 30

एवमाकर्णितं तेन सूदेनापि महात्मना । आदाय बालकं हस्ताच्छस्त्रमुद्यम्य चोद्यतः

આ રીતે સાંભળીને તે મહાત્મા રસોઈયાએ પણ બાળકનો હાથ પકડી લીધો; શસ્ત્ર ઉંચકી પ્રહાર કરવા તૈયાર થયો.

Verse 31

एष वै देवदेवस्य दत्तात्रेयस्य तेजसा । रक्षितस्त्वायुपुत्रश्च स जहास पुनः पुनः

“દેવોના દેવ દત્તાત્રેયના તેજથી આ વાયુપુત્ર રક્ષિત રહ્યો; અને તે વારંવાર હસતો રહ્યો.”

Verse 32

हसंतं तं समालोक्य स सूदः कृपयान्वितः । सैरंध्री च कृपायुक्ता सूदं तं प्रत्यभाषत

તેને હસતો જોઈ રસોઈયો કરુણાથી ભરાઈ બોલ્યો. અને સૈરંધ્રી પણ દયાથી યુક્ત થઈ તે રસોઈયાને સંબોધી બોલી.

Verse 33

नैष वध्यस्त्वया सूद शिशुरेव महामते । दिव्यलक्षणसंपन्नः कस्य जातः सुसत्कुले

હે સૂદ, તું એને મારવા યોગ્ય નથી; એ તો માત્ર બાળક છે, હે મહામતિ. દિવ્ય લક્ષણોથી યુક્ત આ બાળક કયા સદ્કુળમાં જન્મ્યો છે?

Verse 34

सूद उवाच । सत्यमुक्तं त्वया भद्रे वाक्यं वै कृपयान्वितम् । राजलक्षणसंपन्नो रूपवान्कस्य बालकः

સૂદ બોલ્યા—હે ભદ્રે, તું સત્ય કહ્યું; તારા વચનો કરુણાથી ભરેલા છે. રાજલક્ષણોથી યુક્ત આ રૂપવાન બાળક કોનો પુત્ર છે?

Verse 35

कस्माद्भोक्ष्यति दुष्टात्मा हुंडोऽयं दानवाधमः । येन वै रक्षितो वंशः पूर्वमेव सुकर्मणा

આ દુષ્ટાત્મા હુન્ડ—દાનવોમાં અધમ—શા માટે ભોગ ભોગવે? જે સુકર્મથી વંશ પહેલેથી જ રક્ષિત થયો હતો.

Verse 36

आपत्स्वपि स जीवेत दुर्गेषु नान्यथा भवेत् । सिंधुवेगेन नीतस्तु वह्निमध्ये गतोऽथवा

આપત્તિમાં પણ તે જીવવાનો પ્રયત્ન કરે; ભયંકર સંકટમાં અન્યથા વર્તે નહીં—નદીના વેગે વહેતો જાય કે અગ્નિમધ્યે પડી જાય તોય.

Verse 37

जीवतेनात्र संदेहो यश्च कर्मसहायवान् । तस्माद्धि क्रियते कर्म धर्मपुण्यसमन्वितम्

જે જીવિત છે તેના વિષે અહીં સંશય નથી—ખાસ કરીને જે કર્મનો સહારો ધરાવે. તેથી ધર્મ અને પુણ્યથી યુક્ત કર્મ અવશ્ય કરવું જોઈએ.

Verse 38

आयुष्मंतो नरास्तेन प्रवदंति सुखं ततः । तारकं पालकं कर्म रक्षते जाग्रते हि तत्

તે ધર્માચરણથી મનુષ્યો દીર્ઘાયુ બને છે અને પછી સુખપૂર્વક, આનંદથી બોલે છે. તે જાગૃત કર્મ—તારક અને પાલક—નિશ્ચયે રક્ષા કરે છે.

Verse 39

मुक्तिदं जायते नित्यं मैत्रस्थानप्रदायकम् । दानपुण्यान्वितं कर्म प्रियवाक्यसमन्वितम्

એ કર્મ સદાય મુક્તિ આપનારું બને છે અને મૈત્રીભાવનું સ્થાન પ્રદાન કરે છે. તે દાનપુણ્યથી યુક્ત અને પ્રિય વાણીથી સંયુક્ત છે.

Verse 40

उपकारयुतं यश्च करोति शुभकृत्तदा । तमेव रक्षते कर्म सर्वदैव न संशयः

જે શુભકર્તા ઉપકારયુક્ત કર્મ કરે છે, ત્યારે એ જ કર્મ તેને સર્વકાળ રક્ષા કરે છે—કોઈ સંશય નથી.

Verse 41

अन्ययोनिं प्रयाति स्म प्रेरितः स्वेन कर्मणा । किं करोति पिता माता अन्ये स्वजनबान्धवाः

પોતાના કર્મથી પ્રેરિત થઈ મનુષ્ય બીજી યોની (બીજા જન્મ)માં જાય છે. ત્યારે પિતા-માતા કે અન્ય સ્વજન-બાંધવો શું કરી શકે?

Verse 42

कर्मणा निहतो यस्तु न स्युस्तस्य च रक्षणे । सूत उवाच । येनैव कर्मणा चैव रक्षितश्चायुनंदनः

જે પોતાનાં કર્મથી જ ઘાત પામે છે, તેની રક્ષા કરનાર કોઈ નથી. સૂત બોલ્યા—તથાપિ એ જ કર્મથી આયુના વંશજનું પણ રક્ષણ થયું.

Verse 43

तस्मात्कृपान्वितो जातः सूदः कर्मवशानुगः । सैरंध्री च तथा जाता प्रेरिता तस्य कर्मणा

અતએવ કર્મવશ અનુગામી કરુણાસંપન્ન સૂદ જન્મ્યો; અને તે જ કર્મના પ્રેરણાથી સૈરંધ્રી નામની દાસી પણ જન્મી.

Verse 44

द्वाभ्यामेव सुतश्चायो रक्षितश्चारुलक्षणः । रात्रावेव प्रणीतोऽसौ तस्माद्गेहान्महाश्रमे

સુંદર લક્ષણો ધરાવતો તે પુત્ર માત્ર તે બે જણ દ્વારા જ રક્ષિત રહ્યો; અને એ જ રાત્રે તેને ઘરેથી મહાશ્રમ તરફ લઈ જવાયો.

Verse 45

वशिष्ठस्याश्रमे पुण्ये सैरंध्र्या पुण्यकर्मणा । शुभे पर्णकुटीद्वारे तस्मिन्नेव महाश्रमे

વશિષ્ઠના પવિત્ર આશ્રમમાં, પુણ્યકર્મા સૈરંધ્રી દ્વારા, એ જ મહાશ્રમમાં પર્ણકુટીના શુભ દ્વારે...

Verse 46

गता सा स्वगृहं पश्चान्निक्षिप्य बालकोत्तमम् । एणं निपात्य सूदेन पाचितं मांसमेव हि

પછી તે પોતાના ઘરે ગઈ; ઉત્તમ બાળકને મૂકી, એક હરણને પાડી દીધું, અને સૂદે તેને ખરેખર માંસરૂપે રાંધી નાખ્યું.

Verse 47

भोजयित्वा सुदैत्येंद्रो हुंडो हृष्टोभवत्तदा । शापमशोकसुंदर्या मोघं मेने तदासुरः

ભોજન કરાવી સુદૈત્યેન્દ્ર હુન્ડ તે સમયે હર્ષિત થયો; ત્યારે તે અસુરે અશોકસુંદરીના શાપને નિષ્ફળ માન્યો.

Verse 48

हर्षेण महताविष्टः स हुंडो दानवेश्वरः । कुंजल उवाच । प्रभाते विमले जाते वशिष्ठो मुनिसत्तमः

મહાન હર્ષથી આવિષ્ટ દાનવોના અધિપતિ હુન્ડ આનંદિત થયો. કુંજલાએ કહ્યું—નિર્મળ પ્રભાત થતાં જ મુનિશ્રેષ્ઠ વશિષ્ઠ (ત્યાં) આવ્યા.

Verse 49

बहिर्गतो हि धर्मात्मा कुटीद्वारात्प्रपश्यति । संपूर्णं बालकं दृष्ट्वा दिव्यलक्षणसंयुतम्

ધર્માત્મા તે બહાર ગયો અને કૂટીનાં દ્વારેથી નજર કરી. દિવ્ય લક્ષણોથી યુક્ત સંપૂર્ણ બાલકને જોઈ તે વિસ્મિત થયો.

Verse 50

संपूर्णेंदुप्रतीकाशं सुंदरं चारुलोचनम् । वशिष्ठ उवाच । पश्यंतु मुनयः सर्वे यूयमागत्य बालकम्

પૂર્ણચંદ્ર સમાન તેજસ્વી, સુંદર અને મનોહર નેત્રોવાળો (બાલક હતો)। વશિષ્ઠે કહ્યું—હે મુનિઓ, તમે સૌ આવીને આ બાલકને જુઓ.

Verse 51

कस्य केन समानीतं रात्रौ द्वारांगणे मम । देवगंधर्वगर्भाभं राजलक्षणसंयुतम्

આ કોનું છે અને કોના દ્વારા—રાત્રે—મારા દ્વારના આંગણે લાવવામાં આવ્યું? દેવ-ગંધર્વના સાર સમાન તેજસ્વી, રાજલક્ષણોથી યુક્ત—આ કોણ?

Verse 52

कंदर्पकोटिसंकाशं पश्यंतु मुनयोऽमलम् । महाकौतुकसंयुक्ता हृष्टा द्विजवरास्ततः

કંદર્પના કરોડો સમાન કાંતિ ધરાવતાં તે નિર્મળ (બાલક)ને મુનિઓએ જોયો. ત્યારે મહા કૌતુકથી યુક્ત શ્રેષ્ઠ દ્વિજો હર્ષિત થયા.

Verse 53

समपश्यन्सुतं ते तु आयोश्चैव महात्मनः । वशिष्ठः स तु धर्मात्मा ज्ञानेनालोक्य बालकम्

ત્યારે ધર્માત્મા મહર્ષિ વસિષ્ઠે મહાત્મા આયુના પુત્રને જોયો. જ્ઞાનદૃષ્ટિથી તે બાળકને નિહાળી તેની સાચી સ્થિતિ જાણી લીધી.

Verse 54

आयुपुत्रं समाज्ञातं चरित्रेण समन्वितम् । वृत्तांतं तस्य दुष्टस्य हुण्डस्यापि दुरात्मनः

આયુના પુત્રને તેના આચરણ અને સ્વભાવ સહિત સારી રીતે જાણી, તેમણે તે દોષિત અને દુરાત્મા હુણ્ડાનો પણ સંપૂર્ણ વર્તાંત જાણી લીધો.

Verse 55

कृपया ब्रह्मपुत्रस्तु समुत्थाय सुबालकम् । कराभ्यामथ गृह्णाति यावद्द्विजो वरोत्तमः

પછી કરુણાથી પ્રેરિત બ્રહ્મપુત્ર ઊભા થયા અને બંને હાથોથી તે સારા બાળકને પકડી લીધો; તેટલામાં તે ઉત્તમ દ્વિજ ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો.

Verse 56

तावत्पुष्पसुवृष्टिं च चक्रुर्देवाः सुतोपरि । ललितं सुस्वरं गीतं जगुर्गंधर्वकिन्नराः

ત્યારે દેવોએ તે પુત્ર પર પુષ્પોની સુંદર વર્ષા કરી. ગંધર્વ અને કિન્નરોએ મધુર સ્વરમાં લલિત ગીત ગાયું.

Verse 57

ऋषयो वेदमंत्रैस्तु स्तुवंति नृपनंदनम् । वशिष्ठस्तं समालोक्य वरं वै दत्तवांस्तदा

ઋષિઓએ વેદમંત્રોથી રાજકુમારની સ્તુતિ કરી. ત્યારે વસિષ્ઠે તેને નિહાળી તે જ સમયે એક વરદાન આપ્યું.

Verse 58

नहुषेत्येव ते नाम ख्यातं लोके भविष्यति । हुषितो नैव तेनापि बालभावैर्नराधिप

“નહુષ” — એ જ નામથી તારો યશ લોકમાં પ્રસિદ્ધ થશે. છતાં હે નરાધિપ, એથી પણ તું સાચે તૃપ્ત નહીં થાશે; બાળસ્વભાવ હજી રહેશે.

Verse 59

तस्मान्नहुष ते नाम देवपूज्यो भविष्यसि । जातकर्मादिकं कर्म तस्य चक्रे द्विजोत्तमः

અતએવ તારો નામ ‘નહુષ’ થશે અને તું દેવતાઓ દ્વારા પણ પૂજ્ય બનશે. ત્યારબાદ તે દ્વિજોત્તમે તેના માટે જાતકર્મ વગેરે સંસ્કારો કર્યા.

Verse 60

व्रतदानं विसर्गं च गुरुशिष्यादिलक्षणम् । वेदं चाधीत्य संपूर्णं षडंगं सपदक्रमम्

તેણે વ્રત-દાનની વિધિ, વિસર્જનના નિયમો, તથા ગુરુ-શિષ્યના લક્ષણો જાણીને, ષડંગসহ વેદને પદપદ પાઠક્રમ સાથે સંપૂર્ણ રીતે અધ્યયન કર્યો.

Verse 61

सर्वाण्येव च शास्त्राणि अधीत्य द्विजसत्तमात् । वशिष्ठाच्च धनुर्वेदं सरहस्यं महामतिः

તે મહામતિએ તે દ્વિજસત્તમ પાસેથી સર્વ શાસ્ત્રો અધ્યયન કર્યા અને વશિષ્ઠ પાસેથી રહસ્યসহ ધનુર્વેદ પણ ગ્રહણ કર્યો.

Verse 62

शस्त्राण्यस्त्राणि दिव्यानि ग्राहमोक्षयुतानि च । ज्ञानशास्त्रादिकं न्याय राजनीतिगुणादिकान्

તેણે દિવ્ય શસ્ત્ર-અસ્ત્રો, ગ્રહણથી મુક્તિના વિધાન, જ્ઞાનશાસ્ત્રો, ન્યાયવિદ્યા તથા રાજનીતિના ગુણો અને સિદ્ધાંતો પણ પ્રાપ્ત કર્યા.

Verse 63

वशिष्ठादायुपुत्रश्च शिष्यरूपेण भक्तिमान् । एवं स सर्वनिष्पन्नो नाहुषश्चातिसुंदरः

વશિષ્ઠના પુત્ર આયુ ભક્તિમાન બની શિષ્યરૂપે રહ્યો. આ રીતે નહુષ સર્વ રીતે સિદ્ધ થયો અને અત્યંત સુન્દર બન્યો.

Verse 64

वशिष्ठस्य प्रसादाच्च चापबाणधरोभवत्

વશિષ્ઠના પ્રસાદથી તે ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનાર બન્યો.

Verse 105

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे पंचोत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી પદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત ગુરુતીર્થ-માહાત્મ્ય તથા ચ્યવનચરિત્રમાં એકસો પાંચમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.