Adhyaya 100
The Cyavana Narrative (within the Glory of Guru-tīrtha, in the Vena Episode)
નર્મદાના કાંઠે પુત્ર વિજ્વલ પિતા કુઞ્જલ પાસે આવી ‘વાસુદેવાભિધાન’ સ્તોત્રની મહિમા કહે છે અને જણાવે છે કે એ સ્તુતિથી ભગવાન વિષ્ણુ પ્રગટ થઈ વરદાન આપ્યું. આ સાંભળી કુઞ્જલ આનંદિત થઈ પુત્રને આલિંગન આપે છે અને વાસુદેવ-કીર્તન દ્વારા ધર્મનિષ્ઠ રાજાને સહાય કરવાનું પાવનત્વ વખાણે છે. પછી કથનનો અધિકાર ફરી સ્થાપિત થાય છે—પુલસ્ત્ય ભીષ્મને કહે છે કે ચ્યવનની સન્નિધિમાં આ મહાત્માઓનું સમગ્ર આચરણ તેણે વર્ણવ્યું છે. વેન-પ્રસંગમાં ઉપદેશરૂપે વૈષ્ણવ જ્ઞાનને શંખમાં પીરસેલા અમૃત સમાન ગણાય છે; તેને સાંભળવાથી તૃપ્તિ નહીં, પરંતુ શ્રદ્ધા વધે છે. આગળ કુઞ્જલના વધુ કાર્યો અને ‘ચોથા પુત્ર’ની કથા કહેવાની વિનંતી થાય છે; ભગવાન કુઞ્જલચરિત્ર કહેવા સંમત થાય છે. અંતે ફલશ્રુતિ—ભક્તિપૂર્વક શ્રવણ કરવાથી સહસ્ર ગોદાન જેટલું પુણ્ય મળે છે।
Shlokas
Verse 1
विष्णुरुवाच । नर्मदायास्तटे रम्ये वटे तिष्ठति वै पिता । विज्वलोऽपि समायातः पितरं प्रणिपत्य सः
વિષ્ણુએ કહ્યું—રમ્ય નર્મદા તટે વડવૃક્ષની નીચે પિતા નિવાસ કરતા હતા. વિજ્વલ પણ ત્યાં આવી પિતાને પ્રણામ કરીને વંદન કર્યું।
Verse 2
वासुदेवाभिधानस्य स्तोत्रस्यापि महामतिः । समाचष्टे स धर्मात्मा महिमानं पितुः पुरः
તે ધર્માત્મા મહામતિએ પિતાની સમક્ષ ‘વાસુદેવાભિધાન’ નામના સ્તોત્રની મહિમા વર્ણવી।
Verse 3
यथा विष्णुः समागत्य ददौ तस्मै वरं शुभम् । तत्सर्वं कथयामास सुप्रसन्नेन चेतसा
પછી તેણે અત્યંત પ્રસન્ન ચિત્તથી બધું કહ્યું—વિષ્ણુ કેવી રીતે ત્યાં આવી તેને શુભ વરદાન આપ્યું તે સર્વ।
Verse 4
कुंजलोपि च वृत्तांतं समाकर्ण्य स भूपतेः । हर्षेण महताविष्टः पुत्रमालिंग्य विज्वलम्
રાજાનો વર્ણન સાંભળી કુંજલ પણ મહાન હર્ષથી વ્યાપ્ત થયો. તેણે પોતાના પુત્રને આલિંગન કરીને આનંદથી તેજસ્વી થયો।
Verse 5
आह पुण्यं कृतं वत्स त्वया राज्ञे महात्मने । उपकारं महापुण्यं वासुदेवस्य कीर्तनात्
તે બોલ્યો—“વત્સ, તે મહાત્મા રાજા માટે તું પુણ્યકર્મ કર્યું છે. વાસુદેવના કીર્તનથી ઉત્પન્ન થયેલો આ ઉપકાર પરમ પવિત્ર છે.”
Verse 6
एवमाभाष्य तं पुत्रमाशीर्भिरभिनंद्य च । पुत्रं देवसमोपेतं स्तुत्वा चैव पुनः पुनः
આ રીતે પુત્રને કહીને તેણે આશીર્વાદોથી તેને અભિનંદિત કર્યો. દેવસમાન ગુણોથી યુક્ત તે પુત્રની તેણે વારંવાર સ્તુતિ કરી।
Verse 7
स्थितः सरित्तटे रम्ये च्यवनस्योपपश्यतः । एतत्ते सर्वमाख्यातं तेषां वृत्तं महात्मनाम्
રમ્ય નદીકાંઠે, ચ્યવનના સાન્નિધ્યમાં ઊભો રહી, તે મહાત્માઓના આચરણનો સર્વ વર્ણન મેં તને કહી સંભળાવ્યો છે।
Verse 8
वैष्णवानां महाराज अन्यत्किं ते वदाम्यहम् । वेन उवाच । अमृतं शंखपात्रेण पानार्थं मम चार्पितम्
“મહારાજ, વૈષ્ણવો વિષે હું વધુ શું કહું?” વેણે કહ્યું—“શંખપાત્રમાં પાનાર્થે મને અમૃત અર્પિત થયું છે.”
Verse 9
तस्मात्कस्य न च श्रद्धा पातुं मर्त्यस्य भूतले । उत्तमं वैष्णवं ज्ञानं पानानामिह सर्वदा
અતએવ આ ભૂતલ પર વસતો કયો મર્ત્ય તેને પાન (ગ્રહણ) કરવા શ્રદ્ધા ન રાખે? અહીં સર્વકાળે પાનયોગ્યોમાં પરમ વૈષ્ણવ જ્ઞાન જ શ્રેષ્ઠ છે।
Verse 10
त्वयैवं कथ्यमानस्य पाने तृप्तिर्न जायते । श्रोतुं हि देवदेवेश मम श्रद्धा विवर्द्धते
તમે આ રીતે કહો છો છતાં પાન કર્યાની જેમ મને તૃપ્તિ થતી નથી। હે દેવોના દેવેશ! સાંભળતાં સાંભળતાં મારી શ્રદ્ધા જ વધતી જાય છે।
Verse 11
कथयस्व प्रसादान्मे कुंजलस्यापि चेष्टितम् । महात्मना किमुक्तं च चतुर्थं तनयं प्रति
કૃપા કરીને મને કુંજલના કર્મ-ચેષ્ટાઓ પણ કહો, અને મહાત્માએ ચોથા પુત્ર વિષે શું કહ્યું તે પણ જણાવો।
Verse 12
तत्त्वं सुविस्तरादेव कृपया कथयस्व मे । श्रीभगवानुवाच । श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं कुंजलस्य च
કૃપા કરીને તત્ત્વને વિસ્તારે મને કહો। શ્રીભગવાન બોલ્યા—સાંભળો, હવે હું કુંજલનું ચરિત્ર પણ વર્ણવીશ।
Verse 13
बहुश्रेयः समायुक्तं चरित्रं च्यवनस्य च । इदं पुण्यं नरश्रेष्ठ आख्यानं पापनाशनम्
હે નરશ્રેષ્ઠ! અનેક કલ્યાણોથી યુક્ત આ ચ્યવનનું ચરિત્ર છે। આ પુણ્ય આખ્યાન પાપનાશક છે।
Verse 14
यः शृणोति नरो भक्त्या गोसहस्रफलं लभेत्
જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક શ્રવણ કરે છે, તે સહસ્ર ગોદાન સમાન પુણ્યફળ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 100
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे शततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાનાંતર્ગત ગુરુતીર્થ-માહાત્મ્યમાં ચ્યવનચરિત્ર નામનો શતતમ અધ્યાય સમાપ્ત થયો।