Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Dharmāṅgada’s Discourse (Dharmāṅgadopadeśa) in the Mohinī Episode

यश्चानुवर्तते दैवं स पुमान् गीयते महान् । ता आपदोऽपि भूपाल धन्या याः सत्यकारिकाः ॥ १२ ॥

yaścānuvartate daivaṃ sa pumān gīyate mahān | tā āpado'pi bhūpāla dhanyā yāḥ satyakārikāḥ || 12 ||

જે દૈવવિધાનનું અનુસરણ કરે છે તે પુરુષ મહાન તરીકે ગવાય છે; હે ભૂપાલ! સત્ય સ્થાપે તેવી આપત્તિઓ પણ ધન્ય છે।

यःwho
यः:
Karta (कर्ता/Subject of relative clause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction ‘and’)
अनुवर्ततेfollows; conforms to
अनुवर्तते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootअनु + वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
दैवम्fate; divine will
दैवम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootदैव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; correlative pronoun
पुमान्man
पुमान्:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
गीयतेis sung/praised
गीयते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootगै (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive), आत्मनेपद
महान्great
महान्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सः पुमान्’ इत्यस्य विशेषणम्
ताःthose
ताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संकेतक (demonstrative)
आपदःcalamities; adversities
आपदः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootआपद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) — even/also
भूपालO protector of the earth (king)
भूपाल:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootभूपाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (भू + पाल); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
धन्याःblessed; fortunate
धन्याः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootधन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘आपदः’ इत्यस्य विशेषणम्
याःwhich
याः:
Karta (कर्ता/Subject of relative clause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
सत्यकारिकाःbringing about truth; truth-effecting
सत्यकारिकाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक) + कारिका (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सत्यं करोति/सत्यस्य कारिका); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘याः (आपदः)’ इत्यस्य विशेषणम्

Narada (addressing a king: bhūpāla)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

The verse teaches that greatness is measured by alignment with daiva (divine order) and that hardships can become spiritually fruitful when they strengthen satya (truthfulness) and righteous resolve.

By urging surrender to divine ordinance, it supports the bhakti attitude of trusting the Lord’s governance; a devotee treats even suffering as meaningful when it deepens integrity and reliance on the divine.

No specific Vedanga (like Vyakarana or Jyotisha) is directly taught; the practical takeaway is dharma-niti—ethical discipline and truthfulness as the guiding rule for conduct, especially for rulers.