Shloka 41
Virāṭa’s Conciliation and Uttara’s Account of the Unseen Champion
Bṛhannadā/Arjuna
Devanagari script
मध्यंदिनगतं सूर्य प्रतपन्तमिवाम्बरे । नाशवनुवन्त सैन्यानि पाण्डवं प्रति वीक्षितुम्,“आकाशमें दोपहरके समय प्रचण्ड किरणोंसे तपते हुए सूर्यकी ओर जैसे कोई देख नहीं सकता, उसी प्रकार प्रतापी पाण्डुपुत्रकी ओर कौरव-सैनिक आँख उठाकर देखनेमें भी असमर्थ हो गये हैं
Translation
“બપોરે આકાશમાં પ્રચંડ કિરણોથી તપતા સૂર્ય તરફ જેમ કોઈ જોઈ શકતું નથી, તેમ જ પ્રતિાપી પાંડુપુત્ર તરફ કૌરવ સૈનિકો આંખ ઉંચી કરીને જોવામાં પણ અસમર્થ થઈ ગયા.”
Word by Word
मध्यंदिनगतंgone to midday / at midday
मध्यंदिनगतं:
Karma
TypeAdjective
Rootमध्यंदिन-गत
FormMasculine, Accusative, Singular
सूर्यम्the sun
सूर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतपन्तम्blazing, scorching
प्रतपन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्र-तप्
FormMasculine, Accusative, Singular
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अम्बरेin the sky
अम्बरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअम्बर
FormNeuter, Locative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अशक्नुवन्were not able
अशक्नुवन्:
TypeVerb
Rootशक्
FormImperfect (Lan), 3, Plural, Parasmaipada
तत्that (act/object)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
सैन्यानिarmies, troops
सैन्यानि:
Karta
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Nominative, Plural
पाण्डवम्the Pandava (hero)
पाण्डवम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतिtowards
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
वीक्षितुम्to look at, to behold
वीक्षितुम्:
TypeVerb
Rootवि-ईक्ष्
FormInfinitive (Tumun)
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes