Shloka 18
उषिता: स्मो वने वासं प्रतिकर्म चिकीर्षव: । कोपं॑ नाहसि न: कर्तु सदा समरदुर्जय,“आचार्य! युद्धमें आपपर विजय पाना सर्वथा कठिन है। हमलोग बहुत वर्षोतक वनमें रहकर कष्ट उठाते रहे हैं। अब शत्रुओंसे बदला लेनेकी इच्छासे आये हैं; अतः आप हमलोगोंपर क्रोध न करें। अनघ! मैं तो आपपर तभी प्रहार करूँगा, जब पहले आप मुझपर प्रहार कर लेंगे। मेरा यही निश्चय है, अत: आप ही पहले मुझपर प्रहार करें”
vaiśampāyana uvāca | uṣitāḥ smo vane vāsaṃ pratikarma cikīrṣavaḥ | kopaṃ nāhasi naḥ kartuṃ sadā samaradurjaya | anagha! ahaṃ tu tvāṃ tadā prahariṣyāmi yadā pūrvaṃ tvaṃ mām prahariṣyasi | mamaiva niścaya eṣa; tvaṃ hi pūrvaṃ mām prahara ||
“આચાર્ય! અમે ઘણા વર્ષો વનમાં રહી કષ્ટ સહન કર્યા છે અને હવે શત્રુઓને પ્રતિકાર આપવા સંકલ્પ કરીને આવ્યા છીએ. તમે સમરમાં સદા અજય છો; તેથી અમ પર ક્રોધ ન કરો. અનઘ! તમે પહેલાં મને પ્રહાર ન કરો ત્યાં સુધી હું તમારાં પર પ્રહાર કરું નહીં—આ મારો દૃઢ નિશ્ચય છે; તેથી તમે જ પહેલાં મને આક્રમણ કરો.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in a context of vengeance and impending battle, the speaker upholds restraint and propriety: he addresses the opponent as ‘teacher’ and ‘blameless,’ asks that anger be set aside, and commits to striking only after being struck—an ethic of controlled force and respect within conflict.
A warrior (as reported by Vaiśampāyana) speaks to a revered preceptor renowned as ‘hard to conquer in battle.’ He explains that they have endured long forest exile and have come seeking requital against enemies, yet he requests the teacher not to be angry and declares he will not initiate the blow, urging the teacher to strike first.