Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

अध्याय ५८ — वानरध्वजस्य महेन्द्रास्त्रप्रयोगः

Chapter 58: Arjuna’s Deployment of the Indra-Weapon

हर्षयुक्तस्तत: पार्थ: प्रहसन्निव वीर्यवान्‌ । रथं रथेन द्रोणस्य समासाद्य महारथ:,तदनन्तर शत्रुवीरोंका नाश करनेवाले महारथी और महापराक्रमी कुन्तीपुत्र महाबाहु अर्जुन हर्षोल्लासमें भर गये और आचार्य द्रोणके रथसे अपना रथ भिड़ाकर उन्हें प्रणाम करके हँसते हुए-से शान्तिपूर्वक मधुर वाणीमें यों बोले---

harṣayuktas tataḥ pārthaḥ prahasan iva vīryavān | rathaṁ rathena droṇasya samāsādya mahārathaḥ ||

ત્યારે હર્ષથી ભરાયેલો પરાક્રમી પાર્થ (અર્જુન) જાણે સ્મિત કરતો દ્રોણાચાર્યના રથની નજીક પોતાનો રથ લઈ આવ્યો. તે મહારથી ગુરુની સમક્ષ પહોંચી મર્યાદાપૂર્વક પ્રણામ કરીને શાંત અને મધુર વાણીમાં બોલ્યો—

हर्षयुक्तःfilled with joy
हर्षयुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootहर्षयुक्त
FormMasculine, Nominative, Singular
ततःthen/thereupon
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
पार्थःPartha (Arjuna)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रहसन्laughing/smiling
प्रहसन्:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-हस्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
वीर्यवान्valorous, mighty
वीर्यवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Singular
रथेनwith (his) chariot
रथेन:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Singular
द्रोणस्यof Drona
द्रोणस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootद्रोण
FormMasculine, Genitive, Singular
समासाद्यhaving approached/reached
समासाद्य:
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), prior action (having approached)
महारथःthe great chariot-warrior
महारथः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pārtha (Arjuna)
D
Droṇa
C
chariot (ratha)

Educational Q&A

Even in a martial confrontation, dharma requires inner discipline: courage without loss of composure, and the ethical tension of facing one’s teacher with respect while fulfilling one’s duty as a warrior.

Vaiśampāyana narrates that Arjuna, energized and confident, drives his chariot up to Droṇa’s chariot, initiating a direct encounter with the renowned teacher-warrior.