Shloka 27
आचार्य-क्षमा, देśa–kāla-नīti, तथा भेद-दोषः
Teacher-Reconciliation, Timing-Policy, and the Fault of Factionalism
शकुनाश्चापसव्या नो वेदयन्ति महद् भयम्
śakunāś cāpasavyā no vedayanti mahad bhayam; ye pakṣiṇo 'smākaṁ vāmabhāge uḍḍīya mahad-bhaya-sūcanāṁ kurvanti, ayaṁ ca śṛgālaḥ kenāpy anāghātena asmākaṁ senā-madhyāt niṣkramya rudad iva palāyate—tad api mahad-bhaya-vijñāpanaṁ karoti.
દ્રોણ બોલ્યા—આ પક્ષીઓ વામભાગે અપસવ્ય રીતે ઉડીને મહાભયની સૂચના આપે છે. અને આ ગોમાયુ કોઈના આઘાત વિના જ અમારી સેનાના મધ્યમાંથી નીકળી રડતો રડતો દોડી રહ્યો છે—આ પણ મહાભયનો ઘોષ કરે છે. આવા અપશકુન બતાવે છે કે આપત્તિ નજીક છે; તેથી આવનારા સંઘર્ષમાં આપણું આચરણ અને સંકલ્પ અત્યંત ગંભીરતાથી તોળવા જોઈએ.
द्रोण उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the epic’s motif that moral and strategic crises are often preceded by ‘nimitta’ (portents). Leaders must read the situation soberly: fear and disorder can spread even before weapons clash, and one should respond with vigilance, restraint, and dharmic reflection rather than arrogance.
Droṇa observes inauspicious signs around the Kaurava forces: birds moving on the left and a jackal crying as it runs out from the middle of the army without being harmed. He interprets these as warnings of impending danger for their side.