Adhyaya 38
अर्जुनस्य इन्द्रकीलगमनम् तथा शक्रसाक्षात्कारः (Arjuna’s journey to Indrakīla and encounter with Indra)
Upa-parva: Indralokābhigamana / Divyāstrārtha-prayāṇa Episode (Arjuna’s commissioning to seek divine weapons)
Vaiśaṃpāyana narrates Yudhiṣṭhira’s private counsel to Arjuna: the principal masters of dhanurveda are aligned with Duryodhana’s side, making timely preparation necessary. Yudhiṣṭhira invokes received upaniṣadic clarity and directs Arjuna to disciplined observance—maintaining divine favor and undertaking intense tapas—then sends him north, noting that Indra holds the consolidated divine weapons. Arjuna departs ritually prepared, armed yet restrained, receiving blessings from Draupadī and the household, and proceeds with yogic speed across Himālaya regions to Indrakīla. There, a brahmin ascetic challenges the impropriety of weapons in an ascetic domain and urges renunciation; Arjuna remains firm in purpose. The ascetic reveals himself as Śakra (Indra) and offers a boon; Arjuna requests comprehensive knowledge of astras, refusing pleasures, realms, or status as insufficient without fulfilling duty and avoiding lasting disrepute. Indra then conditions the bestowal of divyāstras upon Arjuna’s future vision of Śiva, instructing focused effort toward that darśana, and departs; Arjuna remains in yogic steadiness, poised for further qualification.
Chapter Arc: Janamejaya asks how the lion-armed Dhananjaya, entering a manless wilderness without fear, lived there and what he accomplished—especially how he pleased both Indra and Lord Sthanu (Shiva). → By Yudhishthira’s command Arjuna journeys toward the Himalayan heights, into a forest rich with flowers, beasts, birds, and visited by Siddhas and Charanas; there he undertakes an unbearable, blazing tapas that seems to smoke the directions and disturb the worlds. → The heat of Arjuna’s austerity agitates the sages and the divine order; the rishis approach Umāpati, Bhūtapati (Shiva) and speak: Arjuna’s tapas scorches even the great seers—Shiva must compassionately restrain or resolve the purpose behind it. → Shiva speaks to the truth-speaking rishis, clarifying his stance and the handling of Arjuna’s fierce vow; hearing Shankara’s words, the sages rejoice and return to their own abodes, the immediate disturbance pacified. → Arjuna’s tapas is acknowledged as world-shaking, and Shiva’s involvement is set—foreshadowing the imminent direct encounter and testing that will decide whether Arjuna gains the divine boon he seeks.
Shlokas
Verse 1
अप अर [हुक हि 7 2 (कैरातपर्व) अष्टात्रिशो5 ध्याय: अर्जुनकी उग्र तपस्या और उसके विषयमें ऋषियोंका भगवान् शंकरके साथ वार्तालाप जनमेजय उवाच भगवज्छोतुमिच्छामि पार्थस्याक्लिष्टकर्मण: । विस्तरेण कथामेतां यथास्त्राण्युपलब्धवान्
જનમેજય બોલ્યો—ભગવન્! અનાયાસે મહાન કર્મ કરનાર પાર્થ અર્જુનની આ કથા હું વિસ્તારે સાંભળવા ઈચ્છું છું—તેણે કઈ રીતે અસ્ત્રો પ્રાપ્ત કર્યા?
Verse 2
यथा च पुरुषव्याप्रो दीर्घबाहुर्धनंजय: । वन॑ प्रविष्टस्तेजस्वी निर्मनुष्यमभीतवत्,पुरुषसिंह महाबाहु तेजस्वी धनंजय उस निर्जन वनमें निर्भयके समान कैसे चले गये थे?
જનમેજયે કહ્યું— પુરુષસિંહ, દીર્ઘબાહુ, તેજસ્વી ધનંજય (અર્જુન) તે મનુષ્યરહિત, નિર્જન વનમાં કેવી રીતે પ્રવેશ્યો અને ત્યાં નિર્ભયની જેમ કેવી રીતે વિહરતો રહ્યો?
Verse 3
किं च तेन कृतं तत्र वसता ब्रह्मृवित्तम । कथं च भगवान् स्थाणुर्देवराजश्व॒ तोषित:,ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ महर्ष] उस वनमें रहकर पार्थने क्या किया? भगवान् शंकर तथा देवराज इन्द्रको कैसे संतुष्ट किया?
જનમેજયે પૂછ્યું— હે બ્રહ્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ! તે વનમાં વસતા પાર્થએ ત્યાં શું કર્યું? અને ભગવાન સ્થાણુ (શિવ) તથા દેવરાજ ઇન્દ્રને તેણે કયા આચરણથી પ્રસન્ન કર્યા?
Verse 4
एतदिच्छाम्यहं श्रीतुं त्वत्प्रसादाद् द्विजोत्तम | त्वं हि सर्वज्ञ दिव्यं च मानुषं चैव वेत्थ ह
જનમેજયે કહ્યું— હે દ્વિજોત્તમ! તમારી કૃપાથી હું આ બધું વિસ્તારે સાંભળવા ઇચ્છું છું. કારણ કે તમે સર્વજ્ઞ છો—દિવ્ય અને માનુષ, બંને પ્રકારના વર્તાંતો તમે જાણો છો.
Verse 5
अत्यद्भुततमं ब्रह्मन् रोमहर्षणमर्जुन: । भवेन सह संग्रामं चकाराप्रतिमं किल
જનમેજયે કહ્યું— હે બ્રહ્મન્! મેં સાંભળ્યું છે કે અર્જુને એક વખત ભવ (શિવ) સાથે અત્યંત અદ્ભુત, રોમાંચક અને અપ્રતિમ યુદ્ધ કર્યું હતું. કૃપા કરીને તે પ્રસંગ મને કહો; અને અર્જુને કરેલા અન્ય જે જે વિશેષ કર્મો હોય તે બધાં પણ વર્ણવો.
Verse 6
पुरा प्रहरतां श्रेष्ठ: संग्रामेष्वपराजित: । यच्छुत्वा नरसिंहाना दैन्यहर्षातिविस्मयात्
જનમેજયે કહ્યું— હે બ્રહ્મન્! મેં સાંભળ્યું છે કે પૂર્વકાળમાં યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ અને યુદ્ધોમાં કદી અપરાજિત અર્જુને ભગવાન શંકર સાથે અત્યંત અદ્ભુત, અપ્રતિમ અને રોમાંચક યુદ્ધ કર્યું હતું. તે સાંભળીને મનુષ્યશ્રેષ્ઠ શૂરવીર કુંતીપુત્રોના હૃદયમાં પણ દૈન્ય, હર્ષ અને વિસ્મયથી કંપન છવાઈ ગયું હતું. અર્જુને કરેલા અન્ય બધા કાર્યો પણ મને કહો.
Verse 7
शूराणामपि पार्थानां हृदयानि चकम्पिरे । यद् यच्च कृतवानन्यत् पार्थस्तदखिलं वद
જનમેજયે કહ્યું—શૂર હોવા છતાં પાર્થોના હૃદયો કંપી ઊઠ્યા. હે બ્રાહ્મણ! પૃથાપુત્ર અર્જુને અન્ય જે-જે કાર્યો કર્યા હોય તે બધું મને સંપૂર્ણ રીતે કહો. મેં સાંભળ્યું છે કે પૂર્વકાળમાં યુદ્ધમાં કદી પરાજિત ન થનાર રણશ્રેષ્ઠ અર્જુને ભગવાન શંકર સાથે અત્યંત અદ્ભુત, અનુપમ અને રોમાંચક સમર કર્યો હતો; તે સાંભળીને દૈન્ય, હર્ષ અને વિસ્મયના કારણે કુંતીપુત્રોના હૃદયોમાં પણ કંપન છવાઈ ગયું હતું.
Verse 8
न हास्य निन्दितं जिष्णो: सुसूक्ष्ममपि लक्षये । चरितं तस्य शूरस्य तन्मे सर्व प्रकीर्तय
જનમેજયે કહ્યું—હે જિષ્ણુ (અર્જુન)! તેની ચરિત્રમાં અતિ સૂક્ષ્મ રીતે પણ નિંદનીય એવું કંઈ મને દેખાતું નથી. તેથી તે શૂરવીરના સમગ્ર આચરણ અને જીવનવૃત્તાંત મને સંપૂર્ણ રીતે કહો.
Verse 9
वैशम्पायन उवाच कथयिष्यामि ते तात कथामेतां महात्मन: । दिव्यां पौरवशार्दूल महतीमद्भुतोपमाम्
વૈશંપાયને કહ્યું—વત્સ! પૌરવશાર્દૂલ! મહાત્મા અર્જુનની આ કથા દિવ્ય છે, મહત્ત્વમાં મહાન છે અને અદ્ભુત સમાન અનુપમ છે; હું તને તે કહું છું.
Verse 10
गात्रसंस्पर्शसम्बद्धां नयम्बकेण सहानघ । पार्थस्य देवदेवेन शूणु सम्यक् समागमम्
વૈશંપાયને કહ્યું—હે નિર્દોષ! ત્રિનેત્રધારી દેવદેવ મહાદેવ સાથે પાર્થ (અર્જુન)નો જે દેહસ્પર્શ થયો, તે સંબંધિત આ કથા છે. તે બંનેના સમાગમનો વર્ણન તું ધ્યાનથી સાંભળ.
Verse 11
युधिष्ठिरनियोगात् स जगामामितविक्रम: । शक्रं सुरेश्वरं द्रष्टे देवदेवं च शंकरम्
વૈશંપાયને કહ્યું—હે રાજન! યુધિષ્ઠિરની આજ્ઞાથી તે અમિત પરાક્રમી વીરે દેવરાજ શક્ર (ઇન્દ્ર) તથા દેવદેવ શંકરના દર્શન કરવા પ્રસ્થાન કર્યું.
Verse 12
दिव्यं तद् धनुरादाय खड्गं च कनकत्सरुम् | महाबलो महाबाहुरर्जुन: कार्यसिद्धये
વૈશંપાયન બોલ્યા— રાજન! તે દિવ્ય ધનુષ્ય અને સોનાની મૂઠવાળી ખડ્ગ હાથમાં લઈને, મહાબલી મહાબાહુ અર્જુન પોતાના કાર્યસિદ્ધિ માટે પ્રસ્થાન કર્યો. યુધિષ્ઠિરની આજ્ઞાથી, દેવરાજ ઇન્દ્ર તથા દેવાધિદેવ ભગવાન શંકરનું દર્શન અને સહાય મેળવવા—અહંકાર માટે નહીં, ધર્મકાર્યની પૂર્ણતા માટે—તે ઉત્તર દિશામાં હિમાલય તરફ ગયો।
Verse 13
दिशं ५ डक आ कौरव्यो हिमवच्छिखरं प्रति । ऐन्द्रि: राजन् सर्वलोकमहारथ:
વૈશંપાયન બોલ્યા— રાજન! હિમાલયના શિખરો તરફ ઉત્તર દિશાને ધ્યેય બનાવી તે કૌરવકુમાર પ્રસ્થાન કર્યો. ઇન્દ્રપુત્ર, કુરુકુલભૂષણ, સર્વ લોકમાં પ્રસિદ્ધ શ્રેષ્ઠ મહારથી, અપાર પરાક્રમી, મહાબલી અને સ્થિરમન અર્જુન—યુધિષ્ઠિરની આજ્ઞાનું પાલન કરીને—પોતાના કાર્યસિદ્ધિ માટે દેવરાજ ઇન્દ્ર તથા દેવાધિદેવ ભગવાન શંકરનું દર્શન મેળવવા, ગાંડીવ ધનુષ્ય અને સોનાની મૂઠવાળી ખડ્ગ હાથમાં લઈને આગળ વધ્યો।
Verse 14
त्वरया परया युक्तस्तपसे धृतनिश्चय: । वन॑ कण्टकितं घोरमेक एवान्वपद्यत,तपस्याके लिये दृढ़ निश्चय करके बड़ी उतावलीके साथ जाते हुए वे अकेले ही एक भयंकर कण्टकाकीर्ण वनमें पहुँचे
વૈશંપાયન બોલ્યા— તપસ્યા માટે દૃઢ નિશ્ચય કરીને અને ભારે ઉતાવળ સાથે આગળ વધતા, તે એકલો જ કાંટાઓથી ભરેલા તે ભયંકર વનમાં પ્રવેશ્યો।
Verse 15
नानापुष्पफलोपेतं नानापक्षिनिषेवितम् । नानामृगगणाकीर्ण सिद्धचारणसेवितम्
વૈશંપાયન બોલ્યા— તે વન નાનાં પ્રકારનાં ફૂલ-ફળોથી ભરપૂર હતું; વિવિધ પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતું હતું; અનેક જાતિના મૃગસમૂહો ત્યાં સર્વત્ર ફરતા હતા; અને સિદ્ધ તથા ચારણ પણ તેને સેવિત કરતા હતા।
Verse 16
ततः प्रयाते कौन्तेये वनं मानुषवर्जितम् । शड़्खानां पटहानां च शब्द: समभवद् दिवि,तदनन्तर कुन्तीनन्दन अर्जुनके उस निर्जन वनमें पहुँचते ही आकाशमें शंखों और नगाड़ोंका गम्भीर घोष गूँज उठा
વૈશંપાયન બોલ્યા— ત્યારબાદ કુંતીપુત્ર અર્જુન તે મનુષ્યવર્જિત વનમાં પહોંચતાં જ, આકાશમાં શંખો અને પટહોના ગಂಭીર નાદ ગુંજી ઊઠ્યા।
Verse 17
पुष्पवर्ष च सुमहन्निपपात महीतले । मेघजालं च विततं छादयामास सर्वतः
વૈશંપાયને કહ્યું—પૃથ્વીના પૃષ્ઠ પર અતિ મહાન પુષ્પવર્ષા વરસી, અને મેઘોનું વિશાળ જાળ સર્વ દિશાઓમાં ફેલાઈ બધું ઢાંકી દેતું થયું. તે ભયભક્તિભર્યા પરિસરમાં, દુર્ગમ વનપ્રદેશો ઓળંગીને અર્જુન હિમાલયના પીઠભાગે એક મહાપર્વતની નજીક નિવાસ કરવા લાગ્યો; ત્યાં તે નવી શોભાથી તેજસ્વી થયો—જાણે પ્રકૃતિ જ તેના સંકલ્પને માન આપી રહી હોય।
Verse 18
सो>तीत्य वनदुर्गाणि संनिकर्षे महागिरे: । शुशुभे हिमवत्पृछे वसमानो<र्जुनस्तदा
વૈશંપાયને કહ્યું—દુર્ગમ વનદુર્ગો ઓળંગીને અર્જુન ત્યારે હિમાલયના પીઠભાગે એક મહાગિરિની નજીક વસવા લાગ્યો. માનવ વસાહતોથી દૂર, તપસ્યાને યોગ્ય એવા કઠોર પ્રદેશમાં તે શાંત તેજથી શોભિત થયો—લક્ષ્યમાં અચલ, સંકલ્પમાં દૃઢ।
Verse 19
तत्रापश्यद् ट्रुमान् फुल्लान् विहगैर्वल्गुनादितान् | नदीश्व विपुलावर्ता वैदूर्यविमलप्रभा:
ત્યાં તેણે ફૂલોથી ખીલેલા અનેક વૃક્ષો જોયા, જે પક્ષીઓના મધુર કલરવથી ગુંજતા હતા. તેણે ઘણી મનોહર નદીઓ પણ જોઈ—વૈદૂર્યમણિ જેવી સ્વચ્છ અને તેજસ્વી—જેનાં વિશાળ પ્રવાહોમાં અનેક ભમરો ઊઠતા હતા।
Verse 20
हंसकारण्डवोदगीता: सारसाभिरुतास्तथा । पुंस्कोकिलरुताश्चैव क्रौज्चबर्हिणनादिता:
વૈશંપાયને કહ્યું—ત્યાં હંસ અને કારણ્ડવ પક્ષીઓ મધુર સ્વરે ગાતા હતા; સારસ પણ બોલતા હતા. નર કોયલનો મનોહર કૂજન, ક્રૌંચ પક્ષીઓનો કલરવ અને મોરોની કેકાધ્વનિ—આ બધું ચારે તરફ ગુંજતું રહેતું. તેથી તે વનપ્રદેશ પવિત્ર, શાંત અને મનોહર લાગતો હતો।
Verse 21
मनोहरवनोपेतास्तस्मिन्नतिरथो<र्जुन: । पुण्यशीतामलजला: पश्यन् प्रीतमनाभवत्
તે પ્રદેશમાં નદીઓની આસપાસ મનોહર વનશ્રેણીઓ શોભતી હતી. હિમાલયના તે શિખરપ્રદેશમાં પવિત્ર, શીતળ અને નિર્મળ જળથી ભરેલી તે સુંદર સરિતાઓનું દર્શન કરતાં જ અતિરથી અર્જુનનું મન આનંદથી ખીલી ઊઠ્યું।
Verse 22
रमणीये वनोद्देशे रममाणो<र्जुनस्तदा । तपस्युग्रे वर्तमान उग्रतेजा महामना:,उग्र तेजस्वी महामना अर्जुन वहाँ वनके रमणीय प्रदेशोंमें घूम-फिरकर बड़ी कठोर तपस्यामें संलग्न हो गये
ત્યારે અર્જુન રમણીય વનપ્રદેશમાં વિહરતો, ઉગ્ર તેજ અને મહાન સંકલ્પથી યુક્ત થઈ ઘોર તપસ્યામાં પ્રવૃત્ત થયો।
Verse 23
दर्भचीरं निवस्याथ दण्डाजिनविभूषित: । शीर्ण च पतितं भूमौ पर्ण समुपयुक्तवान्
પછી દર્ભનું ચીર ધારણ કરી, દંડ અને મૃગચર્મથી વિભૂષિત થઈ, અર્જુન ધરતી પર પડેલા સૂકા પાંદડાંને જ અન્નના સ્થાને ગ્રહણ કરતો હતો।
Verse 24
पूर्णे पूर्णे त्रिरात्रे तु मासमेक॑ं फलाशन: । द्विगुणेन हि कालेन द्वितीयं मासमत्ययात्
એક મહિના સુધી તે ત્રણ-ત્રણ રાત્રિ પૂર્ણ થયા પછી જ ફળાહાર કરતો રહ્યો. પછી સમયને દ્વિગુણો કરીને બીજા મહિને છ-છ રાત્રિ પછી જ ફળ ગ્રહણ કરીને તેણે તે મહિનો વિતાવ્યો।
Verse 25
तृतीयमपि मासं स पक्षेणाहारमाचरन् । चतुर्थे त्वथ सम्प्राप्ते मासे भरतसत्तम:
ત્રીજા મહિને પણ તે પખવાડિયામાં એક વાર જ આહાર લેતો રહ્યો. ત્યારબાદ ચોથો મહિનો આવતા, ભરતશ્રેષ્ઠ અર્જુને પોતાનું વ્રત વધુ કઠોર બનાવ્યું।
Verse 26
वायुभक्षो महाबाहुरभवत् पाण्डुनन्दन: । ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्ब: पादाड्गुष्ठाग्रविष्ठित:
પાંડુનંદન મહાબાહુ અર્જુન વાયુભક્ષી બન્યો. તેણે બંને ભુજાઓ ઉપર ઉઠાવી, કોઈ આધાર વિના, પગના અંગૂઠાના અગ્રભાગ પર સ્થિર રહી ઊભો રહ્યો।
Verse 27
सदोपस्पर्शनाच्चास्य बभूवुरमितौजस: । विद्युदम्भोरुहनिभा जटास्तस्य महात्मन:,अमित तेजस्वी महात्मा अर्जुनके सिरकी जटाएँ नित्य स्नान करनेके कारण विद्युत् और कमलोंके समान हो गयी थीं
નિત્ય સ્નાન અને નિયમપાલનના કારણે તે અમિત પરાક્રમી મહાત્માની જટાઓ વીજળી અને કમળના ડાંઠ જેવી તેજસ્વી બની ગઈ।
Verse 28
ततो महर्षय: सर्वे जम्मुर्देवं पिनाकिनम् | निवेदयिषव: पार्थ तपस्युग्रे समास्थितम्
ત્યારબાદ બધા મહર્ષિઓ પિનાકધારી દેવ મહાદેવ પાસે ગયા—ઉગ્ર તપમાં સ્થિત પાર્થ (અર્જુન) વિષે નિવેદન કરવા ઇચ્છતા।
Verse 29
त॑ प्रणम्य महादेव शशंसु: पार्थकर्म तत् । एष पार्थो महातेजा हिमवत्पृष्ठमास्थित:
તેમણે મહાદેવને પ્રણામ કરીને પાર્થના તે તપોમય કર્મનું નિવેદન કર્યું—“ભગવન્! આ મહાતેજસ્વી પાર્થ હિમવતના પીઠભાગ પર સ્થિત છે।”
Verse 30
उग्रे तपसि दुष्पारे स्थितो धूमाययन् दिश: । तस्य देवेश न वयं विद्यः सर्वे चिकीर्षितम्
“તે દુસ્તર ઉગ્ર તપમાં સ્થિત રહી જાણે દિશાઓને ધુમાડાથી ભરતો હોય તેમ છે. દેવેશ્વર! તે શું સિદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે—એ અમને કોઈને ખબર નથી।”
Verse 31
संतापयति न: सर्वानसौ साधु निवार्यताम् । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां भावितात्मनाम्
“તે અમને સૌને સંતાપ આપે છે; તેને યોગ્ય રીતે રોકવો જોઈએ।” ભાવિતાત્મા મુનિઓના આ વચન સાંભળી (આગળની કથા આગળ વધે છે).
Verse 32
महादेव उवाच न वो विषाद: कर्तव्य: फाल्गुन॑ं प्रति सर्वश:
મહાદેવે કહ્યું—ફાલ્ગુન (અર્જુન) વિષે તમારે કોઈ રીતે પણ શોક કરવો નહીં.
Verse 33
शीघ्र॑ं गच्छत संहृष्टा यथागतमतन्द्रिता: । अहमस्य विजानामि संकल्पं मनसि स्थितम्
મહાદેવે કહ્યું—હે મહર્ષિઓ! આળસ છોડીને હર્ષપૂર્વક શીઘ્ર જાઓ; જેમ આવ્યા તેમ જ પાછા ફરો. અર્જુનના મનમાં સ્થિત સંકલ્પને હું સારી રીતે જાણું છું.
Verse 34
नास्य स्वर्गस्पूहा काचिन्नैश्वर्यस्थ तथा5<5युष: । यत् तस्य काड्क्षितं सर्व तत् करिष्येडहमद्य वै
મહાદેવે કહ્યું—તેને સ્વર્ગની કોઈ લાલસા નથી; ન તો તે ઐશ્વર્ય ઈચ્છે છે, ન દીર્ઘ આયુષ્ય. તે જે કંઈ સાચે ઇચ્છે છે, તે બધું હું આજે જ પૂર્ણ કરી દઈશ.
Verse 35
वैशम्पायन उवाच तच्छुत्वा शर्ववचनमृषय: सत्यवादिन: । प्रहृष्मनसो जम्मुर्यथा स्वान् पुनरालयान्
વૈશમ્પાયને કહ્યું—શર્વ (શિવ)ના આ વચન સાંભળી સત્યવાદી ઋષિઓ હર્ષિત મનથી, જેમ આવ્યા હતા તેમ જ, પોતાના-પોતાના આશ્રમોમાં પાછા ફર્યા.
Verse 38
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि कैरातपर्वणि मुनिशड्करसंवादे अष्टात्रिंशो 5 ध्याय: ।।
આ રીતે શ્રીમહાભારતના વનપર્વના અંતર્ગત કૈરાતપર્વમાં મુનિઓ અને ભગવાન શંકર વચ્ચેના સંવાદ સંબંધિત અડત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
Verse 313
उमापतिर्भूतपतिर्वाक्यमेतदुवाच ह । “वे अपनी तपस्याके संतापसे हम सब महर्षियोंको संतप्त कर रहे हैं। अत: आप उन्हें तपस्यासे सद्भावपूर्वक निवृत्त कीजिये।” पवित्र चित्तवाले उन महर्षियोंका यह वचन सुनकर भूतनाथ भगवान् शंकर इस प्रकार बोले--
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—ઉમાપતિ, ભૂતપતિ ભગવાને આ વચન કહ્યું—“આ લોકો પોતાની તપસ્યાના તાપથી અમને સર્વ મહર્ષિઓને પીડિત કરે છે; તેથી સદ્ભાવ અને સન્માનપૂર્વક તેમને તપસ્યાથી નિવૃત્ત કરો.” પવિત્ર ચિત્તવાળા તે મહર્ષિઓનું આ વચન સાંભળી ભૂતનાથ ભગવાન શંકરે આ રીતે ઉત્તર આપ્યો—
Frequently Asked Questions
Arjuna must reconcile the ascetic expectation of nonviolence and renunciation in sacred space with kṣatriya responsibility to secure legitimate means for protecting his community and restoring just order.
Desire for pleasure, status, or even heavenly attainment is portrayed as secondary to duty-bound integrity; true qualification for power is measured by restraint, purpose, and willingness to subordinate personal gain to ethical obligation.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-structure functions implicitly by linking narrative comprehension to mokṣa-oriented values—self-control, disciplined action, and the prioritization of dharma over reward.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.