Shloka 24
Draupadī’s Rebuke of Jayadratha and Dhaumya’s Admonition (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 252)
अथर्ववेदप्रोक्तैश्न याश्नोपनिषदि क्रिया: । मन्त्रजप्यसमायुक्तास्तास्तदा समवर्तयन्
vaiśampāyana uvāca | atharvavedaproktaīr mantrair bṛhaspatiśukrācāryavarṇitaiś ca agnivistārasādhyayajñakarmāṇi ārabdhāni | yāś copaniṣadi (āraṇyake) mantrajapyasamāyuktā havanādikriyāḥ proktās tā api tadā samavartayan | duryodhanasya niścayaṃ jñātvā pātālavāsino bhayaṅkarā daityadānavāḥ—ye pūrvakāle devaiḥ parājitāḥ—manasā vicārayām āsuḥ: “asya prāṇānte asmākaṃ pakṣa eva naśyet” iti; tasmāt taṃ svapārśvaṃ ānetuṃ mantravidyānipuṇāḥ te mantraiḥ karmāṇi cakruḥ ||
વૈશંપાયન બોલ્યા—દુર્યોધનનો આ નિશ્ચય જાણીને પાતાળમાં વસતા તે ભયંકર દૈત્ય અને દાનવો—જે પ્રાચીન કાળે દેવોથી પરાજિત થયા હતા—મનમાં મન વિચારવા લાગ્યા: “દુર્યોધનનો પ્રાણાંત થયો તો આપણો પક્ષ પણ નાશ પામશે.” તેથી તેને પોતાના પાસે બોલાવવા મંત્રવિદ્યામાં નિપુણ દૈત્યો એ સમયે બૃહસ્પતિ અને શુક્રાચાર્યે વર્ણવેલા તથા અથર્વવેદમાં પ્રતિપાદિત મંત્રોથી અગ્નિવિસ્તાર-સાધ્ય યજ્ઞકર્મ આરંભ્યું; અને ઉપનિષદ (આરણ્યક) પરંપરામાં જણાવેલી મંત્રજપયુક્ત હોમાદિ ક્રિયાઓનું પણ વિધિવત્ સંપાદન કર્યું.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how ritual and mantra can be used instrumentally for factional aims; it implicitly contrasts sacred technique with ethical intention—power divorced from dharma becomes a tool of adharma and deepens conflict.
Netherworld Daityas and Dānavas, fearing that Duryodhana’s death would ruin their cause, begin Atharvavedic and Upaniṣadic-style fire rites with mantra-recitation to draw him to their side.