Adhyaya 223
Draupadī’s Instruction on Marital Conduct and Household Discipline (चित्तग्रहण-उपदेश)
Upa-parva: Strī-dharma and Gṛha-nīti Discourse (Draupadī’s Counsel Episode)
This adhyāya records Draupadī’s structured counsel describing an “apeta-doṣa” (fault-avoiding) path for sustaining the husband’s goodwill and reducing conflict with co-wives. She frames the husband as a decisive locus of prosperity and harm, asserting that favor yields desired outcomes while anger brings severe consequences. The instruction emphasizes that comfort is not obtained through comfort alone; disciplined effort and forbearance are presented as means to secure well-being. Practical directives follow: affectionate service, pleasing food and adornment, prompt and respectful reception at the doorway, and personal initiative even when attendants are tasked. Draupadī advises guarding private speech shared by the husband to prevent alienation through misreporting. She recommends cultivating the husband’s allies and benefactors while distancing from his adversaries, avoiding arrogance and heedlessness, and maintaining restraint and silence when appropriate. The chapter ends with guidance on suitable female companionship—associating with reputable, virtuous women and avoiding disruptive or criminal company—presented as conducive to reputation, religious merit, and social stability.
Chapter Arc: राजन्! वंश-परम्परा के ज्ञाता द्विजाति बताते हैं कि जो अग्नि सबको परिचित है, वही अनेक नाम-रूपों में प्रकट होकर असंख्य ‘धिष्ण्य’ और अग्नि-वंशों का मूल बनता है। → कथन विस्तार पाता है—पूर्वोक्त चालीस पुत्रों के अतिरिक्त भी पाँच पुत्रों का उल्लेख, फिर ‘पावक’ को भूतों का पति, भुवन-भर्ता और महातेजस्वी कहकर उसकी सर्वव्यापकता स्थापित की जाती है। अग्नि विविध देशों में विचरता है; समुद्र के भीतर नाना स्थानों में भ्रमण करता हुआ अनेक धिष्ण्यों/देव-आश्रयों की उत्पत्ति का कारण बनता है। → नदियों को धिष्ण्यों की ‘माताएँ’ घोषित कर (सिन्धु, पंचनद, देविका, सरस्वती, गंगा, शतकुम्भा, सरयू, गण्डकी, चर्मण्वती, मही आदि) अग्नि-तत्त्व का भूगोल और वंश एक साथ बाँध दिया जाता है—और फिर निर्णायक वाक्य आता है: सब अग्नियों में एक ही हुताशन है; जैसे ज्योतिष्टोम यज्ञ एक होकर भी अनेक विधियों में प्रकट होता है, वैसे ही ‘एक’ अग्नि बहुधा निःसृत है। → वक्ता क्रमबद्ध रूप से इन ‘अप्रमेय, तिमिरापह, श्रीमन्त’ अग्नियों की उत्पत्ति-परम्परा समेटता है और श्रोता को निष्कर्ष देता है—अद्भुत-अग्नि का माहात्म्य जैसा वेदों में है, वैसा ही सब अग्नियों का समझो; भेद नाम-रूप का है, तत्त्व एक है।
Shlokas
Verse 1
हि ० आय न | हि 7 आम ३. तप अर्थात् पांचजन्यके जो पूर्वोक्त चालीस पुत्र बताये गये हैं
માર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજન! જળમાં નિવાસના સંબંધથી ‘સહ’ નામે પ્રસિદ્ધ અગ્નિની ‘મુદિતા’ નામની એક પરમ પ્રિયા પત્ની હતી. ભૂપતિ અને ભુવનભર્તા એવા સહે, તેના ગર્ભથી ‘અદ્ભુત’ નામે પ્રસિદ્ધ પરમ ઉત્તમ પાવકને ઉત્પન્ન કર્યો.
Verse 2
भूतानां चापि सर्वेषां य॑ प्राहु: पावकं पतिम् | आत्मा भुवनभर्तेति सान्वयेषु द्विजातिषु
વંશપરંપરા જાળવનારા દ્વિજોમાં એવું કહેવાય છે કે ‘પાવક’ સર્વ ભૂતોના અધિપતિ છે; તે જ સર્વનો આત્મા અને ભુવનભર્તા છે.
Verse 3
महतां चैव भूतानां सर्वेषामिह यः पति: । भगवान् स महातेजा नित्यं चरति पावक:
આ જગતમાં સર્વ મહાભૂતોના—અને સર્વ પ્રાણીઓના—અધિપતિ જે છે, તે જ ભગવાન છે. તે મહાતેજસ્વી પાવક સદા સર્વત્ર વિચરે છે.
Verse 4
अन्निर्गुहपतिर्नाम नित्य यज्ञेषु पूज्यते । हुतं वहति यो हव्यमस्य लोकस्य पावक:
માર્કંડેયે કહ્યું—જે અગ્નિ ‘ગૃહપતિ’ નામે સદા યજ્ઞોમાં પૂજાય છે, તે જ અર્પિત હવિષ્યને દેવતાઓ સુધી પહોંચાડે છે; એ અદ્ભુત પાવક જ આ લોકને પવિત્ર કરે છે.
Verse 5
अपां गर्भो महाभागः सच्त्वभुग् यो महाद्धुत: । भूपतिर्भुवभर्ता च महत: पतिरुच्यते
માર્કંડેયે કહ્યું—તે ‘અપાં ગર્ભ’ કહેવાય છે—મહાભાગ્યશાળી અને સર્વ સત્ત્વનો ભોક્તા; તે જ મહાન ‘અદ્ભુત’, પૃથ્વીનો અધિપતિ અને લોકધારક; અને તેને ‘મહત્’ તત્ત્વનો સ્વામી કહેવાયો છે.
Verse 6
दहन् मृतानि भूतानि तस्याग्निर्भरतो5भवत् | अग्निष्टोमे च नियत: क्रतुश्रेष्ठो भरस्य तु
માર્કંડેયે કહ્યું—તે ગૃહપતિ-અગ્નિમાંથી અગ્નિસ્વરૂપ પુત્ર ઉત્પન્ન થયો, જેનું નામ ‘ભરત’ પ્રસિદ્ધ છે. તે મૃત પ્રાણીઓના દેહનું દાહ કરે છે. અને ભરત યજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ એવા અગ્નિષ્ટોમમાં સદા સ્થિર રહે છે, તેથી તેને ‘નિયત’ પણ કહે છે; જેના સંકલ્પ ઉત્તમ છે.
Verse 7
स वद्िः प्रथमो नित्य देवैरन्विष्यते प्रभु: । आयान्तं नियतं दृष्टवा प्रविवेशार्णवं भयात्
માર્કંડેયે કહ્યું—‘સહ’ નામનો તે પ્રથમ, નિત્ય અને પ્રભુ અગ્નિ એક વખત દેવતાઓ દ્વારા શોધાતો હતો. પોતાનો પૌત્ર નિયત આવતો જોઈ, તેના સ્પર્શના ભયથી, તે ભયભીત થઈ સમુદ્રમાં પ્રવેશી ગયો.
Verse 8
देवास्तत्रापि गच्छन्ति मार्गमाणा यथादिशम् | दृष्टवा त्वग्निरथर्वाणं ततो वचनमत्रवीत्,तब देवतालोग सब दिशाओंमें उनकी खोज करते हुए वहाँ भी पहुँचने लगे। एक दिन अथर्वा (अंगिरा)-को देखकर अग्निने उनसे कहा--
માર્કંડેયે કહ્યું—આદેશ મુજબ માર્ગ શોધતા દેવતાઓ ત્યાં પણ પહોંચી ગયા. ત્યારે અગ્નિએ અથર્વાને જોઈને તેને વચન કહ્યું.
Verse 9
देवानां वह हव्यं त्वमहं वीर सुदुर्बल: । अथ त्वं गच्छ मध्वक्ष॑ प्रियमेतत् कुरुष्व मे
માર્કંડેયે કહ્યું—“હે વીર! દેવો માટે નિર્ધારિત હવિષ્ય તું વહન કર. હું અત્યંત દુર્બળ થયો છું. તેથી, હે મધુનયન! હવે તું જા અને મને પ્રિય આ કાર્ય—આ અભિષ્ટ કર્તવ્ય—પૂર્ણ કર, હે શૂર!”
Verse 10
प्रेष्य चाग्निरथर्वाणमन्यं देशं ततो5गमत् । मत्स्यास्तस्य समाचख्यु: क्रुद्धस्तानग्निरब्रवीत् भक्ष्या वै विविधैभविर्भविष्यथ शरीरिणाम्
અથર્વાને મોકલીને અગ્નિ પછી બીજા પ્રદેશમાં ગયો. માછલાઓએ આ વાત તેને કહી; તેથી ક્રોધિત થઈ અગ્નિ બોલ્યો—“તમે ખરેખર નાનાં-નાનાં રીતે દેહધારી જીવોના ભક્ષ્ય બનશો, અને યજ્ઞોમાં પણ વિવિધ રૂપે અર્પિત થશો.”
Verse 11
इस प्रकार अथर्वाको भेजकर अग्निदेव दूसरे स्थानमें चले गये। किंतु मत्स्योंने अथर्वासे उनकी स्थिति कहाँ है, यह बता दिया। इससे कुपित होकर अग्निने उन्हें शाप देते हुए कहा --“तुम लोग नाना प्रकारसे जीवोंके भक्ष्य बनोगे” ।।
માર્કંડેયે કહ્યું—અથર્વાને મોકલી હવ્યવાહક અગ્નિ બીજા સ્થાને ગયો. પરંતુ માછલાઓએ અગ્નિ ક્યાં છે તે અથર્વાને કહી દીધું. તેથી ક્રોધિત થઈ અગ્નિએ તેમને શાપ આપતાં કહ્યું—“તમે નાનાં-નાનાં રીતે દેહધારી જીવોના ભક્ષ્ય બનશો.” ત્યારબાદ અગ્નિએ અથર્વાને ફરી એ જ વાત કહી. ત્યારે દેવોના કહ્યાથી અથર્વા મુનિએ ‘સહ’ નામે પ્રસિદ્ધ અગ્નિદેવને અત્યંત વિનયપૂર્વક પ્રાર્થના કરી; પરંતુ અગ્નિએ ન તો હવિષ્ય વહન કરવાનો ભાર લેવાનો ઇચ્છ્યો, ન તો પોતાના જ જર્જરિત શરીરનો ભાર સહન કરી શક્યો. અંતે તેણે દેહ ત્યાગ્યો.
Verse 12
अनुनीयमानो हि भृशं देववाक्याद्धि तेन सः । नैच्छद् वोढुं हवि: सोढुं शरीरं चापि सो5त्यजत्
દેવોના કહ્યાથી વારંવાર અત્યંત વિનંતી કરવામાં આવી છતાં તેણે સંમતિ આપી નહીં. ન તો તેણે હવિષ્ય વહન કરવાનો ભાર લેવા ઇચ્છ્યો, ન તો પોતાના જ જર્જરિત શરીરનો ભાર સહન કરી શક્યો. અંતે તેણે દેહ ત્યાગ્યો.
Verse 13
स तच्छरीरं संत्यज्य प्रविवेश धरां तदा । भूमिं स्पृष्टासजद् धातून् पृथक् पृथगतीव हि
ત્યારે તેણે તે શરીર ત્યજી ધરતીમાં પ્રવેશ કર્યો. ભૂમિને સ્પર્શ કરીને તેણે અત્યંત પ્રચુર ધાતુઓની સૃષ્ટિ કરી—પ્રત્યેકને અલગ અલગ, વિશિષ્ટ રીતે.
Verse 14
पूयात् स गन्ध॑ तेजश्न अस्थिभ्यो देवदारु च । श्लेष्मण: स्फाटिकं तस्य पित्तान्मारकतं तथा
માર્કંડેયે કહ્યું— તેના પૂયમાંથી ગંધક અને તેજસ્વી પદાર્થો ઉત્પન્ન થયા; તેની અસ્થિઓમાંથી દેવદારુના વૃક્ષો પ્રગટ થયા. તેના શ્લેષ્મમાંથી સ્ફટિક અને પિત્તમાંથી તેમ જ મરકત મણિ પ્રાદુર્ભૂત થયો.
Verse 15
यकृत् कृष्णायसं तस्य त्रिभिरेव बभु: प्रजा: । नखास्तस्याभ्रपटलं शिराजालानि विद्रुमम्
માર્કંડેયે કહ્યું— તેનું યકૃત કાળા લોહા રૂપે પ્રગટ થયું. માત્ર ત્રણ પદાર્થો—કાષ્ઠ, પાષાણ અને લોહા—થી જ પ્રજાઓએ પોતાનું સ્વરૂપ અને શોભા પ્રાપ્ત કરી. તેના નખ મેઘસમૂહ સમાન થયા અને શિરાઓનું જાળું વિદ્રુમ (મૂંગા) રૂપે પ્રાદુર્ભૂત થયું.
Verse 16
शरीराद् विविधाश्रान्ये धातवोडस्थाभवन् नृप । एवं त्यक्त्वा शरीरं च परमे तपसि स्थित:,राजन्! सह अग्निके शरीरसे अन्य नाना प्रकारके धातु उत्पन्न हुए। इस प्रकार शरीर त्यागकर वे बड़ी भारी तपस्यामें लग गये
માર્કંડેયે કહ્યું— હે રાજન, તેના શરીરમાંથી અન્ય અનેક પ્રકારની ધાતુઓ ઉત્પન્ન થઈ; અસ્થિઓ પણ પ્રગટ થઈ. આ રીતે શરીર ત્યજી તે પરમ તપસ્યામાં સ્થિત રહ્યો.
Verse 17
भग्व्धिरादिभिर्भूयस्तपसोत्थापितस्तदा । भृशं जज्वाल तेजस्वी तपसा55प्यायित: शिखी
માર્કંડેયે કહ્યું— ત્યારે ભૃગુ, અંગિરા વગેરે ઋષિઓએ ફરી પોતાની તપસ્યાથી તેને પ્રબોધ્યો. તે જ તપસ્યાથી પોષિત તેજવાળો અગ્નિદેવ અત્યંત પ્રજ્વલિત થયો.
Verse 18
दृष्टवा ऋषिं भयाच्चापि प्रविवेश महार्णवम् | तस्मिन् नष्टे जगद् भीतमथर्वाणमथाश्रितम् | अर्चयामासुरेवैनमथर्वाणं सुरादय:
માર્કંડેયે કહ્યું— ઋષિને જોઈ અને ભયથી પણ તે (અગ્નિ) ફરી મહાસાગરમાં પ્રવેશી ગયો. તે અદૃશ્ય થતાં જ સમગ્ર જગત ભયભીત થઈ અથર્વાની શરણમાં ગયું; અને દેવતાઓ વગેરે એ જ અથર્વાની પૂજા કરવા લાગ્યા.
Verse 19
अथर्वा त्वसृजललोकानात्मना55लोक्य पावकम् । मिषतां सर्वभूतानामुन्ममाथ महार्णवम्,अथरवनि सब प्राणियोंके देखते-देखते समुद्रकों मथ डाला और अग्निदेवका दर्शन करके स्वयं ही सम्पूर्ण लोकोंकी सृष्टि की
માર્કંડેય બોલ્યા—અથર્વાએ પોતાની જ શક્તિથી લોકોની સૃષ્ટિ કરી. અગ્નિદેવનું દર્શન કરીને, સર્વ પ્રાણીઓ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેણે મહાસમુદ્રનું મંથન કર્યું.
Verse 20
एवमग्निर्भगवता नष्ट: पूर्वमथर्वणा । आहूत: सर्वभूतानां हव्यं वहति सर्वदा
આ રીતે પૂર્વકાળમાં અદૃશ્ય થયેલા અગ્નિને ભગવાન્ અથર્વાએ ફરી આહ્વાન કર્યો. પ્રગટ થઈને તે સદા સર્વ પ્રાણીઓનું હવિષ્ય વહન કરે છે.
Verse 21
एवं त्वजनयद् धिष्ण्यान् वेदोक्तान् विबुधान् बहून् । विचरन् विविधान् देशान् भ्रममाणस्तु तत्र वै
આ રીતે ત્યાં વિવિધ દેશોમાં વિહાર કરતાં અને ભ્રમણ કરતાં તેણે વેદોમાં કહેલા અનેક ધિષણ્ય (અગ્નિ-સ્થાન) તથા ઘણા દેવતાઓને ઉત્પન્ન કર્યા.
Verse 22
सिन्धुनदं पञजचनदं देविकाथ सरस्वती । गड़ा च शतकुम्भा च सरयूर्गण्डसाह्दया
માર્કંડેય બોલ્યા—સિંધુ, પંચનદ, દેવિકા અને સરસ્વતી; ગંગા અને શતકુંભા; સરયૂ અને ગંડકી—આ નદીઓ ધિષણ્યોની ‘માતાઓ’ તરીકે પ્રકીર્તિત છે.
Verse 23
चर्मण्वती मही चैव मेध्या मेधातिथिस्तदा । ताम्रवती वेत्रवती नद्यस्तिस्रो5<थ कौशिकी
તથા ચર્મણ્વતી અને મહી; પછી મેધ્યા અને મેધાતિથિ; તેમજ તામ્રવતી અને વેત્રવતી—આ ત્રણ નદીઓ—અને ત્યારબાદ કૌશિકી પણ.
Verse 24
तमसा नर्मदा चैव नदी गोदावरी तथा । वेणोपवेणा भीमा च वडवा चैव भारत
માર્કણ્ડેયે કહ્યું—હે ભારત! તમસા, નર્મદા અને ગોદાવરી નદીઓ; તેમજ વેણા, ઉપવેણા, ભીમા અને વડવા—આ નદીઓ પણ (પવિત્ર) છે.
Verse 25
भारती सुप्रयोगा च कावेरी मुर्मुरा तथा । तुड़्वेणा कृष्णवेणा कपिला शोण एव च
માર્કણ્ડેયે કહ્યું—(ત્યાં) ભારતી અને સુપ્રયોગા; તેમજ કાવેરી અને મુર્મુરા; એ જ રીતે તુડ્વેણા, કૃષ્ણવેણા, કપિલા અને શોણ નદીઓ પણ છે.
Verse 26
अद्भुतस्य प्रिया भार्या तस्य पुत्रो विभूरसि:
માર્કણ્ડેયે કહ્યું—અદ્ભુતની એક પ્રિય પત્ની હતી; તેના ગર્ભથી તેને ‘વિભૂરસી’ નામનો પુત્ર થયો. જેટલા પાવક (અગ્નિ) કહ્યા છે, એટલાં જ સોમયાગ પણ છે. તે બધા પવિત્ર અગ્નિઓ બ્રહ્માના માનસ સંકલ્પથી અત્રિના વંશમાં સંતાનરૂપે પ્રગટ થયા.
Verse 27
यावन्तः पावकाः: प्रोक्ता: सोमास्तावन्त एव तु । अन्रेश्नाप्यन्वये जाता ब्रह्मणो मानसा: प्रजा:
માર્કણ્ડેયે કહ્યું—જેટલા પાવક (અગ્નિ) ઘોષિત થયા છે, એટલાં જ સોમયાગ પણ છે. તે અગ્નિઓ સામાન્ય દેહજનનથી નહિ, પરંતુ બ્રહ્માની માનસ પ્રજા બનીને વંશપરંપરામાં પ્રગટ થયા.
Verse 28
अत्रि: पुत्रान् स्रष्टकामस्तानेवात्मन्यधारयत्
માર્કણ્ડેયે કહ્યું—પુત્રોને સર્જવાની ઇચ્છાથી અત્રિએ પ્રથમ તેમને પોતાના અંદર જ ધારણ કર્યા.
Verse 29
तस्य तद्ब्रह्मणः कार्यन्निर्हरन्ति हुताशना: । अत्रिको जब प्रजाकी सृष्टि करनेकी इच्छा हुई, तब उन्होंने उन अग्नियोंको ही अपने हृदयमें धारण किया। फिर उन ब्रह्मर्षिके शरीरसे विभिन्न अग्नियोंका प्रादुर्भाव हुआ ।।
તે હુતાશનોએ તે બ્રહ્મકાર્યનું નિર્વહણ કરે છે. જ્યારે અત્રિને પ્રજાસૃષ્ટિ કરવાની ઇચ્છા થઈ, ત્યારે તેમણે એ જ અગ્નિઓને પોતાના હૃદયમાં ધારણ કર્યા. પછી તે બ્રહ્મર્ષિના શરીરમાંથી વિવિધ અગ્નિઓ પ્રાદુર્ભવ્યા. આ રીતે તે મહાત્મા અગ્નિઓનું મેં વર્ણન કર્યું.
Verse 30
अद्भुतस्य तु माहात्म्यं यथा वेदेषु कीर्तितम्
હવે હું તે અદ્ભુતના માહાત્મ્યનું વર્ણન કરું છું, જેમ વેદોમાં કીર્તિત છે.
Verse 32
इत्येष वंश: सुमहानग्नीनां कीर्तितो मया । योडर्चितो विविधैर्मन्त्रैहव्यं वहति देहिनाम्
આ રીતે અગ્નિદેવોના અતિ મહાન વંશનું મેં વર્ણન કર્યું. વિવિધ મંત્રોથી પૂજિત થઈને તે ભગવાન અગ્નિ દેહધારીઓએ અર્પિત કરેલું હવિષ્ય વહન કરીને દેવતાઓ સુધી પહોંચાડે છે.
Verse 222
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि आज्ञिरसोपाख्यानेडग्निसमुद्धवे द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो5ध्याय:
આ રીતે શ્રીમહાભારતના વનપર્વમાં, માર્કંડેય-સમાસ્યાપર્વના અંતર્ગત, આજ્ઞિરસોપાખ્યાનમાં—અગ્નિ-સમુદ્ભવ વિષયક—બે સો બાવીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
Verse 253
एता नद्यस्तु धिष्ण्यानां मातरो या: प्रकीर्तिता: । सिन्धुनद
આ નદીઓ ધિષ್ಣ્યો (યજ્ઞાગ્નિ-સ્થાપનાસ્થાનો)ની ‘માતાઓ’ તરીકે પ્રકીર્તિત છે—જ્યાંથી યજ્ઞાગ્નિઓ સ્થાપિત અને પોષિત થાય છે: સિંધુ, પંચનદ, દેવિકા, સરસ્વતી, ગંગા, શતકુંભા, સરયૂ, ગંડકી, ચર્મણ્વતી, મહી, મેધ્યા, મેધાતિથિ, તામ્રવતી, વેત્રવતી, કૌશિકી, તમસા, નર્મદા, ગોદાવરી, વેણા, ઉપવેણા, ભીમા, વડવા, ભારતી, સુપ્રયોગા, કાવેરી, મુર્મુરા, તુંગવેણા, કૃષ્ણવેણા, કપિલા તથા શોણભદ્ર. આ બધાં નદીઓ અગ્નિઓના ઉત્પત્તિસ્થાન તરીકે સ્મરિત છે.
Verse 293
अप्रमेया यथोत्पन्ना: श्रीमन्तस्तिमिरापहा: । राजन्! इस प्रकार मैंने इन अप्रमेय, अन्धकारनिवारक तथा दीप्तिमान् महामना अग्नियोंकी जिस क्रमसे उत्पत्ति हुई है, उसका तुमसे वर्णन किया
માર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજન! આ રીતે મેં તને ક્રમસર વર્ણન કર્યું કે તે અપ્રમેય, અંધકારનિવારક, તેજસ્વી અને મહાત્મા અગ્નિઓ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયા।
Verse 306
तादृशं विद्धि सर्वेषामेको होषु हुताशन: । वेदोंमें "अद्भुत! नामक अग्निके माहात्म्यका जैसा वर्णन है, वैसा ही सब अग्नियोंका समझना चाहिये; क्योंकि इन सबमें एक ही अग्नितत्त्व विद्यमान है
માર્કંડેયે કહ્યું—બધી અગ્નિઓને એક જ સ્વરૂપની જાણ; કારણ કે સર્વમાં એક જ અગ્નિતત્ત્વ વિદ્યમાન છે. તેથી વેદોમાં ‘અદ્ભુત’ અગ્નિનું જે મહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે, તે જ સર્વત્ર અગ્નિનું મહાત્મ્ય માનવું જોઈએ।
Verse 316
एक एवैष भगवान् विज्ञेय: प्रथमो5जड्लिरा: ३१ ।।
માર્કંડેયે કહ્યું—આ પ્રથમ ભગવાન અગ્નિ, જેને ‘અંગિરા’ પણ કહે છે, તે ખરેખર એક જ છે—એવું જાણ. જેમ એક જ જ્યોતિષ્ટોમ યજ્ઞ અનેક રૂપો અને પ્રયોગોમાં પ્રગટ થાય છે, તેમ પ્રજાપતિના શરીરમાંથી એક જ અગ્નિતત્ત્વ નીકળી વિવિધ સ્વરૂપોમાં પ્રાદુર્ભૂત થયું છે।
Frequently Asked Questions
How to preserve marital stability and avert rivalry-driven discord through disciplined conduct—especially reception etiquette, controlled speech, and prudent social alignment within a household marked by multiple relationships and external pressures.
Affection and stability are maintained through intentional service, restraint, and situational awareness: respect in daily rituals, confidentiality, avoidance of heedlessness, and association with ethically reputable companions.
It does not present a formal phalaśruti formula; however, it implies outcomes—reputation, prosperity, social harmony, and merit—by describing the benefits of the husband’s favor and the social consequences of disciplined versus careless conduct.