Shloka 1
Aṣṭāvakra–Kahoda Upākhyāna: Śvetaketu’s Āśrama, Sarasvatī, and the Origin of Aṣṭāvakra
हि आय न () है > 'प्रभास' की जगह 'हाटक' पाठभेद भी मिलता है। एकत्रिशदाधिकशततमो< ध्याय: राजा उशीनरद्वारा बाजको अपने शरीरका मांस देकर शरणमें आये हुए कबूतरके प्राणोंकी रक्षा करना श्येन उवाच धर्मात्मानं त्वाहुरेकं सर्वे राजन् महीक्षित: । सर्वधर्मविरुद्ध त्वं कस्मात् कर्म चिकीर्षसि
śyena uvāca | dharmātmānaṃ tv āhur ekaṃ sarve rājan mahīkṣitaḥ | sarvadharmaviruddhaṃ tvaṃ kasmāt karma cikīrṣasi ||
બાજ બોલ્યો—“હે રાજન! ધરતીના બધા નૃપતિઓ તમને જ એકમાત્ર ધર્માત્મા કહે છે. તો પછી તમે સર્વ ધર્મના વિરુદ્ધ એવું કર્મ કેમ કરવા ઇચ્છો છો? ભૂખ મને પીડે છે; આ કબૂતર મારું નિયત આહાર છે. ધર્મફળના લોભથી તેની રક્ષા ન કરો. ખરેખર, તેને આશ્રય આપીને તમે જ ધર્મનો ત્યાગ કર્યો છે.”
श्येन उवाच
Educational Q&A
The verse frames a classic dharma-conflict: protecting a refugee (the pigeon) versus not harming another being’s rightful sustenance (the hawk). It highlights that dharma is not merely reputation or sentiment; it demands careful balancing of competing claims and responsibilities.
A pigeon has sought refuge with the king, and a hawk pursues it as prey. The hawk challenges the king’s famed righteousness, arguing that saving the pigeon violates dharma because it deprives the hawk of its ordained food and causes it suffering from hunger.