Shloka 62
अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्
Omens and Reception During Keśava’s Departure
कच्चिल्लोकेषु कुशलं कच्चिद् धर्म: स्वनुछ्ित: । ब्राह्मणानां त्रयो वर्णा: कच्चित् तिष्ठन्ति शासने,(पितृदेवातिथि भ्यश्ल॒ कच्चित् पूजा स्वनिषछिता ।) “महात्माओ! सम्पूर्ण लोकोंमें कुशल तो है न? क्या धर्मका अच्छी तरह अनुष्ठान हो रहा है? क्षत्रिय आदि तीनों वर्ण ब्राह्मणोंकी आज्ञाके अधीन रहते हैं न? क्या पितरों, देवताओं और अतिथियोंकी पूजा भलीभाँति सम्पन्न हो रही है?”
Vaiśampāyana uvāca: kaccil lokeṣu kuśalaṃ kaccid dharmaḥ sv-anuṣṭhitaḥ | brāhmaṇānāṃ trayo varṇāḥ kaccit tiṣṭhanti śāsane | pitṛ-deva-atithi-bhyaś ca kaccit pūjā sv-aniṣṭhitā ||
“મહાત્માઓ! સર્વ લોકોમાં કુશળ તો છે ને? ધર્મનું યોગ્ય રીતે અનુષ્ઠાન થઈ રહ્યું છે ને? ક્ષત્રિયાદિ ત્રણ વર્ણ બ્રાહ્મણોના શાસન-નિર્દેશ હેઠળ રહે છે ને? અને પિતૃઓ, દેવતાઓ તથા અતિથિઓની પૂજા યથાવિધિ થઈ રહી છે ને?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames good governance and social health as inseparable from dharma: public welfare, faithful observance of moral-ritual duties, respect for learned guidance, and the honoring of ancestors, deities, and guests are presented as key indicators of a righteous polity.
In the Udyoga Parva’s diplomatic and preparatory context before war, the speaker reports a formal inquiry into the state of the realm—asking whether society is secure, dharma is being practiced, social groups remain disciplined under proper counsel, and customary worship and hospitality are being maintained.