Shloka 44
अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्
Omens and Reception During Keśava’s Departure
प्रत्रजन्तोडनुधावन्तीं कृपणां पुत्रगृद्धिनीम् । रुदतीमपहायैनामगच्छाम वयं वनम्,जब हम वनको जा रहे थे, उस समय पुत्रस्नेहसे व्याकुल हो वह कातरभावसे रोती हुई हमारे पीछे-पीछे दौड़ी आ रही थी, परंतु हमलोग उसे वहीं छोड़कर वनमें चले गये
pratrajantod anudhāvantīṁ kṛpaṇāṁ putragṛddhinīm | rudatīm apahāyainām agacchāma vayaṁ vanam ||
અમે જ્યારે વનમાં જવા નીકળ્યા, ત્યારે પુત્રસ્નેહથી વ્યાકુળ થયેલી એ દયનીય સ્ત્રી કातर થઈ રડતી રડતી અમારી પાછળ દોડી આવી; પરંતુ અમે તેને ત્યાં જ છોડીને વનમાં આગળ વધી ગયા।
युधिष्ठिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the painful tension between dharma-driven action and human attachment: even when one believes a course is obligatory (going to the forest), it can inflict suffering on loved ones, leaving a moral residue of grief and responsibility that must be acknowledged.
Yudhiṣṭhira recalls the moment of departure for forest-exile: a mother, overwhelmed by love for her sons, runs after them crying, but the brothers proceed onward, leaving her behind as they continue into the wilderness.