Shloka 26
अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्
Omens and Reception During Keśava’s Departure
Devanagari script
मन्त्राहुतिमहाहोमैर्हूयमानश्व॒ पावक: । प्रदक्षिणमुखो भूत्वा विधूम: समपद्यत,मन्त्रपाठपूर्वक दी जानेवाली आहुतियोंसे युक्त बड़े-बड़े होमयज्ञोंद्वारा हविष्य पाकर अन्निदेव प्रदक्षिण-क्रमसे उठनेवाली लपटोंके साथ प्रज्वलित हो धूमरहित हो गये
Transliteration
mantrāhutimahāhomair hūyamānaś ca pāvakaḥ | pradakṣiṇamukho bhūtvā vidhūmaḥ samapadyata ||
Translation
વૈશંપાયને કહ્યું— મંત્રોચ્ચારપૂર્વક અપાયેલી આહુતિઓથી યુક્ત મહાહોમોમાં હવિ સ્વીકારી પાવક પ્રદક્ષિણ-ક્રમથી ઊઠતી જ્વાળાઓ સાથે પ્રજ્વલિત થયો અને ધૂમરહિત બની ગયો।
Word by Word
मन्त्राहुति-महा-होमैःby great homa-sacrifices with mantra-offerings
मन्त्राहुति-महा-होमैः:
Karana
TypeNoun
Rootमन्त्र + आहुति + महा + होम
FormMasculine, Instrumental, Plural
हूयमानःbeing offered/being invoked (by oblations)
हूयमानः:
Karta
TypeVerb
Root√हु (जुहोति)
FormMasculine, Nominative, Singular, शानच् (present passive participle)
पावकःAgni, the purifier (fire)
पावकः:
Karta
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रदक्षिण-मुखःhaving the flame/face turning to the right (clockwise)
प्रदक्षिण-मुखः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रदक्षिण + मुख
FormMasculine, Nominative, Singular
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
TypeVerb
Root√भू
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
विधूमःsmokeless
विधूमः:
Karta
TypeAdjective
Rootवि + धूम (विधूम)
FormMasculine, Nominative, Singular
समपद्यतbecame / came to be
समपद्यत:
TypeVerb
Rootसम् + √पद्
FormImperfect (लङ्), 3, Singular, Ātmanepada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaA
Agni (Pāvaka)H
homa (fire-sacrifice)Ā
āhuti (oblations)M
mantra (recitation)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes