Shloka 19
अध्याय ८ — शल्यस्य सत्कारः, वरदानं, पाण्डवसमागमश्च (Śalya’s Reception, the Boon, and Meeting the Pāṇḍavas)
(यथैव पाण्डवास्तुभ्यं तथैव भवते हाहम् । अनुमान्यं च पाल्यं च भक्त च भज मां विभो ।। आपके लिये जैसे पाण्डव हैं, वैसा ही मैं हूँ। प्रभो! मैं आपका भक्त होनेके कारण आपके द्वारा समादृत और पालित होने योग्य हूँ। अत: मुझे अपनाइये। शल्य उवाच एवमेतन्महाराज यथा वदसि पार्थिव । एवं ददामि ते प्रीत एवमेतद् भविष्यति ।। ) शल्यने कहा--महाराज! तुम्हारा कहना ठीक है। भूपाल! तुम जैसा कहते हो, वैसा ही वर तुम्हें प्रसन्नतापूर्वक देता हूँ। यह ऐसा ही होगा--मैं तुम्हारी सेनाका अधिनायक बनूँगा। वैशम्पायन उवाच कृतमित्यब्रवीच्छल्य: किमन्यत् क्रियतामिति । कृतमित्येव गान्धारि: प्रत्युवाच पुनः पुन:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! उस समय शल्यने दुर्योधनसे कहा--'तुम्हारी यह प्रार्था तो स्वीकार कर ली। अब और कौन-सा कार्य करूँ?” यह सुनकर गान्धारीनन्दन दुर्योधनने बार-बार यही कहा कि मेरा तो सब काम आपने पूरा कर दिया
vaiśaṃpāyana uvāca | (yathaiva pāṇḍavās tubhyaṃ tathaiva bhavate hāham | anumān̄yaṃ ca pālyaṃ ca bhaktaś ca bhaja māṃ vibho ||) śalya uvāca | evam etan mahārāja yathā vadasi pārthiva | evaṃ dadāmi te prīta evam etad bhaviṣyati || vaiśaṃpāyana uvāca | kṛtam ity abravīc chalyaḥ kim anyat kriyatām iti | kṛtam ity eva gāndhāriḥ pratyuvāca punaḥ punaḥ ||
વૈશંપાયને કહ્યું—જેમ પાંડવો તમને પ્રિય છે, તેમ હું પણ છું. પ્રભુ! હું તમારો ભક્ત છું; તેથી તમારાથી માન્ય અને રક્ષિત થવા યોગ્ય છું; તેથી મને તમારા આશ્રયમાં લો. શલ્યે કહ્યું—મહારાજ, હે ભૂપતિ, તમે જે કહો છો તે સાચું છે. હું પ્રસન્ન થઈને તમને આ વર આપું છું; એવું જ થશે. વૈશંપાયને કહ્યું—પછી શલ્ય બોલ્યો, “થઈ ગયું; હવે બીજું શું કરું?” આ સાંભળીને ગાંધારીપુત્ર દુર્યોધને વારંવાર કહ્યું, “થઈ ગયું—મારું બધું કાર્ય તમે જ પૂર્ણ કર્યું,” અર્થાત્ શલ્ય જ તેની સેનાનો અધિનાયક બનશે.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how loyalty and the language of devotion can be used to claim protection and honor from a powerful patron, and how kingship operates through granting boons that create binding obligations—ethical pressure is created by promises publicly affirmed as ‘kṛtam’ (done).
In the lead-up to war, Duryodhana secures Śalya’s commitment: Śalya agrees to grant what Duryodhana asks, and the exchange is sealed with repeated affirmations that the request is fulfilled—understood as Śalya becoming the leader of Duryodhana’s forces.