Shloka 3
Adhyaya 60: Self-Assertion, Daiva, and the Rhetoric of Inevitability (उद्योग पर्व)
Devanagari script
अकामद्वेषसंयोगलो भद्रोहाच्च भारत । उपेक्षया च भावानां देवा देवत्वमाप्रुवन्,“भरतनन्दन! काम (राग), द्वेष, संयोग (ममता), लोभ और दट्रोह (क्रोध)-रूपी दोषोंसे रहित होनेके कारण तथा दूषित भावोंकी उपेक्षा कर देनेके कारण ही देवताओंने देवत्व प्राप्त किया है
Transliteration
vaiśampāyana uvāca |
akāmadveṣasaṃyogalobhadrohācca bhārata |
upekṣayā ca bhāvānāṃ devā devatvam āpruvan ||
Translation
હે ભારત! કામ (રાગ), દ્વેષ, સંયોગ (મમતા), લોભ અને દ્રોહ (શત્રુતાભર્યો ક્રોધ) જેવા દોષોથી રહિત રહીને તથા દૂષિત ભાવોની ઉપેક્ષા કરવાથી જ દેવતાઓએ દેવત્વ પ્રાપ્ત કર્યું છે.
Word by Word
अकामद्वेषसंयोगलोभद्रोहात्from (the faults of) desirelessness/absence of lust, hatred, attachment, greed, and malice
अकामद्वेषसंयोगलोभद्रोहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअकाम-द्वेष-संयोग-लोभ-द्रोह
FormMasculine, Ablative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
उपेक्षयाby disregard/indifference
उपेक्षया:
Karana
TypeNoun
Rootउपेक्षा
FormFeminine, Instrumental, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
भावानाम्of (worldly/impure) mental states
भावानाम्:
TypeNoun
Rootभाव
FormMasculine, Genitive, Plural
देवाःthe gods
देवाः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Plural
देवत्वम्godhood/divine status
देवत्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेवत्व
FormNeuter, Accusative, Singular
आप्नुवन्attained
आप्नुवन्:
TypeVerb
Rootआप् (आप्नोति)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Parasmaipada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaB
Bhārata (addressee)D
Devas (the gods)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes