Shloka 18
Sanatsujāta on Vedic Learning, Truth (Satya), and the Discipline of Dama–Tyāga–Apramāda
पूर्वोक्त धर्मादे बारह गुण जिसके स्वरूप हैं तथा और भी जो धर्मके अंग एवं सामर्थ्य हैं, वे भी जिसके स्वरूप हैं, वह ब्रह्मचर्य आचार्यके सम्बन्धसे प्राप्त वेदार्थके ज्ञाससे सफल होता है, ऐसा कहा जाता है ।। एवं प्रवृत्तो यदुपालभेत वै धनमाचार्याय तदनुप्रयच्छेत् । सतां वृत्ति बहुगुणामेवमेति गुरो: पुत्रे भवति च वृत्तिरेषा,इस तरह ब्रह्मचर्यपालनमें प्रवृत्त हुए ब्रह्मबचारीको चाहिये कि जो कुछ भी धन (जीवननिर्वाहयोग्य वस्तुएँ) भिक्षामें प्राप्त हो, उसे आचार्यको अर्पण कर दे। ऐसा करनेसे वह शिष्य सत्पुरुषोंके अनेक गुणोंसे युक्त आचारको प्राप्त होता है। गुरुपुत्रके प्रति भी उसकी यही भावना रहनी चाहिये
pūrvokta-dharmādeḥ dvādaśa guṇā yasya svarūpāṇi tathā anye'pi ye dharmasya aṅgāni sāmarthyāni ca te'pi yasya svarūpāṇi sa brahmacaryam ācārya-sambandhena prāpta-vedārtha-jñāsena saphalaṃ bhavatīti kathyate || evaṃ pravṛtto yad upālabheta vai dhanam ācāryāya tad anuprayacchet | satāṃ vṛttiṃ bahuguṇām evam eti guroḥ putre bhavati ca vṛttir eṣā ||
સનત્સુજાત સમજાવે છે કે બ્રહ્મચર્ય માત્ર દેહ-નિગ્રહ નથી; તે પૂર્વોક્ત ધર્માદિ ગુણો તથા ધર્મના અન્ય અંગો અને બળોથી રચાયેલ શિસ્તબદ્ધ જીવનપદ્ધતિ છે. આચાર્યના સંબંધથી પ્રાપ્ત થયેલી વેદાર્થ-જિજ્ઞાસા સાથે જોડાય ત્યારે તે ફળદાયી બને છે. તેથી બ્રહ્મચર્યમાં પ્રવૃત્ત શિષ્યે ભિક્ષાથી મળતું જીવનોપયોગી ધન કે વસ્તુ જે કંઈ મળે તે આચાર્યને અર્પણ કરવી. આમ કરવાથી તે સજ્જનોના બહુગુણયુક્ત આચારને પ્રાપ્ત કરે છે; અને ગુરુના પુત્ર પ્રત્યે પણ તેની એવી જ ભાવના હોવી જોઈએ.
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
Brahmacarya is defined as a dharma-shaped discipline grounded in virtues and made effective through committed study of Vedic meaning under a teacher; the student should surrender whatever he gains (even alms) to the ācārya, cultivating the many-virtued conduct of the righteous and extending the same respect to the teacher’s son.
In the Sanatsujātīya dialogue within Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs (in response to Dhṛtarāṣṭra’s concerns) on the ethical foundations of spiritual and educational life, describing the proper brahmacārin’s relationship to the teacher, Vedic inquiry, and the practice of offering one’s gains to the guru.