Shloka 48
Ārjava, Satya, and the Virocana–Sudhanvan Exemplum
Udyoga-parva 35
चलानि हीमानि षडिन्द्रियाणि तेषां यद् यद् वर्धते यत्र यत्र । ततस्ततः ख्रवते बुद्धिरस्य छिद्रोदकुम्भादिव नित्यमम्भ:,ये छः इन्द्रियाँ बहुत ही चंचल हैं; इनमेंसे जो-जो इन्द्रिय जिस-जिस विषयकी ओर बढ़ती है, वहाँ-वहाँ बुद्धि उसी प्रकार क्षीण होती है, जैसे फूटे घड़ेसे पानी सदा चू जाता है
calāni hīmāni ṣaḍindriyāṇi teṣāṃ yad yad vardhate yatra yatra | tatastataḥ kṣarate buddhir asya chidrodakumbhād iva nityam ambhaḥ ||
આ છ ઇન્દ્રિયો ખરેખર બહુ ચંચળ છે; તેમાંની જે-જે ઇન્દ્રિય જે-જે વિષય તરફ વધે છે, ત્યાં-ત્યાં મનુષ્યની બુદ્ધિ એ જ રીતે ક્ષીણ થતી જાય છે—જેમ છિદ્રવાળા ઘડામાંથી પાણી સતત ચૂયે છે।
विदुर उवाच
Educational Q&A
If the senses are allowed to chase their objects unchecked, a person’s buddhi (discernment) steadily weakens. Ethical living requires guarding the senses so that judgment remains firm and capable of choosing dharma over impulse.
In the Udyoga Parva’s counsel-setting, Vidura instructs and warns about inner discipline. He uses a vivid simile—water leaking from a cracked pot—to show how a ruler or any person loses clarity and stability when the senses dominate.