Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

Ārjava, Satya, and the Virocana–Sudhanvan Exemplum

Udyoga-parva 35

सूक्ष्मोडपि भार नृपते स्यन्दनो वै शक्तो वोढुं न तथान्ये महीजा: । एवं युक्ता भारसहा भवन्ति महाकुलीना न तथान्ये मनुष्या:,नूपवर! रथ छोटा-सा होनेपर भी भार ढो सकता है, किंतु दूसरे काठ बड़े-बड़े होनेपर भी ऐसा नहीं कर सकते। इसी प्रकार उत्तम कुलमें उत्पन्न उत्साही पुरुष भार सह सकते हैं, दूसरे मनुष्य वैसे नहीं होते इति श्रीमहाभारते उद्योगपर्वणि प्रजागरपर्वणि विदुरहितवाक्ये षट्त्रिंशो ध्याय: ।। ३६ || इस प्रकार श्रीमह्ाभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत प्रजागरपर्वमें विदुर-हितवाक्यविषयक छत्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

sūkṣmo 'pi bhāra nṛpate syandano vai śakto voḍhuṃ na tathānye mahījāḥ | evaṃ yuktā bhārasahā bhavanti mahākulīnā na tathānye manuṣyāḥ ||

હે નૃપતિ, રથ નાનો હોવા છતાં ભાર વહન કરવા સમર્થ હોય છે; પરંતુ અન્ય મોટા મોટા લાકડાં એ રીતે કરી શકતાં નથી. એ જ રીતે મહાકુળમાં જન્મેલા, શિસ્તબદ્ધ અને સુશિક્ષિત પુરુષો ભાર સહન કરવા યોગ્ય બને છે; અન્ય મનુષ્યો એવા નથી.

सूक्ष्मःsmall, subtle
सूक्ष्मः:
Karta
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिeven, although
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
भारम्burden, load
भारम्:
Karma
TypeNoun
Rootभार
FormMasculine, Accusative, Singular
नृपतेO king
नृपते:
TypeNoun
Rootनृपति
FormMasculine, Vocative, Singular
स्यन्दनःchariot
स्यन्दनः:
Karta
TypeNoun
Rootस्यन्दन
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
शक्तःable, capable
शक्तः:
TypeAdjective
Rootशक्त
FormMasculine, Nominative, Singular
वोढुम्to carry
वोढुम्:
TypeVerb
Rootवह्
FormInfinitive (tumun)
not
:
TypeIndeclinable
Root
तथाthus, in that way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अन्येothers
अन्ये:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
महीजाःearth-born (trees/wood)
महीजाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहीज
FormMasculine, Nominative, Plural
एवम्thus, in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
युक्ताःendowed, equipped, disciplined
युक्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootयुक्त
FormMasculine, Nominative, Plural
भारसहाःburden-bearing, able to endure loads
भारसहाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभारसह
FormMasculine, Nominative, Plural
भवन्तिbecome, are
भवन्ति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent (Lat), Third, Plural, Parasmaipada
महाकुलीनाःhigh-born, of great lineage
महाकुलीनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाकुलीन
FormMasculine, Nominative, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
तथाso, in that way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अन्येothers
अन्ये:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
मनुष्याःmen, people
मनुष्याः:
Karta
TypeNoun
Rootमनुष्य
FormMasculine, Nominative, Plural

विदुर उवाच

V
Vidura
K
King (Dhṛtarāṣṭra, addressed as nṛpati)
S
syandana (chariot)