Shloka 80
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
कर्णि, नालीक और नाराच नामक बाणोंको शरीरसे निकाल सकते हैं, परंतु कटु वचनरूपी बाण नहीं निकाला जा सकता; क्योंकि वह हृदयके भीतर धँस जाता है ।। वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति यैराहत: शोचति रात्र्यहानि । परस्य नामर्मसु ते पतन्ति तान् पण्डितो नावसूजेत् परेभ्य:,कट वचनरूपी बाण मुखसे निकलकर दूसरोंके मर्मस्थानपर ही चोट करते हैं; उनसे आहत मनुष्य रात-दिन घुलता रहता है। अतः विद्वान पुरुष दूसरोंपर उनका प्रयोग न करे
karṇī nālīkaś ca nārāca-nāmaka-bāṇān śarīrāt nirhartum śakyate, kintu kaṭu-vacana-rūpaṃ bāṇaṃ na nirhartum śakyate; sa hi hṛdaye antar eva nimajjati. vāk-sāyakā vadanān niṣpatanti yair āhataḥ śocati rātry-ahāni; parasya nāma marmasu te patanti, tān paṇḍito nāvasūyet parebhyaḥ.
વિદુર બોલ્યા— કર્ણી, નાલીક અને નારાચ નામના બાણો શરીરમાંથી કાઢી શકાય છે; પરંતુ કટુ વચનરૂપ બાણ કાઢી શકાય નહિ, કારણ કે તે હૃદયની અંદર ઊંડે ધસી જાય છે. વાણીના બાણો મુખમાંથી નીકળે છે; તેમાથી આઘાત પામેલો મનુષ્ય રાત-દિવસ શોક કરે છે. તે પરના મર્મસ્થાનો પર પડે છે; તેથી વિદ્વાન પુરુષે પર પર આવા વચનો ન છોડવા જોઈએ.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Harsh words wound more deeply than physical weapons: bodily arrows can be removed, but cruel speech lodges in the heart and causes lasting grief. Therefore the wise restrain their speech and avoid striking others at their vulnerable points.
In Udyoga Parva, Vidura offers moral counsel during the tense pre-war negotiations. Here he uses the metaphor of different arrows to warn that verbal cruelty is a subtle but enduring form of violence, urging ethical restraint in speech.