Shloka 18
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
Devanagari script
पुष्पं पुष्पं विचिन्वीत मूलच्छेदं॑ न कारयेत् । मालाकार इवारामे न यथाड्रारकारक:,जैसे माली बगीचेमें एक-एक फूल तोड़ता है, उसकी जड़ नहीं काटता, उसी प्रकार राजा प्रजाकी रक्षापूर्वक उनसे कर ले। कोयला बनानेवालेकी तरह जड़से नहीं काटे
Transliteration
puṣpaṁ puṣpaṁ vicinvīta mūlacchedaṁ na kārayet | mālākāra ivārāme na yathāṅgārakārakaḥ ||
Translation
બાગમાં માળી જેમ એક-એક ફૂલ તોડે છે, મૂળ કાપતો નથી; તેમ રાજાએ પ્રજાની રક્ષા કરતાં સંયમથી કર લેવો જોઈએ—કોયલો બનાવનારની જેમ મૂળથી કાપી ન નાખે.
Word by Word
पुष्पम्a flower
पुष्पम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुष्प
FormNeuter, Accusative, Singular
पुष्पम्a flower (each time/one by one)
पुष्पम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुष्प
FormNeuter, Accusative, Singular
विचिन्वीतshould pick/collect
विचिन्वीत:
TypeVerb
Rootवि + चि
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
मूलच्छेदम्cutting of the root
मूलच्छेदम्:
Karma
TypeNoun
Rootमूलच्छेद
FormMasculine, Accusative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
कारयेत्should cause to be done / should do (i.e., should not cut)
कारयेत्:
TypeVerb
Rootकृ (causative: कारय)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada, Causative (णिच्)
मालाकारःa garland-maker/gardener
मालाकारः:
Karta
TypeNoun
Rootमालाकार
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आरामेin a garden/park
आरामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआराम
FormMasculine, Locative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
यथाas/like (in the manner that)
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
अङ्गारकारकःa charcoal-maker
अङ्गारकारकः:
Karta
TypeNoun
Rootअङ्गारकारक
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
विदुर उवाच
Characters & Entities
V
ViduraM
mālākāra (gardener/garland-maker)A
aṅgārakāraka (charcoal-maker)Ā
ārāma (orchard/garden)P
puṣpa (flower)M
mūla (root)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes