Shloka 20
Udyoga Parva, Adhyaya 31 — Yudhiṣṭhira’s Instructions to Sañjaya
Peace Appeal and Five-Village Proposal
कथं हि मन्त्राग्रयधरो मनीषी धर्मार्थयोरापदि सम्प्रणेता । एवं युक्त: सर्वमन्त्रैरहीनो नरो नृशंसं कर्म कुर्यादमूढ:,आप श्रेष्ठ मन्त्रियोंका सेवन करनेवाले हैं, स्वयं भी बुद्धिमान् हैं, आपत्तिकालमें धर्म और अर्थका उचित-रूपसे प्रयोग करते हैं, सब प्रकारकी अच्छी सलाहोंसे भी आप युक्त हैं। फिर आप-जैसे साधनसम्पन्न दिद्वान् पुरुष ऐसा क्रूरतापूर्ण कार्य कैसे कर सकते हैं?
sañjaya uvāca |
kathaṁ hi mantrāgrayadharo manīṣī dharmārthayor āpadi sampranetā |
evaṁ yuktaḥ sarvamantrair ahīno naro nṛśaṁsaṁ karma kuryād amūḍhaḥ ||
સંજય બોલ્યો—જે શ્રેષ્ઠ મંત્રનો ધારક, બુદ્ધિમાન, અને આપત્તિકાળે ધર્મ તથા અર્થનીતિનો યોગ્ય માર્ગદર્શક હોય; જે કોઈ સારા ઉપદેશથી વંચિત ન હોય—એવો અમૂઢ પુરુષ ક્રૂર કર્મ કેવી રીતે કરી શકે?
संजय उवाच
Educational Q&A
True wisdom and competent counsel are incompatible with nṛśaṁsa (cruel, inhumane) action; a leader who can balance dharma and artha, especially in crisis, should not descend into brutality.
Sañjaya voices moral astonishment and reproach: he points out that a person renowned for sound counsel and prudent crisis-guidance should not be capable of committing a ruthless deed, highlighting the ethical tension driving the Udyoga Parva’s diplomacy and impending war.