Shloka 276
सेनासमागमः — The Convergence of Armies
युयुत्सममाना: कौन्तेयान् नानाध्वजसमाकुला: । इस प्रकार दुर्योधनके पास सब मिलाकर ग्यारह अक्षौहिणी सेनाएँ एकत्र हो गयीं
yuyutsamānāḥ kaunteyān nānādhvajasamākulāḥ |
કૌંતેયો સાથે યુદ્ધ કરવા ઉત્સુક અને નાનાં-નાનાં ધ્વજ-પતાકાઓથી ભરેલી સેનાઓ આ રીતે દુર્યોધન પાસે એકત્ર થઈ. કુલ મળીને અગિયાર અક્ષૌહિણી સેનાઓ ભેગી થઈ—વિવિધ ધ્વજોથી શોભતી અને પાંડવો સામે યુદ્ધ માટે તત્પર.
वैशमग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how collective enthusiasm for war and displays of power (vast armies, many banners) can intensify conflict; it implicitly frames the ethical tension of mobilizing immense force against rightful kin, a recurring dharma-crisis in the Udyoga Parva.
Vaiśaṃpāyana reports that Duryodhana’s side has assembled a total of eleven akṣauhiṇīs, richly marked by diverse standards, all intent on fighting the sons of Kuntī (the Pāṇḍavas).