Shloka 79

स्तूयमानो जयाशीर्भिनिष्क्रम्य गजसाह्वयात्‌ । कुरुक्षेत्र रणक्षेत्रमुपायां भरतर्षभ,विजयसूचक आशीर्वादोंके साथ मेरी स्तुति की जा रही थी। भरतभूषण! उस अवस्थामें मैं हस्तिनापुरसे निकलकर कुरुक्षेत्रके समरांगणमें गया

stūyamāno jayāśīrbhir niṣkramya gajasāhvayāt | kurukṣetra-raṇakṣetram upāyāṁ bharatarṣabha ||

હે ભરતર્ષભ! વિજય સૂચવનારા આશીર્વાદો સાથે મારી સ્તુતિ થતી હતી. હે ભરતશ્રેષ્ઠ! હું ગજસાહ્વય (હસ્તિનાપુર)માંથી નીકળી કુરુક્ષેત્રના રણક્ષેત્ર તરફ ગયો—આ રીતે હું યુદ્ધભૂમિ પર પહોંચ્યો.

स्तूयमानःbeing praised
स्तूयमानः:
Karta
TypeVerb
Rootस्तु (धातु)
Formशानच् (वर्तमानकाले कर्मणि/भावे प्रयोगे), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जयाशीर्भिःwith victory-blessings
जयाशीर्भिः:
Karana
TypeNoun
Rootजयाशीष्
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
निष्क्रम्यhaving gone out
निष्क्रम्य:
Karta
TypeVerb
Rootनिष्क्रम् (धातु)
Formक्त्वा (अव्ययभाव), पूर्वकालिक क्रिया (absolutive)
गजसाह्वयात्from Gajasāhvaya (Hastināpura)
गजसाह्वयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootगजसाह्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
कुरुक्षेत्रम्Kurukṣetra
कुरुक्षेत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुरुक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रणक्षेत्रम्the battlefield
रणक्षेत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootरणक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उपायाम्I went / I proceeded
उपायाम्:
Karta
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद), उत्तम, एकवचन
भरतर्षभO bull among the Bharatas (best of Bharatas)
भरतर्षभ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभरतर्षभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

भीष्म उवाच

B
Bhishma
G
Gajasāhvaya (Hastināpura)
K
Kurukṣetra

Educational Q&A

The verse highlights the solemn transition from courtly life to the battlefield: public praise and victory-blessings accompany a warrior’s departure, yet the ethical weight of entering a dharma-conflicted war remains implicit—honor and auspicious words do not erase the gravity of violence and duty.

Bhishma narrates that, amid eulogies and benedictions for victory, he left Hastināpura (called Gajasāhvaya) and went to Kurukṣetra, explicitly marking his setting out for the great war.