Shloka 11

Udyoga-parva Adhyāya 165 — Bhīṣma’s Appraisal and Karṇa’s Rebuttal (भीष्म–कर्ण विवादः)

Devanagari script

ते रथा: पञ्च राजेन्द्र येषां सत्यरथो मुखम्‌ | एते योत्स्यन्ति संग्रामे संस्मरन्त: पुराकृतम्‌,महाराज! ये पाँचों भाई रथी हैं और सत्यरथ उनमें प्रधान है। भारत! भीमसेनके छोटे भाई श्वेत घोड़ोंवाले पाण्डुनन्दन अर्जुनने दिग्विजयके समय जो त्रिगर्तोंका अप्रिय किया था, उस पहलेके वैरको याद रखते हुए ये पाँचों वीर संग्रामभूमिमें मन लगाकर युद्ध करेंगे

Transliteration

te rathāḥ pañca rājendra yeṣāṃ satyaratho mukham | ete yotsyanti saṅgrāme saṃsmarantaḥ purākṛtam, mahārāja |

Translation

ભીષ્મ બોલ્યા—રાજેન્દ્ર! તેઓ પાંચેય રથયોદ્ધા છે, જેમાં સત્યરથ મુખ્ય છે. ભૂતકાળમાં જે થયું હતું—તે અપમાન અને તેમાંથી ઊભેલા વૈરને—સ્મરીને તેઓ સંગ્રામમાં પૂર્ણ નિશ્ચયથી યુદ્ધ કરશે।

Word by Word

तेthose

रथाःchariot-warriors / chariots

पञ्चfive

राजेन्द्रO king of kings

येषाम्of whom

सत्यरथःSatyaratha (proper name)

मुखम्the chief / foremost

एतेthese

योत्स्यन्तिwill fight

संग्रामेin battle

संस्मरन्तःremembering

पुराकृतम्what was done formerly / past deed

महाराजO great king

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

King (Dhritarashtra, implied by address rājendra/mahārāja)

Satyaratha

Five chariot-warriors (pañca rathāḥ)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes