Shloka 14
Ulūka’s Provocative Envoy-Speech in the Pāṇḍava Camp
Ulūka-dūta-vākya
Devanagari script
न होव कर्ता पुरुष: कर्मणो: शुभपापयो: । अस्वतन्त्रो हि पुरुष: कार्यते दारुयन्त्रवत्,क्योंकि मनुष्य पुण्य और पापके फलभोगकी प्रक्रियामें स्वतन्त्र कर्ता नहीं है; क्योंकि मनुष्य प्रारब्धके अधीन है, उसे तो कठपुतलीकी भाँति उस कार्यमें प्रवृत्त होना पड़ता है
Translation
મનુષ્ય પુણ્ય અને પાપ—આ કર્મોનો સ્વતંત્ર કર્તા નથી; મનુષ્ય સ્વાધીન નથી, પ્રારબ્ધના અધિન રહી કાષ્ઠયંત્ર (કઠપુતળી)ની જેમ કર્મમાં પ્રવૃત્ત કરાય છે.
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
होवis (becomes)
होव:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent (Lat), 3, Singular, Parasmaipada
कर्ताdoer/agent
कर्ता:
Karta
TypeNoun
Rootकर्तृ (from √कृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुषःman/person
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्मणोःof (the two) actions/deeds
कर्मणोः:
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Genitive, Dual
शुभपापयोःof good and evil (merit and sin)
शुभपापयोः:
TypeNoun
Rootशुभ-पाप
FormNeuter, Genitive, Dual
अस्वतन्त्रःnot independent
अस्वतन्त्रः:
TypeAdjective
Rootअ-स्वतन्त्र
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
पुरुषःman/person
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
कार्यतेis made to act / is caused to do
कार्यते:
TypeVerb
Root√कृ
FormPresent (Lat), 3, Singular, Atmanepada, Passive (कर्मणि)
दारुयन्त्रवत्like a wooden puppet/automaton
दारुयन्त्रवत्:
TypeIndeclinable
Rootदारु-यन्त्र + वत्
Speaker
संजय उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes