Shloka 14
Adhyāya 152: Kaurava-sainyavibhāgaḥ
Division and Standardization of the Kaurava Host
शिबिराणि कुरुक्षेत्रे क्रियन्तां वसुधाधिपा: । सुपर्याप्तावकाशानि दुरादेयानि शत्रुभि:,'भूमिपालो! आप कुरक्षेत्रमें सैकड़ों और हजारोंकी संख्यामें ऐसे शिविर तैयार करावें, जिनमें अपनी आवश्यकताके अनुसार पर्याप्त अवकाश हों तथा शत्रुलोग जिनपर अधिकार न कर सकें। उनमें पास ही जल और काष्ठ आदि मिलनेकी सुविधाएँ हों। उनमें ऐसे मार्ग होने चाहिये जिनके द्वारा खाद्यसामग्री सुविधासे लायी जा सके और शत्रुलोग उसे नष्ट न कर सकें तथा उनके चारों तरफ किलेबन्दी कर देनी चाहिये
śibirāṇi kurukṣetre kriyantāṁ vasudhādhipāḥ | suparyāptāvakāśāni durādeyāni śatrubhiḥ ||
હે વસુધાધિપો, કુરુક્ષેત્રમાં એવા શિબિરો સ્થાપિત કરાવો કે જે દરેક જરૂરિયાત માટે પૂરતા વિશાળ હોય અને શત્રુઓ માટે સહેલાઈથી કબજે કરી શકાય એવા ન હોય. તેમાં પાણી અને કાષ્ઠ વગેરેની સગવડ નજીકમાં રહે, રસદ લાવવા માટે સુરક્ષિત માર્ગો રહે, અને ચારેય બાજુથી કિલ્લેબંધી કરવામાં આવે.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights practical rājadharma in wartime: preparedness is ethical governance in action—ensuring adequate space, secure positions, protected supply lines, and fortification so that soldiers and resources are not needlessly exposed to enemy disruption.
Vaiśampāyana narrates instructions for organizing the Kuru-side war preparations at Kurukṣetra, emphasizing the establishment of well-planned, defensible camps with reliable access to essentials and safeguarded routes for bringing provisions.